G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mie?cie
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Bieszczadzki Park Narodowy

Materia?y zebra? i opracowa?: Tadeusz Blok

CHARAKTERYSTYKA BIESZCZADZKIEGO PARKU NARODOWEGO

Bieszczady, po?udniowo - wschodni przyczó?ek polskich Karpat, to rozleg?a kraina o dzikiej przyrodzie, miejsce, gdzie naprawd? mo?na znale?? si? blisko nieska?onej natury.
Z po?onin roztacza si? nies?ychanie pi?kny widok, a wzroku przeskakuj?cego z jednego zielonego pasma na drugie, trzecie i nast?pne nie rozpraszaj? ?adne osiedla ludzkie.
W granicach Polski znajduje si? tylko ich niewielka cz???, okre?lana oficjalnie jako Bieszczady Zachodnie.
Góry wyodr?bniaj? si? od reszty Karpat specyfik? krajobrazu, klimatu, uk?adu pi?ter ro?linnych, a tak?e swoist? flor? i faun?. Ich cz??? po?o?ona na po?udnie od Sanu i na wschód od Solinki, stanowi cz??? Bieszczadzkiego Parku Narodowego a zarazem Bieszczadów Wysokich.
Zapraszamy do zapoznania si? poni?ej z bardziej szczegó?ow? charakterystyk? Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego walorami.

  1. Dane ogólne o Bieszczadzkim Parku Narodowym
  2. Szata ro?linna
  3. ?wiat zwierz?t
  4. Rze?ba terenu
  5. Budowa geologiczna i morfologiczna
  6. Gleby
  7. Sie? rzeczna
  8. Warunki klimatyczne
  9. Zagospodarowanie turystyczne BdPN
  10. Bibliografia
1. Dane ogólne o Bieszczadzkim Parku Narodowym

Bieszczadzki Park Narodowy - obiekt prawnie chroni?cy ojczyst? przyrod?, w ?wiadomo?ci spo?ecznej powinien by? postrzegany jako najwy?szej rangi, niepowtarzalne "muzeum dzikiej przyrody", którego przetrwanie w pe?ni zale?y od wiedzy i kultury cz?owieka.

Wed?ug Rozporz?dzenia Rady Ministrów poz. 1068 Dziennik Ustaw nr 93 z dnia 3 listopada 1999r BPN obejmuje obszar 29200,48 ha. W celu zapewnienia prawid?owej realizacji dzia?alno?ci ochronnej - teren Parku podzielony zosta? na:

    I. Obr?b ochronny "Zachód", w którego sk?ad wchodz?:
    • obwód ochronny Moczarne,
    • obwód ochronny Osada,
    • obwód ochronny Suche Rzeki,
    • obwód ochronny Cary?skie,
    • obwód ochronny Berehy Górne.
    II. Obr?b ochronny "Wschód", w którego sk?ad wchodz?:
    • obwód ochronny Wo?osate,
    • obwód ochronny Tarnica,
    • obwód ochronny Ustrzyki Górne,
    • obwód ochronny Górny San.


U?ytkowanie terenów przyleg?ych do BPN

Zgodnie z operatami urz?dzeniowymi Nadle?nictw: Lutowiska, Stuposiany, Cisna i Wetlina lasy w otoczeniu Parku maj? charakter ochronny i nale?? do kategorii lasów masowego wypoczynku. Mimo to zasady gospodarki le?nej nie zawsze s? w pe?ni respektowane, np. nakaz dokonywania zrywki i wywozu drewna w sposób maksymalnie zabezpieczaj?cy ochron? gleby, pokrywy le?nej oraz cieków wodnych - u?ywanie do tego celu ci?gników g?sienicowych.
Jeszcze przed powi?kszeniem Parku w rejonie Tarnawy, Wo?osatego, Brzegów Górnych i Nasicznego nast?pi? intensywny rozwój hodowli byd?a i owiec.
W rejonie BPN przebiegaj? nast?puj?ce drogi ko?owe:

    I. Drogi krajowe:
    • droga krajowa 897 kl. IV, tzw. "obwodnica bieszczadzka",
    • droga krajowa 896 kl. V, relacji: Ustrzyki G. - Wo?osate,
    • droga krajowa 896 kl. IV, relacji: Ustrzyki D. - Czarna - Lutowiska - Ustrzyki Górne,
    • droga krajowa 893 kl. IV, relacji: Lesko - Baligród - Cisna.
    II. Drogi wojewódzkie:
    • droga wojewódzka 19571 kl. V, relacji: Dwernik - Brzegi Górne,
    • droga wojewódzka 19572 kl. V, relacji: Stuposiany - Tarnawa Ni?na,
    • droga wojewódzka 19568 kl. V, relacji Polana Ostre - Lutowiska.


U?ytkowanie i zagospodarowanie obszaru BPN w latach 90-tych

W przeciwie?stwie do innych górskich PN w Polsce, Bieszczadzki Park Narodowy charakteryzuje si? ma?ym zainwestowaniem swoich terenów. W granicach rezerwatowych niewiele jest obiektów koliduj?cych z podstawowymi funkcjami PN. Stwarza to korzystn? sytuacj? przestrzenn? dla ochrony ekosystemu.

Grunty le?ne Parku zajmuj? obszar 80%. Dominuj?cym gatunkiem jest buk. Najwi?ksz? powierzchni? tych obszarów, bo oko?o 43% zajmuje drzewostan w wieku 40 - 60 lat. W gospodarce le?nej BPN wyodr?bniono dwa gospodarstwa: rezerwatów ?cis?ych i rezerwatów cz??ciowych. U?ytkowanie r?bne, dopuszczane tylko w rezerwatach cz??ciowych, jest stosowane wy??cznie dla potrzeb hodowlanych i sanitarnych i bazuje na r?bni II z 30 do 50 letnim okresem odnowienia.

Zainwestowanie sta?e skupia si? na obszarze deputatowym. Znajduje si? tu szereg budynków w swoim przeznaczeniu zwi?zanych administracyjnie i u?ytkowo z BPN. Wa?niejsze z nich to:

  • osiedla mieszkaniowe i budynki dyrektora BPN,
  • dwa hotele pracownicze z przeznaczeniem na obs?ug? ruchu turystycznego.

Budynki nie zwi?zane z BPN:
  • budynek us?ugowo - mieszkalny poczty,
  • letni bar gastronomiczny,
  • trzy pawilony handlowe,
  • budynek restauracji "Kremanaros",
  • budynek z ko?cio?em parafii rzymsko - katolickiej,
  • budynki tzw. ma?ej gastronomii,
  • stra?nica Wojska Polskiego.

Poza tym na obszarze deputatowym znajduje si? sta?e l?dowisko helikoptera ratunkowego GOPR, schronisko PTTK i teren kampingu PTTK. Natomiast w rejonie Tarnicy zlokalizowane jest awaryjne l?dowisko helikoptera oraz sezonowa dy?urka GOPR.

Na Po?oninie Wetli?skiej wybudowana zosta?a jeszcze przed powi?kszeniem parku stacja turystyczna "Chatka Puchatka". Sta?e schronisko znajduje si? tak?e na Wy?nia?skim Wierchu.

Przez teren parku prowadz? szlaki piesze i konne, których ??czna d?ugo?? w granicach parku wynosi 270 kilometrów. Ponadto na obszarze parku istniej? ?cie?ki u?ytkowane turystycznie i gospodarczo, nie b?d?ce znakowanymi szlakami. Znakowany i tyczkowany jest szlak narciarski o d?ugo?ci oko?o 6 kilometrów - prowadzi on z Doliny Terebowca przez Szeroki Wierch do prze??czy pod Tarnic? i pokrywa si? cz??ciowo z czerwonym szlakiem pieszym. Istniej? równie? znakowane ?cie?ki przyrodniczo-dydaktyczne takie jak Ustrzyki Górne-Wo?osate, Wo?osate-Tarnica.

Przy szlakach pieszych zosta?y wybudowane schrony przeciwdeszczowe ze sto?ami, ?awami i tablicami informacyjnymi. Wzd?u? bardziej ucz?szczanych tras znajduj? si? sto?y z ?awami oraz pojedyncze ?awki. Poza tym szlaki s? wyposa?one w tablice informacyjne i drogowskazy.

Aktualny uk?ad szlaków i ?cie?ek dydaktycznych oparty jest na istniej?cych jeszcze przed utworzeniem Parku dwóch szlakach beskidzkich: czerwonym i niebieskim. Sie? szlaków uwzgl?dnia wszystkie elementy zró?nicowanego krajobrazu górskiego, prowadz?c przez górskie grzbiety o najwy?szych walorach widokowych. Odcinki mniej korzystne krajobrazowo, biegn?ce przez lasy i doliny s? niewielkie w stosunku do tras po?oninowych, które stanowi? oko?o 2/3 d?ugo?ci wszystkich szlaków.

Obecny przebieg szlaków pieszych charakteryzuje si? nierównomiernym obci??eniem ruchem turystycznym, który koncentruje si? g?ównie na szlaku czerwonym. Niektóre odcinki szlaków biegn? przez zbiorowiska bardzo niestabilne, ?atwo podatne na zniszczenie.

Stan jako?ciowy ekosystemu BPN

Przygraniczne po?o?enie Bieszczadzkiego Parku Narodowego z dala od o?rodków miejskich i przemys?owych oraz ?róde? wody i powietrza stwarza korzystn? sytuacj? dla zachowania w dobrym stanie jako?ciowym jego ?rodowiska przyrodniczego. Wyst?puje jednak wiele elementów i czynników o znaczeniu lokalnym, których dzia?anie w przesz?o?ci, obecnie, jak i w przysz?o?ci mo?e spowodowa? znaczne obni?enie parametrów jako?ciowych przyrody i krajobrazu Parku. Do elementów powoduj?cych to nale?y zaliczy?: niew?a?ciw? gospodark? le?n?, uci??liwy przemys?, uci??liwy ruch komunikacyjny, osadnictwo sta?e i okresowe oraz u?ytkowanie turystyczne. Spo?ród wielu przejawów i skutków wymagaj?cych szczegó?owego opracowania ekologicznego, które ustali?oby prawid?owe kierunki kszta?towania biocenozy Parku, pragn? w tym miejscu pokrótce zwróci? uwag? na nast?puj?ce sprawy:

  • zniekszta?cenie zbiorowisk le?nych,
  • uszkodzenia powierzchni terenu,
  • zagro?enie fauny,
  • oszpecenie elementami technicznymi.

Z natury ca?e nieomal Bieszczady by?y zalesione. Rozleg?e zbocza pokrywa?y puszcze, w których dominowa?y: buk, jawor, grab i fragmentami ?wierk. Doliny by?y wilgotne, w wi?kszej cz??ci zatorfione. Porasta?y je lasy olszy szarej, a w miejscach bardziej ch?odnych i wilgotnych wykszta?ca?y si? niewielkie torfowiska wysokie. Zwarty p?aszcz lasów nie pokrywa? jedynie najwy?szych szczytów i grzbietów bieszczadzkich. Ponad lasem stercza?y ska?ki, a grzbiety zarasta?y zaro?lami wierzbowymi i niskopiennymi krzewiastymi bukami.

Wspó?czesny ekosystem Bieszczadzkiego Parku Narodowego do?? daleko odbiegaj?cy od przedstawionego wy?ej obrazu, ukszta?towa? si? jako wynik naturalnej sukcesji zbiorowisk ro?linnych na terenach zmienionych na skutek siedmiu nieomal wieków trwaj?cej dzia?alno?ci cz?owieka. Procesom tym podlega?y zarówno biocenozy le?ne jak i po?oninowe. Górna granica lasu wskutek wypasu byd?a i owiec zosta?a obni?ona miejscami o 200 metrów, daj?c pocz?tek po?oninom. Podobnie biocenozy le?ne uleg?y du?ym przekszta?ceniom. Tylko oko?o 20% drzewostanów le?nych, praktycznie niedost?pnych - to p?aty zbli?one do naturalnych, z dojrza?ym drzewostanem bukowym. Przer?banie drzewostanów obejmuje w zasadzie wszystkie stare buczyny. Tote? w Parku Narodowym i jego s?siedztwie uderza prawie zupe?ny brak starych drzewostanów bukowych, znamienny jest tak?e bardzo niski udzia? drzewostanów jod?owych. Drzewostany bukowe s? na ogó? m?ode, bardzo cz?sto jednowiekowe i jednowarstwowe. Zachowane starodrzewia powy?ej 100 lat, zajmuj?ce oko?o 10% powierzchni le?nej stanowi? w rzeczywisto?ci formy regeneracyjne naturalnych zbiorowisk z g?stym podrostem buka i jod?y, prawie zupe?nie pozbawione runa lub z runem silnie zniekszta?conym. Stan ten, któremu nieobce s? m?ode drzewostany, stwarza okre?lone problemy hodowlano-le?ne na terenie Parku. Oko?o 50% powierzchni drzewostanów wymaga przebudowy i innych zabiegów hodowlanych.

Najwi?cej szkód na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego powodowa?a dzia?alno?? Zak?adu Produkcji Kruszywa i kamienio?om w dolinie Terebowca oraz farma hodowlana owiec w Wo?osatym i Wetlinie. Tereny u?ytkowane produkcyjnie w ZPK by?y po?o?one w obr?bie rezerwatu. Ha?as, kurz, przejazdy ci??arówek, praca spychacza i koparek, sk?adowiska i ha?dy kamienia - wszystko to zak?óca?o cisz? i spokój oraz naturalny krajobraz obszaru rezerwatowego. Dzia?alno?? wy?ej wspomnianych zak?adów produkcyjnych pozostawi?a po sobie zdewastowany teren, wymagaj?cy rekultywacji.

Do czynników powoduj?cych uszkodzenia powierzchniowe nale?y zaliczy? ruch turystyczny. W kilku miejscach na terenie Parku wyst?puj? du?e zniszczenia wywo?ane turystyk? piesz?. Zdarto ro?linno?? i gleb?, uruchomione zosta?y procesy osuwiskowe, wzmóg? si? sp?yw powierzchniowy.

Podobnym procesom ulegaj? te? szlaki piesze, najcz??ciej te, które prowadz? po stromiznach lub przez wilgotne buczyny. Na wi?kszo?ci szlaków pieszych gleba ulega wyra?nej erozji liniowej i powierzchniowej, a ponad 20% szlaków ze wzgl?du na du?e zagro?enie erozyjne wymaga przebudowy i konserwacji. Obecnie nat??enie ruchu turystycznego nie powoduje du?ych zniszcze? w ro?linno?ci BPN. Stan zagro?enia rzadkich gatunków wschodniokarpackich i alpejskich jest dostrzegalny wzd?u? szlaku prowadz?cego przez grzbietowe ska?ki Krzemienia. Natomiast zbyt intensywna penetracja turystyczna stanowi zagro?enie dla fauny parkowej. Nieraz wyklucza ona mo?liwo?? przebywania niektórych szczególnie rzadkich i p?ochliwych gatunków ptaków i zwierz?t drapie?nych, które wymagaj? rozleg?ych i bardzo spokojnych rewirów ?yciowych. Obserwacje potwierdzaj? ju? takie przypadki na terenie Parku.

Sprzyja temu obecny uk?ad szlaków, który w?a?ciwie nie pozwala na wy??czenie obszernych terenów z penetracji turystycznej i wytworzenie w ten sposób ostoi dla du?ej zwierzyny puszcza?skiej.

Istotne zagro?enie dla walorów krajobrazowych Parku stanowi przypadkowe i tandetne budownictwo (zaplecze gastronomiczne) panosz?ce si? g?ównie na obszarze deputatowym, który zgodnie z rozporz?dzeniem Rady Ministrów o utworzeniu Parku, podlega ochronie krajobrazowej. Tymczasem budynki us?ugowe pozbawione warto?ci architektonicznej zajmuj? niezwykle eksponowane miejsca, uprzywilejowane pod wzgl?dem lokalizacyjnym lub panoram widokowych.



2. Szata ro?linna

Wspó?czesna bieszczadzka szata ro?linna ukszta?towa?a si? w wyniku wiele lat trwaj?cego oddzia?ywania klimatu, pod?o?a skalnego i gospodarki cz?owieka. Utkana z setek gatunków ro?lin zmienia si? ona zarówno z porami roku, jak te? w miar? przesuwania si? od podnó?a pasma ku najwy?szym szczytom.

Flora naczyniowa obejmuje oko?o 760 gatunków, z których 30 to gatunki wschodniokarpackie. W?ród gatunków endemicznych dla Karpat Wschodnich w Bieszczadzkim Parku Narodowym wyst?puj? pszeniec bia?y, lepnica karpacka, przywrotnik turkulski, go?dzik skupiony. Oprócz gatunków wschodniokarpackich do najcenniejszych ro?lin spotykanych w parku nale?? ro?liny wysokogórskie stanowi?ce 23% ca?ej flory Parku. S? to m.in.: zawilec narcyzowy, wid?ak alpejski, prosiennicznik jednog?ówkowy. 66 gatunków wyst?puj?cych na terenie BPN to ro?liny prawnie chronione, przy czym 58 obj?tych jest ochron? ?cis??. Udzia? gatunków synantropijnych jest stosunkowo niski (oko?o 10%), co ?wiadczy o wysokim stopniu naturalno?ci flory. Równie ciekawa i bogata jest grupa tradycyjnie zaliczana do ro?lin ni?szych; wyst?puje tu oko?o 300 gatunków porostów, ponad 200 gatunków mchów oraz liczne gatunki grzybów. Do najciekawszych nale?y grzyb boczniak wetli?ski, który wyst?puje jedynie na terenie Bieszczadów (endemit bieszczadzki).

Pionowy uk?ad stref ro?linnych w Bieszczadach ma swoisty charakter. Wyró?ni? tu mo?na trzy strefy klimatyczno-ro?linne, które zosta?y omówione poni?ej. W BPN dominuj? lasy lub ich stadia sukcesyjne, pozosta?? cz??? stanowi? po?oniny i zbiorowiska niele?ne w krainie dolin. W wyniku bada? prowadzonych w ostatnich latach opisano tu kilkana?cie zespo?ów endemicznych o charakterze wschodniokarpackim. Wa?niejsze z nich to: zaro?la olchy kosej, wschodniokarpacka jaworzyna zio?oro?lowa, kwieciste zio?oro?le po?oninowe, murawa bli?niczkowa, traworo?le ze ?mia?kiem darniowym oraz wschodniokarpackie borówczysko.

Szata ro?linna nale?y do kluczowych elementów ?rodowiska przyrodniczego. Z jednej strony odgrywa niezmiernie istotn? rol? w kszta?towaniu walorów estetyczno-przestrzennych krajobrazu, a zarazem pe?ni funkcj? podstawowego regulatora stosunków ekologicznych. Jest przy tym niezwykle czu?ym induktorem zmian i zaburze? zachodz?cych w ?rodowisku. Z drugiej strony w szacie ro?linnej, co na omawianym terenie jest szczególnie wa?ne, wyra?aj? si? najdobitniej te wszystkie cechy, które decyduj? o odr?bno?ci i unikalno?ci Bieszczadów jako regionu przyrodniczego.

Dzisiejsze przestrzenne zró?nicowanie ro?linno?ci na terenie Bieszczadów stanowi wynik wspó?dzia?ania dwóch zasadniczych czynników: naturalnego zró?nicowania siedlisk oraz wielowiekowej dzia?alno?ci cz?owieka. Spo?ród czynników siedliskowych zdecydowanie najwa?niejsz? rol? odgrywa rze?ba terenu, a zw?aszcza czynnik wysoko?ciowy.

Bieszczady z racji swego po?o?enia geograficznego i stosunków florystycznych maj? bardzo swoisty uk?ad pi?ter wegetacyjnych, inny ni? pozosta?e pasma Karpat. Mo?na wyró?ni? tu trzy pi?tra ro?linno?ci:

  • pi?tro pogórza, si?gaj?ce do oko?o 500 m n.p.m. i tzw. "kraina dolin",
  • pi?tro dolnoreglowe lasów bukowych, si?gaj?ce do oko?o 1150 m n.p.m.,
  • pi?tro po?onin, czyli alpejskich ??k, si?gaj?ce do 1346 m n.p.m., które na szczytach przechodzi w grzebieniaste formacje skalne.

W porównaniu do innych gór, zwraca tu uwag? brak pi?tra ?wierczyn górnoreglowych i znaczne obni?enie górnej granicy lasu.

Pi?tro pogórza - jest bardzo silnie zniszczone przez dzia?alno?? cz?owieka i zajmowanie roli pod upraw?. Charakterystyczne dla tego pi?tra lasy li?ciaste, a czasem mieszane, z udzia?em d?bu, grabu, jod?y i lipy zajmuj? dzi? zaledwie 20% terenu. Gospodarka ludzka podnios?a granice pogórza. Ukszta?towa?a si? w ten sposób swoista dla Bieszczadów "kraina dolin". Teren Bieszczadzkiego Parku Narodowego po?o?ony jest powy?ej 600 m n.p.m., obejmuje wi?c pi?tro regla dolnego i pi?tro po?onin wraz typowymi dla nich zbiorowiskami ro?linnymi.

Pi?tro regla dolnego - w granicach Parku zajmuje najwi?ksz? powierzchni?. Od 700-1150 m n.p.m. zbocza gór zaj?te s? przez kompleksy lasów bukowych z du?ym udzia?em jod?y i jaworu. Silny stopie? odlesienia pi?tra reglowego ma miejsce jedynie na po?udniowych stokach Szerokiego Wierchu i Tarnicy w Dolinie Wo?osatki oraz na po?udniowych stokach Po?oniny Wetli?skiej i Cary?skiej, gdzie lasy zosta?y cz??ciowo zniszczone a? po sw? górn? granic?.

Górn? granic? lasu tworz? w Bieszczadach po cz??ci kar?owate zaro?la bukowe, po cz??ci za? drzewostany bukowo - jaworowe i jaworowe. Na zboczach Po?oniny Wetli?skiej i Cary?skiej przebiega ona na wysoko?ci 1060-1080 m, natomiast w grupie Tarnicy i Halicza oko?o 100 m wy?ej.

Pi?tro Po?onin ma bardzo specyficzny charakter. Zniszczenie lasów i wielowiekowy okres pasterstwa sprawi?y, ?e na po?oninach wykszta?ci?y si? murawowe zespo?y bardzo podobne do muraw alpejskich. Najbardziej zbli?one s? do nich murawy na skalistych szczytach, rozwijaj?ce si? z regu?y powy?ej 1300 m n.p.m. Najwi?ksze ich skupiska wyst?puj? na Krzemieniu, Tarnicy, Kopie Bukowskiej i Haliczu..

Na podstawie przynale?no?ci do naturalnego pi?tra wysoko?ciowego oraz ogólnego pokroju i fizjonomii mo?na wyró?ni? zespo?y ro?linne zwane inaczej zbiorowiskami. Dominuj?cym zespo?em jest buczyna karpacka. Drzewostany bukowe zajmuj? oko?o 50% powierzchni le?nej. Mimo do?? intensywnego przetrzebienia lasów spotykamy jeszcze obecnie znaczne kompleksy pierwotnych starodrzewi bukowych o charakterze puszcza?skim. Koncentruj? si? one g?ównie na pó?nocnych stokach pasma granicznego pod Semenow?, Rawk? i w dolinie Górnej Solinki. Bieszczadzkie buczyny odznaczaj? si? znaczn? ró?norodno?ci?.

W?ród zbiorowisk le?nych najwi?ksz? osobliwo?? Bieszczadów stanowi? wschodniokarpackie zio?oro?lowe lasy jaworowe, które maj? tu najdalej na wschód wysuni?te, jedyne w kraju stanowiska. Naj?adniejsze partie lasów jaworowych spotykamy przy górnej granicy lasu w rejonie Wielkiej Rawki, Krzemie?ca, Borsuka i Rabiej Ska?y w pa?mie granicznym.

W reglu dolnym Bieszczadów wyst?puj? tak?e na ma?ych powierzchniach górskich grzbietów lasy ?wierkowo-jod?owe. Najwi?ksze powierzchnie zajmuje omawiane zbiorowisko nad górnym Sanem w okolicach Beniowej i Bukowca.

Szerzej rozprzestrzenione s? drzewostany olszyn karpackich, które porastaj? ci?gn?ce si? wzd?u? dolin rzek i potoków kamie?ce i ?wirowiska. Najwi?ksze obszary zajmuj? jednak zbiorowiska olszy szarej, porastaj?ce grunty porolne. Poza tym ze zbiorowisk le?nych wyst?puj? zespo?y podmok?ych olszyn oraz lasków gr?dowych.

Osobliwo?ci? przyrodnicz? Bieszczadów s? zaro?la olszy kosej - endemiczne stanowisko ro?linne w Karpatach Wschodnich.

Zbiorowiska niele?ne Bieszczadów nie zosta?y nale?ycie zbadane. Ich dok?adn? charakterystyk? utrudnia fakt, ?e wi?kszo?? zbiorowiska zawdzi?cza swe powstanie gospodarce ludzkiej. Obecnie tylko dwie grupy zbiorowisk niele?nych - murawy wy?szych partii po?oninowych i ro?linno?? torfowisk maj? charakter typowo wykszta?conych zespo?ów.

Na po?oninach dominuj? dwa zespo?y : borówczyska zajmuj?ce nieco wilgotniejsze powierzchnie zw?aszcza na zboczach pó?nocnych oraz szczególnie charakterystyczna dla Bieszczadów kwiecista murawa, zajmuj?ca grzbiety i bardziej suche stoki po?onin.

Torfowiska wysokie, jakkolwiek wyst?puj? nielicznie, s? du?? osobliwo?ci? w ro?linno?ci bieszczadzkiej. Spotykamy je w dolinie Wo?osatki.

W?ród ro?linno?ci niele?nej na uwag? zas?uguj? tak?e malownicze i bardzo kwieciste zespo?y zio?oro?lowe, które w postaci ma?ych skrawków spotykamy wzd?u? potoków i brzegów rzek.



3. ?wiat zwierz?t

Bieszczadzki Park Narodowy jest zasiedlany przez gatunki, które uznawane s? za zagro?one lub rzadkie w innych cz??ciach Europy. Rodzime populacje du?ych ssaków drapie?nych: nied?wiedzia, wilka i rysia s? szczególnie cennym elementem tutejszej przyrody. Spo?ród du?ych ro?lino?erców najliczniejszy jest jele?. Liczebno?? populacji zosta?a oceniona na 5-7 osobników/100 ha. Pod koniec lat sze??dziesi?tych reintrodukowano w Bieszczadach ?ubry. Gatunek ten ?atwo zaadaptowa? si? do miejscowych warunków i obecnie populacja bieszczadzka liczy oko?o 100 osobników, z czego na obszarze BPN ?yje oko?o 40 osobników. W Bieszczadach wyst?puj? równie? populacje sarny, dzika, nied?wiedzi (oko?o 30 sztuk), wilków (80-100 sztuk) oraz kilka osobników ?osia. Je?li chodzi o sukcesy na polu ochrony aktywnej to dokonano udanej reintrodukcji bobra. W parku prowadzi si? równie? hodowl? zachowawcz? starej, gin?cej rasy konia huculskiego.

Park jest rajem dla ornitologów. Szczególnie interesuj?c? i cenn? grup? s? liczne tu ptaki drapie?ne takie jak: orze? przedni, orlik krzykliwy, sokó? w?drowny, gado?er, orze?ek w?ochaty, trzmielojad, oraz sowy: puchacz i puszczyk uralski. Na po?oninach gnie?d?? si? tak?e gatunki alpejskie: siwernik, p?ochacz halny, nagórnik.

Ciekawostk? faunistyczn? jest w?? Eskulapa - najwi?kszy i najrzadszy z polskich w??y, obecny tylko w kilku miejscach w Polsce; jego najwi?ksza populacja zamieszkuje rezerwat przyrody po?o?ony wzd?u? koryt Sanu, na pó?noc od granic BPN.

Bieszczadzka fauna ma tak?e wyra?ne rysy wschodniokarpackie, oczywi?cie dotyczy to wy??cznie ?wiata bezkr?gowców. Bieszczady, a w szczególno?ci Park Narodowy jest miejscem koncentracji gatunków rzadko spotykanych, prawnie chronionych, nowych, dla fauny Polski maj?cych w Parku swoje jedyne stanowisko. Liczne gatunki typowe dla Karpat Wschodnich mo?na znale?? w?ród pier?cienic.



4. Rze?ba terenu

Obszar Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego otuliny po?o?ony jest w Bieszczadach Zachodnich, które wg. Kondrackiego zaliczane s? do Beskidów Wschodnich, b?d?cych najbardziej na Zachód wysuni?t? cz??ci? Karpat Wschodnich. Najwa?niejszymi pasmami górskimi s? pasma po?oninowe, grupa Tarnicy i pasmo graniczne.

Pasmo graniczne (w cz??ci przypadaj?cej na BPN) ci?gnie si? od Rabiej Ska?y (1199 m n.p.m.) w kierunku po?udniowo-wschodnim a? po Prze??cz U?ock?. W zachodniej cz??ci g?ównymi szczytami oprócz Rabiej Ska?y s?: Czo?o (1159 m n.p.m. ), Borsuk (991 m n.p.m.), Czerte? (1072 m n.p.m.), Hrubki (1186 m n.p.m.), Kamienna (1201 m n.p.m.), Krzemieniec zwany te? Kremenarosem (1221 m n.p.m.), najwy?sze szczyty pasma granicznego to Wielka Rawka (1304 m n.p.m.), Wielka Semenowa (1091 m n.p.m.), Ka?czowa (1115 m n.p.m.), Menczy? (1008 m n.p.m.), Ki?czyk Bukowski (1251 m n.p.m.), Rozsypaniec Stinski (1146 m n.p.m.). Maksymalne obni?enie - prze??cze osi?gaj? oko?o 900 m n.p.m. - Prze??cz pod Czerte?em (905 m n.p.m.), Prze??cz pod Borsukiem (991 m n.p.m.), Prze??cz Beskid (785 m n.p.m.), Prze??cz ?ydowski Beskid (863 m n.p.m.) i Prze??cz U?ocka.

W kierunku pó?nocnym od cz??ci pasma granicznego odchodzi kilka mocno zalesionych ramion, z których najwa?niejsze to: rami? pomi?dzy Dziurkowcem i Rabi? Ska?? zako?czone kulminacj? Raportnej (1198 m n.p.m.), pomi?dzy Czerte?em i Hrubkami biegn?ce w kierunku Moczarnego i zaznaczaj?ce si? kulminacjami Mogi?ki (1070 m n.p.m.), Szypo?owatego (975 m n.p.m.) oraz pot??ne ramie Dzia?u (1112 m n.p.m.), odchodz?ce od Ma?ej Rawki (1267 m n.p.m.) i zamykaj?ce od pó?nocy wraz z Jawornikiem (1021m n.p.m.) zlewni? Górnej Solinki. Pierwsza cz??? pasma po?onin rozpoczyna si? szczytem Smereka (1222 m n.p.m.) oddzielonym od zasadniczej cz??ci Po?oniny Wetli?skiej Prze??cz? Or?owicza (1075 m n.p.m.). Odchodz? od niego dwa wyra?ne ramiona w kierunku pó?nocnym, zaczynaj?ce si? kulminacj? Wysokiego Berda (968 m n.p.m.) i dalej biegn?ce w kierunku Krysowej (840 m n.p.m.) i Siwarnej (924 m n.p.m.), oraz w kierunku pó?nocno-wschodnim na Magurzec (851 m n.p.m.).

Po?onina Wetli?ska osi?ga swe najwy?sze wysoko?ci w cz??ci ?rodkowej (1255 m n.p.m.), gdzie odchodzi od niej w kierunku zachodnim rami? Hnatowego Berda ko?cz?ce si? urwiskami skalnymi. W cz??ci wschodniej Po?oniny osi?gaj? 1228 m n.p.m. Od tej wysoko?ci odchodzi grzbiet w kierunku pó?nocnym na Jawornik i Dwerni Kamie?. Druga cz??? pasma po?onin to Po?onina Cary?ska (maks. wysoko?? to 1297 m n.p.m.). Stoki jej opadaj? stromo w kierunku po?udniowym, natomiast nieco ?agodniej w kierunku pó?nocnym do doliny Cary?skiego. Dop?ywy Cary?skiego: Krywec, Balotecz, Cary?czyk dziel? j? na cztery ramiona, z których najwi?ksze - zachodnie - ko?czy si? kulminacj? 920 m n.p.m. Dwa równoleg?e pasma Tarnicy i Krzemienia (1346 m n.p.m. i 1335 m n.p.m.) spi?te s? klamr? prze??czy zwornikowej. Grzbiet Szerokiego Wierchu sk?ada si? z kilku punktów wysoko?ciowych (1068 m n.p.m. i 1268 m n.p.m.), posiada dwa rozga??zienia w kierunku po?udniowo-zachodnim, które rozdzielone s? potokiem Zakopaniec. Przechodz?c w kierunku po?udniowo-wschodnim dochodzimy do Tarnicy (1346 m n.p.m.), najwy?szego szczytu w Bieszczadach Zachodnich. Tarnica posiada trzy odga??zienia: w kierunku po?udniowo-zachodnim poprzez Hudów Wierszek (965 m n.p.m.), w kierunku po?udniowo-wschodnim do potoku Zgni?y, oraz w kierunku pó?nocno-wschodnim do prze??czy pomi?dzy Tarnic? a Krzemieniem, tzw. "Siod?o". Krzemie? (1335 m n.p.m.), Bukowe Berdo (1238-1313 m n.p.m.), Wide?ki (1016 m n.p.m.) oraz Kopa Bukowska (1320 m n.p.m.), Halicz (1333 m n.p.m.), Rozsypaniec (1280 m n.p.m.) i Ki?czyk Bukowski (1251 m n.p.m.) tworz? wspólne pasmo posiadaj?ce rozga??zienia w kierunku pó?nocno-zachodnim i pó?nocno-wschodnim.

Pasmo g?ówne dysponuje najwy?szymi walorami krajobrazowymi, które charakteryzuj? si? rozszerzonym i prawie nieograniczonym zasi?giem penetracji wizualnej i maj? przez to walory do lokalizacji g?ównych punktów widokowych (widok na Howerl? i Po?onin? Równ?). W?ród poszczególnych szczytów i odcinków grzbietowych pod wzgl?dem cech fizjonomicznych, przyrodniczych oraz dost?pno?ci mo?na wyró?ni? wierzcho?ki kopulaste, kopiaste i sto?kowe. Natomiast w charakterystyce g?ównych grzbietów mo?na wyró?ni? formy: szerokie i zaokr?glone, w?skie i zaokr?glone, ostre i skaliste. Grzbiety zaokr?glone charakteryzuj? si? zró?nicowanymi spadkami, poprzecznymi i pod?u?nymi, du?? dost?pno?ci?, ró?ni? si? jedynie szeroko?ci?. Ostre skaliste s? przewa?nie bardzo w?skie z du?? ilo?ci? skalnych osta?ców o niewielkich spadkach poprzecznych. Urwiste maj? cz?sto charakter skalnych grani. Na znacznych niekiedy odcinkach grzbiety i wierzcho?ki zwie?czone s? zespo?ami ska?ek piaskowcowych, b?d?cymi wypreparowanymi erozyjnie osta?cami. Na stromych po?udniowych zboczach, g?ównie grzbietów górskich, cz?sto spotykan? form? s? zboczowe osuwiska skalne zwane "grechotami" (np. Rabia Ska?a). Maj? one wygl?d w?skich j?zorów, utworzonych z ró?nej wielko?ci g?azów i kamieni i osi?gaj? nawet ponad 100 m d?ugo?ci. Grechoty ze wzgl?du na ma?? stabilno?? i du?e spadki nale?y omija? przy wyznaczaniu szlaków turystycznych.



5. Budowa geologiczna i morfologiczna

Bieszczady stanowi? przyk?ad karpackiej rze?by strukturalnej, gdzie jednostki morfologiczne s? ?ci?le powi?zane z tektonik? i litologi? p?aszczowin. Góry te zbudowane s? ze ska? fliszowych, nale??cych do dwóch wielkich jednostek strukturalnych Karpat Zewn?trznych: P?aszczowiny ?l?skiej oraz P?aszczowiny Dukielskiej. Jednostka ?l?ska sk?ada si? z dwóch mniejszych jednostek tektonicznych - centralnej depresji karpackiej oraz strefy przeddukielskiej. Ukszta?towanie grzbietów, stoków i dolin uzale?nione jest od odporno?ci ska? fliszowych na wietrzenie. Te relacje pomi?dzy budow? geologiczn? a procesami rze?botwórczymi stanowi? o charakterystycznej dla Bieszczadów rusztowej rze?bie. D?ugie i równoleg?e grzbiety ci?gn?ce si? z pó?nocnego zachodu na po?udniowy wschód s? utworzone na wychodniach odpornych piaskowców kro?nie?skich lub ci?nia?skich. Obni?enia dolinne nawi?zuj? do ska? piaskowcowo - ?upkowych oraz do sp?ka? i uskoków tektonicznych tworz?cych doliny poprzeczne. Charakterystyczn? cech? morfologii grzbietów i stoków jest obecno?? grani, skalnych wychodni (ska?ek) oraz stopni typu kuest uwarunkowanych litologicznie, a których rozwój zwi?zany jest z morfogenez? peryglacjaln?. Pokrywa glebowa Bieszczadów, podobnie jak i pozosta?ej cz??ci Karpat oraz w innych systemach górskich, wykazuje ?cis?e powi?zanie z rze?b? i litologicznymi cechami pod?o?a geologicznego. Cechy pokryw zwietrzelinowych, w zasadzie odzwierciedlaj? zró?nicowanie warunków litologiczno - morfologicznych. Partie grzbietowe i strome stoki cechuje p?ytka i szkieletowa pokrywa zwietrzelinowa, natomiast na stokach s?abiej nachylonych wyst?puj? pokrywy g??bsze i mniej szkieletowe. Podnó?a stoków i dna dolin wype?niaj? pokrywy deluwialno - koluwialne oraz aluwialne o znacznej mi??szo?ci i o niewielkim zwykle udziale okruchów skalnych.



6. Gleby

Gleby litogeniczne - wytworzone s? na twardych, bezw?glanowych piaskowcach ró?noziarnistych. Wyst?puj? g?ównie w wy?szych po?o?eniach.

Litosole - gleby inicjalne, skaliste, s? bardzo p?ytkie. Zwykle kilkucentymetrowa warstwa s?abo roz?o?onej, murszopodobnej materii organicznej le?y bezpo?rednio na s?abo zwietrza?ym piaskowcu. Gleby te nale?? do bardzo rzadkich i wymagaj?cych szczególnej ochrony. Rozproszone s? w najwy?szych cz??ciach grzbietów i szczytów górskich w formie malutkich p?atów.

Regosole - gleby inicjalne g??bsze od litosoli; wytworzone s? na pod?o?u rumowisk skalnych; nale?? do równie rzadkich jak litosole; wyst?puj? w obszarach przyszczytowych zajmuj?c bardzo ma?e, rozproszone powierzchnie.

Regosole kwa?ne - gleby te s? kwa?ne.

Regosole eutroficzne - nieliczne p?aty regosoli s? wzbogacane przez wody ?ródpokrywowe w sk?adniki alkaliczne.

Rankery - gleby bezw?glanowe, s?abo wykszta?cone, silnie szkieletowe (szkielet zajmuje na ogó? ponad 50% masy glebowej). S? to gleby nieco g??bsze od inicjalnych. Nale?? do gleb do?? rozpowszechnionych, g?ównie w obszarze po?onin.

Rankery butwinowe - charakteryzuj? si? obecno?ci? kwa?nego poziomu. Gleby takie powstaj? w warunkach ch?odnego i wilgotnego klimatu górskiego.

Rankery brunatne - budow? profilu przypominaj? gleby brunatne, s? jednak glebami p?ytkimi, silnie szkieletowymi, kwa?nymi w ca?ym profilu.

Gleby autogeniczne - maj? dobrze wykszta?cony profil glebowy, gdzie poziomy genetyczne ukszta?towane s? jako efekt procesów zachodz?cych z udzia?em pod?o?a geologicznego, warunków klimatycznych i ro?linno?ci. W Bieszczadach s? to gleby brunatne rozwijaj?ce si? w warunkach klimatu umiarkowanego. Gleby te tworzy?y si? i funkcjonuj? przy udziale ro?linno?ci (najcz??ciej le?nej) utrzymuj?cej kr??enie wody i sk?adników pokarmowych.

Gleby brunatne w?a?ciwe - wykszta?ci?y si? na zwietrzelinach fliszowych (?upkach, py?owcach, piaskowcach) zasobnych w sk?adniki alkaliczne. S? to gleby o ?rednim lub ci??kim sk?adzie mechanicznym (gliniastym i ilastym), ?rednio g??bokie i g??bokie. Maj? dobrze wykszta?cony poziom próchniczy. Zajmuj? du?e powierzchnie, najcz??ciej w dolinach u podstawy zboczy i na stokach o s?abym nachyleniu.

Gleby brunatne w?a?ciwe typowe - najzasobniejsze w sk?adniki pokarmowe, w BPN zajmuj? niewielkie powierzchnie.

Gleby brunatne w?a?ciwe wy?ugowane - s? one pod wzgl?dem morfologicznym do?? podobne do gleb brunatnych typowych; ró?ni? si? w?a?ciwo?ciami chemicznymi.

Gleby brunatne w?a?ciwe oglejone - gleby te ró?ni? si? od typowych i wy?ugowanych wi?kszym uwilgoceniem, zw?aszcza g??bszych poziomów genetycznych, w których wyst?puj? charakterystyczne sino-rdzawe oglejenia.

Gleby brunatne kwa?ne - powsta?y na zwietrzelinach bezw?glanowych, s?abow?glanowych lub na g??boko odwapnionych i zakwaszonych pokrywach, le??cych na utworach fliszowych zasobnych w w?glan wapnia. Gleby brunatne kwa?ne spotykamy najcz??ciej na grubo?awicowych piaskowcach otryckich. Zajmuj? w Parku najwi?ksze obszary. Ich rozleg?e kompleksy s? usytuowane na zboczach masywów górskich o ?rednim i du?ym nachyleniu.

Gleby semihydrogeniczne - s? to gleby wilgotne, okresowo podmok?e lub zabagnione. Woda gruntowa, ?ródpokrywowa lub opadowa wp?ywa tu na procesy glebotwórcze i na w?a?ciwo?ci gleb.

Gleby gruntowo-glejowe - s? to gleby mineralne, w których sino-rdzawe przebarwienia ?wiadcz?ce o procesach glejowych (oksydoredukcyjnych) mo?na stwierdzi? we wszystkich poziomach genetycznych, w??cznie z poziomem mineralno-próchniczym, zbudowanym z 10-20 cm próchnicy. Wyst?puj? na do?? du?ych powierzchniach, g?ównie w dolinach, na lekko nachylonych, zawilgoconych zboczach i wyp?aszczeniach bezodp?ywowych.

Gleby próchniczo-glejowe - w Systematyce Gleb Polski gleby te przedstawiono jako podtyp gleb brunatnych w?a?ciwych pod nazw? szarobrunatnych. Posiadaj? one g??boki poziom próchniczy (30-40 cm) i nie maj? wyra?nego poziomu brunatnienia. Spotyka si? je na niewielkich, rozproszonych powierzchniach, po?o?onych wy?ej w obr?bie kot?ów ?ródliskowych.

Gleby hydrogeniczne - obejmuj? one gleby bagienne torfowisk niskich i wysokich. Na terenie Parku zlokalizowane s? g?ównie w dolinie Wo?osatego i w dolinie górnego Sanu.

Gleby torfowe torfowisk niskich i przej?ciowych - gleby torfowisk niskich i przej?ciowych tworz? si? na dnach dolin i w obr?bie starorzeczy na obszarach podtopionych; zajmuj? niewielkie powierzchnie w kilku dolinach.

Gleby torfowe torfowisk wysokich - gleby torfowisk wysokich maj? d?ug? histori?, obejmuj?c? niekiedy ca?y holocen. Utworzy?y si? na szerokich terasach dolinnych, na pod?o?u nieprzepuszczalnym. S? to najrzadsze gleby BPN, zajmuj?ce bardzo ma?e powierzchnie w kilku miejscach obj?tych szczególn? ochron?.

Gleby nap?ywowe - geneza tych gleb zwi?zana jest z procesami stokowymi i rozwoju dolin potoków. Bieszczadzkie mady wyró?niaj? si? du?? zawarto?ci? szkieletu oraz niekiedy warstwowym nak?adaniem si? profili glebowych.

Mady rzeczne w?a?ciwe - nale?? tu aluwialne utwory przypotokowe silnie kamieniste, niekiedy z nadbudow? warstw próchniczo-mineralnych. Zajmuj? niedu?e powierzchnie na terasach wzd?u? potoków.

Mady rzeczne brunatne - wyst?puj? na wy?szych terasach rzecznych; rzadko s? zalewane, a woda gruntowa nie podchodzi blisko powierzchni.

Gleby antropogeniczne - do tej grupy gleb zaliczane s? twory zniekszta?cone przez oddzia?ywanie cz?owieka. Niekiedy by?a to g??boka orka obracaj?ca lub deformuj?ca poziomy genetyczne, innym razem np. erozja spowodowana nadmiernym rozdeptywaniem muraw wysokogórskich, uszkadzaniem i ubijaniem gleby.



7. Sie? rzeczna

Wody powierzchniowe omawianego obszaru nale?? do zlewiska Morza Ba?tyckiego. G?ówn? rzek? Bieszczadów jest San. Na odcinku bieszczadzkim San ma dorzecze rozwini?te asymetrycznie, z przewag? dop?ywów lewych - po?udniowych. Najwi?ksze z nich to kolejno: Wo?osaty (d?ug. 27,8 km, pow. dorzecza 118,2 km2), Solinka z Wetlin? (48,1 km, 376,7 km2), Hoczewka (27,8 km, 180,1 km2) i Os?awa z Os?awic? (64,8 km, 503,92). Jedynym wi?kszym dop?ywem prawobrze?nym jest Czarny (22,6 km, 135,6 km2). Ca?y obszar BPN pokryty jest g?st? sieci? potoków górskich. W swych górskich odcinkach p?yn? one dolinami przebiegaj?cymi równolegle do grzbietów i pasm górskich, po czym zmieniaj?c swe kierunki, cz?sto przedzieraj?c si? przez grzbiety górskie malowniczymi prze?omami, tworz? charakterystyczny "kratowy" uk?ad sieci rzecznej. Do najbardziej znanych i malowniczych prze?omów na terenie BPN nale??: prze?om Prowczy rozdzielaj?cy Po?onin? Wetli?sk? od Po?oniny Cary?skiej, Górnej Solinki mi?dzy Jawornikiem a Dzia?em, Wo?osatego mi?dzy Po?onin? Cary?sk? a Kiczer? czy Wo?osatki pomi?dzy Tarnic? a Kiczerk?.

Silna erozja wg??bna spowodowa?a, ?e wszystkie cieki p?yn? we wciosach. S? to ró?nej wielko?ci w?wozy charakteryzuj?ce si? stromymi zboczami, intensywnie erodowanymi, w?skim dnem, cz?sto o szeroko?ci cieku. Intensywno?? erozji wg??bnej zale?y od odporno?ci pod?o?a oraz spadków pod?u?nych koryta. Samo koryto z regu?y bardzo kr?te, wype?nione jest rumowiskiem skalnym (odcinki strome), b?d? osadami piaszczysto-?wirowymi z pojedynczymi g?azami. W niektórych na skutek obecno?ci w pod?o?u odpornych i litych warstw skalnych tworz? si? lokalne prze?omy.

G?ównym ?ród?em zasilania wód powierzchniowych s? opady atmosferyczne (?redni opad roczny wynosi 900-1200 mm, przy czym najmniej jest ich w styczniu, a najwi?cej w lipcu).

Omawiane powy?ej potoki z racji swego po?o?enia blisko ?ródlisk, ma?ego zaludnienia oraz niskiego rozwoju gospodarczego tego obszaru, zaliczane s? do najczystszych w kraju. Czyste wody to bardzo wa?ny walor turystyczny tego obszaru. Mimo to w porze, gdy poziom wód jest niski, zauwa?a si? na potoku Wo?osatym poni?ej Ustrzyk Górnych i na potoku Wetlina du?e zanieczyszczone odcinki.



8. Warunki klimatyczne

Ró?nica wysoko?ci pomi?dzy najwy?ej i najni?ej po?o?onym punktem w stosunku do wysoko?ci morza wynosi 850 m. Wysoko?ci bezwzgl?dne i wzgl?dne w znacznym stopniu kszta?tuj? elementy meteorologiczne i klimat Bieszczadów.

Klimat Bieszczadów, a wi?c i teren omawianego BPN, jest cz?sto okre?lany jako "przej?ciowy" mi?dzy klimatem kontynentalnym a oceanicznym. G?ównymi cechami tego klimatu s? du?e amplitudy temperatur powietrza w przebiegu rocznym, zwi?kszenie si? opadów letnich w stosunku do zimowych, ró?nice w wielko?ci i rodzaju zachmurzenia, w stosunkach solarnych, anemometrycznych, itp.

Na podkre?lenie zas?uguje du?e zró?nicowanie klimatu lokalnego (mi?dzy dolinami i stokami a partiami grzbietowymi i szczytami).

Klimat Bieszczadów ma charakter górski, o stosunkowo silnych cechach kontynentalnych. Kszta?tuje go przede wszystkim masyw powietrza polarno-morskiego (60%), polarno-kontynentalnego (28%) i arktycznego (7%). Powietrze polarno-kontynentalne przynosi dobr? pogod? pó?nym latem - jest to najkorzystniejszy okres dla wypoczynku w Bieszczadach. Powietrze arktyczne nap?ywa zwykle wiosn? (maj), przynosz?c niskie temperatury, niesprzyjaj?ce turystyce namiotowej.

Po?udniowo-wschodnie, wy?sze partie gór s? ch?odniejsze, ?rednia temperatura roczna oscyluje tu w przedziale 4-5oC. ?rednia temperatura lata wynosi 14-15oC, a zim? -3oC (do -7oC w najwy?szych partiach gór). Miesi?cem najzimniejszym jest luty, za? najcieplejszym lipiec. ?rednia liczba dni z pokryw? ?nie?n? wynosi 90-140 (w partiach szczytowych 140-150), ?rednia grubo?? pokrywy od 10 cm w grudniu do 40 cm w lutym i marcu (maksymalnie dochodzi do 140 cm).

Najcz??ciej notuje si? w Bieszczadach wiatry o kierunku po?udnikowym, zw?aszcza po?udniowe. Najwi?ksze pr?dko?ci osi?gaj? one w miesi?cach zimowych (w Ustrzykach Górnych rz?du 4,5 m/s, a w partiach szczytowych znacznie wi?cej). Wiatry halne wiej? ?rednio przez 14 dni w roku w Ustrzykach Górnych, dla porównania w Zakopanem - 19 dni. Towarzyszy im gwa?towny wzrost temperatury przy jednoczesnym zmniejszeniu wilgotno?ci powietrza, co powoduje odwil? i szybkie topnienie ?niegu.

Mg?y na terenie Bieszczadów wyst?puj? zazwyczaj w ciep?ej porze roku, od czerwca do pa?dziernika. W porze ch?odnej pojawiaj? si? rzadziej. Najcz??ciej wyst?puj? mg?y nocne i poranne, które po wschodzie s?o?ca lub w okresie przedpo?udniowym zanikaj?.



9. Zagospodarowanie turystyczne BdPN

Baza noclegowa

Bieszczadzki Park narodowy dysponuje w?asn? baz? noclegow? w Tarnawie, Wo?osatem i Suchych Rzekach, która szczególnie od wrze?nia do maja mo?e by? wykorzystywana na obozy m?odzie?owe, wycieczki sobotnio - niedzielne oraz zakwaterowanie osób indywidualnych. Dzier?awione obiekty Parku takie jak "Hotelik Bia?y" w Ustrzykach Górnych oraz "Hotelik pod Tarnic?" w Wo?osatem, a tak?e "Bar pod Tarnic?" uzupe?niaj? baz? noclegow? i gastronomiczn? w centrum Bieszczadów. W Parku znajduj? si? obiekty nale??ce do PTTK, które ?wiadcz? pe?ny zakres us?ug noclegowo - wy?ywieniowych (Hotel Górski w Ustrzykach Górnych i w Wetlinie, bacówki turystyczne pod Ma?? Rawk?, na Jaworzcu, pod Honem w Cisnej oraz schronisko w Wetlinie) z odpowiednimi parkingami i polami kampingowymi. Najwi?kszy kamping w Bieszczadach w "Górnej Wetlince" po?o?ony jest przy du?ej obwodnicy. Oprócz pól namiotowych, baru, sanitariatów, posiada on sta?e uzbrojenie, miejsca dla karawaningu, kryt? scen? z widowni? w formie amfiteatru, na której odbywaj? si? w sezonie turystycznym liczne imprezy plenerowe i wyst?py zespo?ów regionalnych.

Znakowane szlaki turystyczne

Bieszczady maj? obecnie najni?szy wska?nik g?sto?ci szlaków pieszych ze wszystkich grup górskich w Polsce.

Sie? znakowanych szlaków pieszych na omawianym obszarze ograniczy?a si? do 1960r., do szlaku g?ównego znakowanego kolorem czerwonym, który wkracza? przy Smereku i ko?czy? si? na Haliczu. W 1961r. dokonano wiele zmian i uzupe?nie? szlaków. W chwili obecnej istniej? du?e dysproporcje w rozmieszczeniu szlaków, wi?cej jest ich w cz??ci po?udniowej i po?udniowo - wschodniej ni? w pó?nocnej. Stan utrzymania znakowanych szlaków jest wystarczaj?cy. Niektóre odcinki jednak wskutek gospodarki le?nej oraz intensywnego u?ytkowania turystycznego i niew?a?ciwego u?ytkowania s? zniszczone, a ich walory turystyczne uleg?y obni?eniu.

Na obszarze BdPN znajduje si? równie? znakowane szlaki konne i rowerowe, dla dociekliwego turysty wyznaczone zosta?y ?cie?ki przyrodniczo-historyczne, natomiast mi?o?nicy zwiedzania gór zim? mog? porusza? si? szlakami turystycznymi (PTTK)

Trasy piesze znajduj?ce si? w BdPN

Smerek (granica BPN) - Prze??cz Or?owicza - Po?onina Wetli?ska - Brzegi Górne - Po?onina Cary?ska - Szeroki Wierch - Wo?osate , d?ugo?? szlaku 43,0 km, kolor szlaku czerwony,

  • Kopa 886 m (granica BPN) - Bukowe Berdo - Wo?osate - Kremenaros - Rabia Ska?a 1199 m (granica BPN), d?ugo?? szlaku 38 km, kolor niebieski,
  • Prze??cz Przys?up Cary?ski 785 (granica BPN) - Ma?a Rawka - Wetlina (Rawka PKS), d?ugo?? szlaku 19,0 km, kolor zielony,
  • Wetlina (granica BPN) - Jawornik 1021m (granica BPN) na tym odcinku prowadzi granica BPN, d?ugo?? szlaku 1,8 km, kolor zielony,
  • Krysowa 840 m - Bukowina 921 m - szlak biegnie granic? BPN, d?ugo?? szlaku 1,0 km, kolor zielony,
  • Suche Rzeki (granica BPN) - Prze??cz Or?owicza - Wetlina (granica BPN), d?ugo?? szlaku 8,0 km, kolor ?ó?ty,
  • Jawornik 1021 m - Rabia Ska?a 1199 m, szlak biegnie granic? BPN, d?ugo?? szlaku 4,0 km, kolor ??óty,
  • Prze??cz Wy?na 872 m - Po?onina Wetli?ska (schronisko), d?ugo?? szlaku 2,5 km, kolor ??óty,
  • Bere?ki PKS - Prze??cz Przys?up 785 m, d?ugo?? szlaku 3,0 km, kolor ?ó?ty,
  • Wielka Rawka 1304m - Ma?a Rawka 1271 m, d?ugo?? szlaku 1,4 km, kolor ?ó?ty,
  • Bukowe Berdo (granica BPN) - Bukowe Berdo 1201 m, d?ugo?? szlaku 1,8 km, kolor ??óty,
  • Prze??cz Or?owicza 1078 m - Krysowa 840 m, dlugo?? szlaku 4,8 km, kolor czarny,
  • camping BPN "Górna Wetlina" - w?ze? szlaków pod Po?onin? Wetli?sk?, d?ugo?? szlaku 2,7 km, kolor czarny,
  • Prze??cz 1275 m (pod Tarnic?) - Tarnica 1346 m, d?ugo?? szlaku 1,0 km, kolor ??ó?ty.

?cie?ki przyrodniczo-historyczne

"Orlik krzykliwy" (Wo?osate-Tarnica) ?cie?ka przyrodniczo-historyczna - czas przej?cia oko?o 3 godziny, 25 przystanków

Nasz? w?drówk? na Tarnic? (1346 m n.p.m.) - najwy?szy szczyt polskich Bieszczadów - rozpoczynamy przy starym cmentarzu bojkowskim w Wo?osatem. Zachowa?o si? tutaj kilka nagrobków, kamienna podmurówka cerkwi oraz zrekonstruowana piwnica i studnia z ?urawiem. W trakcie dalszej wycieczki poznajemy zbiorowiska ro?linne Bieszczadów, dowiadujemy si? o pochodzeniu po?onin, a tak?e oznaczamy ro?liny podmok?ej ??ki i poszukujemy mieszka?ców oczka wodnego. Na po?oninach poznajemy przyk?ady rzadkich ro?lin wschodniokarpackich i wysokogórskich.

"Salamandra" (Ustrzyki Górne-Wo?osate) czas przej?cia oko?o 2,5 - 3 godzin, 19 przystanków

W?druj?c przez kolejne przystanki ?cie?ki poznajemy ro?liny oraz zwierz?ta zamieszkuj?ce dolin? Wo?osatki. Wiosn? b?dziemy mogli zobaczy? kilka gatunków p?azów, w tym traszki i kumaki oraz ptaki typowe dla terenów otwartych (pokl?skwa, g?siorek, skowronek, pliszka). Na ko?cu trasy b?dziemy odkrywa? tajemnice obj?tego ca?kowit? ochron? torfowiska wysokiego "Wo?osate", na którym ro?nie kilka niezmiernie interesuj?cych i rzadkich ro?lin (m.in. bagno, ba?yna, ?urawina, modrzewnica).

"Jod?a" (Suche Rzeki-Smerek) czas przej?cia oko?o 2,5 - 3 godzin, 20 przystanków

Wychodzimy od strony Zatwarnicy ma?o ucz?szczanym szlakiem na po?onin? Smereka. Pierwsze przystanki ?cie?ki wprowadzaj? nas w ?wiat zwierz?t zamieszkuj?cych wartki górski potok oraz oczko wodne. W?druj?c poznajemy równie? ska?y oraz gleby buduj?ce Bieszczady, ro?liny lasu bukowego. Wychodz?c na gra? po?onin zapoznamy si? z niektórymi ro?linami, które tu rosn? oraz spróbujemy oznaczy? bytuj?ce na tej wysoko?ci ptaki.

?nie?yca" (Ustrzyki Górne-Szeroki Wierch) czas przej?cia oko?o 3 godzin, 26 przystanków

?cie?ka wiedzie wzd?u? czerwonego szlaku z Ustrzyk Górnych na Tarnic?. Pierwszy odcinek ?cie?ki zaznajamia nas z ro?linno?ci? typow? dla bieszczadzkich lasów nadrzecznych (olszyn) oraz z mieszka?cami potoku górskiego. W?druj?c wy?ej, uczymy si? jak odró?ni? na pozór podobne do siebie ró?ne typy górskich lasów bukowych, aby w ko?cu stan?? na po?oninach. Tutaj, maszeruj?c w morzu traw, poznajemy kolejno traworo?la, borówczyska, rumowiska skalne i murawy alpejskie. Ko?czymy w pobli?u Prze??czy pod Tarnic?.

"Buk" (Ustrzyki Górne-Po?onina Cary?ska) czas przej?cia w zale?no?ci od wariantu trasy 2,5 - 5 godzin, 35 przystanków

?cie?ka wiedzie wzd?u? czerwonego szlaku z Ustrzyk Górnych do Berehów Górnych. Na szczycie Po?oniny Cary?skiej ?cie?ka rozwidla si? w kierunku Prze??czy Wy?nia?skiej. W?druj?c poznajemy ca?e przyrodnicze i kulturowe zró?nicowanie Bieszczadów - od olszyny nadrzecznej, poprzez ró?ne warianty lasów bukowych, a sko?czywszy na po?oninach. Mamy okazj? do zobaczenia ?ladów dawnej wsi w postaci resztek dawnego cmentarza bojkowskiego w Berehach Górnych. Poznamy tak?e wp?yw dawnej gospodarki pasterskiej na obecne ukszta?towanie po?onin w Bieszczadach.

"W Dolinie Górnego Sanu - BÓBR" (Bukowiec-Sianki-Bukowiec) czas przej?cia w obie strony oko?o 6-7 godzin (Bukowiec-Sianki-Bukowiec)

W?drujemy rozleg?? i wyludnion? dolin? w okolice Prze??czy U?ockiej, prawie do samych ?róde? Sanu. Poznajemy histori? Bukowca, Beniowej, Sianek. Id?c, odnajdujemy stare i zapomniane cmentarze, przydro?ne krzy?e. Dotrzemy do tajemniczego "grobu Hrabiny". Podczas w?drówki b?d? nam towarzyszy? panoramy bieszczadzkich po?onin - m.in. Halicza i Ki?czyka Bukowskiego. Nad g?owami b?d? nam kr??y? myszo?owy, kruki, a mo?e orlik lub orze? przedni. Wracaj?c wieczorem mo?e natkniemy si? na pas?ce si? stado jeleni.

"Pe?nik" (Po?onina Wetli?ska) czas przej?cia w zale?no?ci od wariantu trasy 2-5 godzin, 34 przystanki

G?ówna trasa ?cie?ki prowadzi wzd?u? czerwonego szlaku z Brzegów Górnych do Wetlina-Stare Sio?o. Obok schroniska "Chatka Puchatka" ?cie?ka odga??zia si? ?ó?tym szlakiem w kierunku Prze??czy Wy?nej, a w po?owie tej drogi tak?e wzd?u? szlaku czarnego do Kampingu "Górna Wetlinka". Na trasie m.in. zachowane s? ?lady dawnej gospodarki pasterskiej i osad ludzkich, flora i fauna lasów bukowych oraz zbiorowiska ro?linne po?onin.

"Jarz?bina" - "Wielka Rawka" (Ustrzyki Górne - Prze??cz Wy?nia?ska) 46 przystanków

?cie?ka prowadzi wzd?u? szlaku niebieskiego z Ustrzyk Górnych na Wielk? Rawk?, a nast?pnie wzd?u? szlaku ?ó?tego na Ma?? Rawk?, sk?d schodzi szlakiem zielonym na Prze??cz Wy?nia?sk?. Na trasie poznajemy m.in. ro?linno?? w strefie rolno-le?nej, starodrzew bukowo-jod?owy, potok górski i jego otoczenie, ekosystemy le?ne oraz zbiorowiska po?oninowe Wielkiej i Ma?ej Rawki.

"Dolina potoku Zwór"

?cie?ka dla niepe?nosprawnych

Szlaki konne

Dla celów górskiej turystyki konnej wyznaczono w Bieszczadzkim Parku Narodowym i w jego otoczeniu przesz?o 150 km tras konnych. Zgodnie z obowi?zuj?cym Regulaminem Parku poruszanie si? po tych trasach odbywa si? na koniach Parku i pod opiek? instruktorów-przewodników lub na innych koniach, ka?dorazowo za zgod? Dyrektora Parku.

Szlaki konne:

    • Wo?osate - Wo?osate - 10 km/2 godziny, trasa ?atwa,
    • Wo?osate - Ustrzyki Górne - Muczne - Tarnawa Ni?na - 30 km/6 godz, trasa ?rednia,
    • Tarnawa Ni?na - Bukowiec - Beniowa - Tarnawa Ni?na - 24 km/5 godz, trasa ?atwa,
    • Tarnawa Ni?na - Wide?ki - Przys?up Cary?ski - Nasiczne - Suche Rzeki - 36km/8 godz, trasa ?rednia,
    • Suche Rzeki - Po?onina Wetli?ska - Wetlina - 20 km/5 godz, trasa trudna,
    • Wetlina - Prze?. Wy?nia?ska - Ustrzyki Górne - Wo?osate - 22 km/5 godz, trasa ?rednia,
    • Lutowiska - ?urawin - Krywka - Michniowiec - Lutowiska - czas przejazdu ok. 8 godz,
    • Lutowiska - pasmo Otrytu - Rosochate - Skorodne - Lutowiska - czas przejazdu 8-9 godz,
    • Lutowiska - pasmo Otrytu - S?kowiec - Krywe - Hulskie - Lutowiska - czas przejazdu ok. 8 godz,


10. Bibliografia
  1. S?owiaczek E., Koncepcja zagospodarowania przestrzennego BPN i jego otuliny tom I i II, materia?y w?asne BPN, Sanok 1996.
  2. ?lusarczyk S., Marketing, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów 1995.
  3. Walczak, T. Lubelska, Obszary chronione w Polsce, IO?, Warszawa 1993.
  4. Walfrom, M.K., Ochrona krajobrazu w programie Zielone P?uca Polski, PTTK, Warszawa 1998.
  5. Wawrzyniak S., Ruch turystyczny na obszarze BPN i jego strefy ochronnej, maszynopis, Wroc?aw 1978.
  6. Winnicki T., Roczniki Bieszczadzkie, O?rodek Naukowo - Dydaktyczny BPN, Ustrzyki Dolne 1997.
  7. Wrona J., Regiony Polski - Rzeszowskie, WsiP, Warszawa 1996.
  8. Winnicki Z., Ziemianek B., Przyroda BPN, Wydawnictwo BPN, Ustrzyki Dolne 1998.
  9. Wojewódzki Inspektorat Ochrony ?rodowiska w Rzeszowie, Stan ?rodowiska w Województwie Podkarpackim w 2001 Roku, Biblioteka Monitoringu ?rodowiska 2002.
  10. Zar?ba D., Ekoturystyka - wyzwania i nadzieje, PWN, Warszawa 2000.
  11. Zarzycki K., G?owaci?ski Z., Bieszczady, WP, Warszawa 1970.


.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2020 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.026 secs