Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Bieszczadzki Park Narodowy

Materiały zebrał i opracował: Tadeusz Blok

CHARAKTERYSTYKA BIESZCZADZKIEGO PARKU NARODOWEGO

Bieszczady, południowo - wschodni przyczółek polskich Karpat, to rozległa kraina o dzikiej przyrodzie, miejsce, gdzie naprawdę można znaleźć się blisko nieskażonej natury.
Z połonin roztacza się niesłychanie piękny widok, a wzroku przeskakującego z jednego zielonego pasma na drugie, trzecie i następne nie rozpraszają żadne osiedla ludzkie.
W granicach Polski znajduje się tylko ich niewielka część, określana oficjalnie jako Bieszczady Zachodnie.
Góry wyodrębniają się od reszty Karpat specyfiką krajobrazu, klimatu, układu pięter roślinnych, a także swoistą florą i fauną. Ich część położona na południe od Sanu i na wschód od Solinki, stanowi część Bieszczadzkiego Parku Narodowego a zarazem Bieszczadów Wysokich.
Zapraszamy do zapoznania się poniżej z bardziej szczegółową charakterystyką Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego walorami.

  1. Dane ogólne o Bieszczadzkim Parku Narodowym
  2. Szata roślinna
  3. Świat zwierząt
  4. Rzeźba terenu
  5. Budowa geologiczna i morfologiczna
  6. Gleby
  7. Sieć rzeczna
  8. Warunki klimatyczne
  9. Zagospodarowanie turystyczne BdPN
  10. Bibliografia
1. Dane ogólne o Bieszczadzkim Parku Narodowym

Bieszczadzki Park Narodowy - obiekt prawnie chroniący ojczystą przyrodę, w świadomości społecznej powinien być postrzegany jako najwyższej rangi, niepowtarzalne "muzeum dzikiej przyrody", którego przetrwanie w pełni zależy od wiedzy i kultury człowieka.

Według Rozporządzenia Rady Ministrów poz. 1068 Dziennik Ustaw nr 93 z dnia 3 listopada 1999r BPN obejmuje obszar 29200,48 ha. W celu zapewnienia prawidłowej realizacji działalności ochronnej - teren Parku podzielony został na:

    I. Obręb ochronny "Zachód", w którego skład wchodzą:
    • obwód ochronny Moczarne,
    • obwód ochronny Osada,
    • obwód ochronny Suche Rzeki,
    • obwód ochronny Caryńskie,
    • obwód ochronny Berehy Górne.
    II. Obręb ochronny "Wschód", w którego skład wchodzą:
    • obwód ochronny Wołosate,
    • obwód ochronny Tarnica,
    • obwód ochronny Ustrzyki Górne,
    • obwód ochronny Górny San.


Użytkowanie terenów przyległych do BPN

Zgodnie z operatami urządzeniowymi Nadleśnictw: Lutowiska, Stuposiany, Cisna i Wetlina lasy w otoczeniu Parku mają charakter ochronny i należą do kategorii lasów masowego wypoczynku. Mimo to zasady gospodarki leśnej nie zawsze są w pełni respektowane, np. nakaz dokonywania zrywki i wywozu drewna w sposób maksymalnie zabezpieczający ochronę gleby, pokrywy leśnej oraz cieków wodnych - używanie do tego celu ciągników gąsienicowych.
Jeszcze przed powiększeniem Parku w rejonie Tarnawy, Wołosatego, Brzegów Górnych i Nasicznego nastąpił intensywny rozwój hodowli bydła i owiec.
W rejonie BPN przebiegają następujące drogi kołowe:

    I. Drogi krajowe:
    • droga krajowa 897 kl. IV, tzw. "obwodnica bieszczadzka",
    • droga krajowa 896 kl. V, relacji: Ustrzyki G. - Wołosate,
    • droga krajowa 896 kl. IV, relacji: Ustrzyki D. - Czarna - Lutowiska - Ustrzyki Górne,
    • droga krajowa 893 kl. IV, relacji: Lesko - Baligród - Cisna.
    II. Drogi wojewódzkie:
    • droga wojewódzka 19571 kl. V, relacji: Dwernik - Brzegi Górne,
    • droga wojewódzka 19572 kl. V, relacji: Stuposiany - Tarnawa Niżna,
    • droga wojewódzka 19568 kl. V, relacji Polana Ostre - Lutowiska.


Użytkowanie i zagospodarowanie obszaru BPN w latach 90-tych

W przeciwieństwie do innych górskich PN w Polsce, Bieszczadzki Park Narodowy charakteryzuje się małym zainwestowaniem swoich terenów. W granicach rezerwatowych niewiele jest obiektów kolidujących z podstawowymi funkcjami PN. Stwarza to korzystną sytuację przestrzenną dla ochrony ekosystemu.

Grunty leśne Parku zajmują obszar 80%. Dominującym gatunkiem jest buk. Największą powierzchnię tych obszarów, bo około 43% zajmuje drzewostan w wieku 40 - 60 lat. W gospodarce leśnej BPN wyodrębniono dwa gospodarstwa: rezerwatów ścisłych i rezerwatów częściowych. Użytkowanie rębne, dopuszczane tylko w rezerwatach częściowych, jest stosowane wyłącznie dla potrzeb hodowlanych i sanitarnych i bazuje na rębni II z 30 do 50 letnim okresem odnowienia.

Zainwestowanie stałe skupia się na obszarze deputatowym. Znajduje się tu szereg budynków w swoim przeznaczeniu związanych administracyjnie i użytkowo z BPN. Ważniejsze z nich to:

  • osiedla mieszkaniowe i budynki dyrektora BPN,
  • dwa hotele pracownicze z przeznaczeniem na obsługę ruchu turystycznego.

Budynki nie związane z BPN:
  • budynek usługowo - mieszkalny poczty,
  • letni bar gastronomiczny,
  • trzy pawilony handlowe,
  • budynek restauracji "Kremanaros",
  • budynek z kościołem parafii rzymsko - katolickiej,
  • budynki tzw. małej gastronomii,
  • strażnica Wojska Polskiego.

Poza tym na obszarze deputatowym znajduje się stałe lądowisko helikoptera ratunkowego GOPR, schronisko PTTK i teren kampingu PTTK. Natomiast w rejonie Tarnicy zlokalizowane jest awaryjne lądowisko helikoptera oraz sezonowa dyżurka GOPR.

Na Połoninie Wetlińskiej wybudowana została jeszcze przed powiększeniem parku stacja turystyczna "Chatka Puchatka". Stałe schronisko znajduje się także na Wyżniańskim Wierchu.

Przez teren parku prowadzą szlaki piesze i konne, których łączna długość w granicach parku wynosi 270 kilometrów. Ponadto na obszarze parku istnieją ścieżki użytkowane turystycznie i gospodarczo, nie będące znakowanymi szlakami. Znakowany i tyczkowany jest szlak narciarski o długości około 6 kilometrów - prowadzi on z Doliny Terebowca przez Szeroki Wierch do przełęczy pod Tarnicą i pokrywa się częściowo z czerwonym szlakiem pieszym. Istnieją również znakowane ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne takie jak Ustrzyki Górne-Wołosate, Wołosate-Tarnica.

Przy szlakach pieszych zostały wybudowane schrony przeciwdeszczowe ze stołami, ławami i tablicami informacyjnymi. Wzdłuż bardziej uczęszczanych tras znajdują się stoły z ławami oraz pojedyncze ławki. Poza tym szlaki są wyposażone w tablice informacyjne i drogowskazy.

Aktualny układ szlaków i ścieżek dydaktycznych oparty jest na istniejących jeszcze przed utworzeniem Parku dwóch szlakach beskidzkich: czerwonym i niebieskim. Sieć szlaków uwzględnia wszystkie elementy zróżnicowanego krajobrazu górskiego, prowadząc przez górskie grzbiety o najwyższych walorach widokowych. Odcinki mniej korzystne krajobrazowo, biegnące przez lasy i doliny są niewielkie w stosunku do tras połoninowych, które stanowią około 2/3 długości wszystkich szlaków.

Obecny przebieg szlaków pieszych charakteryzuje się nierównomiernym obciążeniem ruchem turystycznym, który koncentruje się głównie na szlaku czerwonym. Niektóre odcinki szlaków biegną przez zbiorowiska bardzo niestabilne, łatwo podatne na zniszczenie.

Stan jakościowy ekosystemu BPN

Przygraniczne położenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego z dala od ośrodków miejskich i przemysłowych oraz źródeł wody i powietrza stwarza korzystną sytuację dla zachowania w dobrym stanie jakościowym jego środowiska przyrodniczego. Występuje jednak wiele elementów i czynników o znaczeniu lokalnym, których działanie w przeszłości, obecnie, jak i w przyszłości może spowodować znaczne obniżenie parametrów jakościowych przyrody i krajobrazu Parku. Do elementów powodujących to należy zaliczyć: niewłaściwą gospodarkę leśną, uciążliwy przemysł, uciążliwy ruch komunikacyjny, osadnictwo stałe i okresowe oraz użytkowanie turystyczne. Spośród wielu przejawów i skutków wymagających szczegółowego opracowania ekologicznego, które ustaliłoby prawidłowe kierunki kształtowania biocenozy Parku, pragnę w tym miejscu pokrótce zwrócić uwagę na następujące sprawy:

  • zniekształcenie zbiorowisk leśnych,
  • uszkodzenia powierzchni terenu,
  • zagrożenie fauny,
  • oszpecenie elementami technicznymi.

Z natury całe nieomal Bieszczady były zalesione. Rozległe zbocza pokrywały puszcze, w których dominowały: buk, jawor, grab i fragmentami świerk. Doliny były wilgotne, w większej części zatorfione. Porastały je lasy olszy szarej, a w miejscach bardziej chłodnych i wilgotnych wykształcały się niewielkie torfowiska wysokie. Zwarty płaszcz lasów nie pokrywał jedynie najwyższych szczytów i grzbietów bieszczadzkich. Ponad lasem sterczały skałki, a grzbiety zarastały zaroślami wierzbowymi i niskopiennymi krzewiastymi bukami.

Współczesny ekosystem Bieszczadzkiego Parku Narodowego dość daleko odbiegający od przedstawionego wyżej obrazu, ukształtował się jako wynik naturalnej sukcesji zbiorowisk roślinnych na terenach zmienionych na skutek siedmiu nieomal wieków trwającej działalności człowieka. Procesom tym podlegały zarówno biocenozy leśne jak i połoninowe. Górna granica lasu wskutek wypasu bydła i owiec została obniżona miejscami o 200 metrów, dając początek połoninom. Podobnie biocenozy leśne uległy dużym przekształceniom. Tylko około 20% drzewostanów leśnych, praktycznie niedostępnych - to płaty zbliżone do naturalnych, z dojrzałym drzewostanem bukowym. Przerąbanie drzewostanów obejmuje w zasadzie wszystkie stare buczyny. Toteż w Parku Narodowym i jego sąsiedztwie uderza prawie zupełny brak starych drzewostanów bukowych, znamienny jest także bardzo niski udział drzewostanów jodłowych. Drzewostany bukowe są na ogół młode, bardzo często jednowiekowe i jednowarstwowe. Zachowane starodrzewia powyżej 100 lat, zajmujące około 10% powierzchni leśnej stanowią w rzeczywistości formy regeneracyjne naturalnych zbiorowisk z gęstym podrostem buka i jodły, prawie zupełnie pozbawione runa lub z runem silnie zniekształconym. Stan ten, któremu nieobce są młode drzewostany, stwarza określone problemy hodowlano-leśne na terenie Parku. Około 50% powierzchni drzewostanów wymaga przebudowy i innych zabiegów hodowlanych.

Najwięcej szkód na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego powodowała działalność Zakładu Produkcji Kruszywa i kamieniołom w dolinie Terebowca oraz farma hodowlana owiec w Wołosatym i Wetlinie. Tereny użytkowane produkcyjnie w ZPK były położone w obrębie rezerwatu. Hałas, kurz, przejazdy ciężarówek, praca spychacza i koparek, składowiska i hałdy kamienia - wszystko to zakłócało ciszę i spokój oraz naturalny krajobraz obszaru rezerwatowego. Działalność wyżej wspomnianych zakładów produkcyjnych pozostawiła po sobie zdewastowany teren, wymagający rekultywacji.

Do czynników powodujących uszkodzenia powierzchniowe należy zaliczyć ruch turystyczny. W kilku miejscach na terenie Parku występują duże zniszczenia wywołane turystyką pieszą. Zdarto roślinność i glebę, uruchomione zostały procesy osuwiskowe, wzmógł się spływ powierzchniowy.

Podobnym procesom ulegają też szlaki piesze, najczęściej te, które prowadzą po stromiznach lub przez wilgotne buczyny. Na większości szlaków pieszych gleba ulega wyraźnej erozji liniowej i powierzchniowej, a ponad 20% szlaków ze względu na duże zagrożenie erozyjne wymaga przebudowy i konserwacji. Obecnie natężenie ruchu turystycznego nie powoduje dużych zniszczeń w roślinności BPN. Stan zagrożenia rzadkich gatunków wschodniokarpackich i alpejskich jest dostrzegalny wzdłuż szlaku prowadzącego przez grzbietowe skałki Krzemienia. Natomiast zbyt intensywna penetracja turystyczna stanowi zagrożenie dla fauny parkowej. Nieraz wyklucza ona możliwość przebywania niektórych szczególnie rzadkich i płochliwych gatunków ptaków i zwierząt drapieżnych, które wymagają rozległych i bardzo spokojnych rewirów życiowych. Obserwacje potwierdzają już takie przypadki na terenie Parku.

Sprzyja temu obecny układ szlaków, który właściwie nie pozwala na wyłączenie obszernych terenów z penetracji turystycznej i wytworzenie w ten sposób ostoi dla dużej zwierzyny puszczańskiej.

Istotne zagrożenie dla walorów krajobrazowych Parku stanowi przypadkowe i tandetne budownictwo (zaplecze gastronomiczne) panoszące się głównie na obszarze deputatowym, który zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów o utworzeniu Parku, podlega ochronie krajobrazowej. Tymczasem budynki usługowe pozbawione wartości architektonicznej zajmują niezwykle eksponowane miejsca, uprzywilejowane pod względem lokalizacyjnym lub panoram widokowych.



2. Szata roślinna

Współczesna bieszczadzka szata roślinna ukształtowała się w wyniku wiele lat trwającego oddziaływania klimatu, podłoża skalnego i gospodarki człowieka. Utkana z setek gatunków roślin zmienia się ona zarówno z porami roku, jak też w miarę przesuwania się od podnóża pasma ku najwyższym szczytom.

Flora naczyniowa obejmuje około 760 gatunków, z których 30 to gatunki wschodniokarpackie. Wśród gatunków endemicznych dla Karpat Wschodnich w Bieszczadzkim Parku Narodowym występują pszeniec biały, lepnica karpacka, przywrotnik turkulski, goździk skupiony. Oprócz gatunków wschodniokarpackich do najcenniejszych roślin spotykanych w parku należą rośliny wysokogórskie stanowiące 23% całej flory Parku. Są to m.in.: zawilec narcyzowy, widłak alpejski, prosiennicznik jednogłówkowy. 66 gatunków występujących na terenie BPN to rośliny prawnie chronione, przy czym 58 objętych jest ochroną ścisłą. Udział gatunków synantropijnych jest stosunkowo niski (około 10%), co świadczy o wysokim stopniu naturalności flory. Równie ciekawa i bogata jest grupa tradycyjnie zaliczana do roślin niższych; występuje tu około 300 gatunków porostów, ponad 200 gatunków mchów oraz liczne gatunki grzybów. Do najciekawszych należy grzyb boczniak wetliński, który występuje jedynie na terenie Bieszczadów (endemit bieszczadzki).

Pionowy układ stref roślinnych w Bieszczadach ma swoisty charakter. Wyróżnić tu można trzy strefy klimatyczno-roślinne, które zostały omówione poniżej. W BPN dominują lasy lub ich stadia sukcesyjne, pozostałą część stanowią połoniny i zbiorowiska nieleśne w krainie dolin. W wyniku badań prowadzonych w ostatnich latach opisano tu kilkanaście zespołów endemicznych o charakterze wschodniokarpackim. Ważniejsze z nich to: zarośla olchy kosej, wschodniokarpacka jaworzyna ziołoroślowa, kwieciste ziołorośle połoninowe, murawa bliźniczkowa, traworośle ze śmiałkiem darniowym oraz wschodniokarpackie borówczysko.

Szata roślinna należy do kluczowych elementów środowiska przyrodniczego. Z jednej strony odgrywa niezmiernie istotną rolę w kształtowaniu walorów estetyczno-przestrzennych krajobrazu, a zarazem pełni funkcję podstawowego regulatora stosunków ekologicznych. Jest przy tym niezwykle czułym induktorem zmian i zaburzeń zachodzących w środowisku. Z drugiej strony w szacie roślinnej, co na omawianym terenie jest szczególnie ważne, wyrażają się najdobitniej te wszystkie cechy, które decydują o odrębności i unikalności Bieszczadów jako regionu przyrodniczego.

Dzisiejsze przestrzenne zróżnicowanie roślinności na terenie Bieszczadów stanowi wynik współdziałania dwóch zasadniczych czynników: naturalnego zróżnicowania siedlisk oraz wielowiekowej działalności człowieka. Spośród czynników siedliskowych zdecydowanie najważniejszą rolę odgrywa rzeźba terenu, a zwłaszcza czynnik wysokościowy.

Bieszczady z racji swego położenia geograficznego i stosunków florystycznych mają bardzo swoisty układ pięter wegetacyjnych, inny niż pozostałe pasma Karpat. Można wyróżnić tu trzy piętra roślinności:

  • piętro pogórza, sięgające do około 500 m n.p.m. i tzw. "kraina dolin",
  • piętro dolnoreglowe lasów bukowych, sięgające do około 1150 m n.p.m.,
  • piętro połonin, czyli alpejskich łąk, sięgające do 1346 m n.p.m., które na szczytach przechodzi w grzebieniaste formacje skalne.

W porównaniu do innych gór, zwraca tu uwagę brak piętra świerczyn górnoreglowych i znaczne obniżenie górnej granicy lasu.

Piętro pogórza - jest bardzo silnie zniszczone przez działalność człowieka i zajmowanie roli pod uprawę. Charakterystyczne dla tego piętra lasy liściaste, a czasem mieszane, z udziałem dębu, grabu, jodły i lipy zajmują dziś zaledwie 20% terenu. Gospodarka ludzka podniosła granice pogórza. Ukształtowała się w ten sposób swoista dla Bieszczadów "kraina dolin". Teren Bieszczadzkiego Parku Narodowego położony jest powyżej 600 m n.p.m., obejmuje więc piętro regla dolnego i piętro połonin wraz typowymi dla nich zbiorowiskami roślinnymi.

Piętro regla dolnego - w granicach Parku zajmuje największą powierzchnię. Od 700-1150 m n.p.m. zbocza gór zajęte są przez kompleksy lasów bukowych z dużym udziałem jodły i jaworu. Silny stopień odlesienia piętra reglowego ma miejsce jedynie na południowych stokach Szerokiego Wierchu i Tarnicy w Dolinie Wołosatki oraz na południowych stokach Połoniny Wetlińskiej i Caryńskiej, gdzie lasy zostały częściowo zniszczone aż po swą górną granicę.

Górną granicę lasu tworzą w Bieszczadach po części karłowate zarośla bukowe, po części zaś drzewostany bukowo - jaworowe i jaworowe. Na zboczach Połoniny Wetlińskiej i Caryńskiej przebiega ona na wysokości 1060-1080 m, natomiast w grupie Tarnicy i Halicza około 100 m wyżej.

Piętro Połonin ma bardzo specyficzny charakter. Zniszczenie lasów i wielowiekowy okres pasterstwa sprawiły, że na połoninach wykształciły się murawowe zespoły bardzo podobne do muraw alpejskich. Najbardziej zbliżone są do nich murawy na skalistych szczytach, rozwijające się z reguły powyżej 1300 m n.p.m. Największe ich skupiska występują na Krzemieniu, Tarnicy, Kopie Bukowskiej i Haliczu..

Na podstawie przynależności do naturalnego piętra wysokościowego oraz ogólnego pokroju i fizjonomii można wyróżnić zespoły roślinne zwane inaczej zbiorowiskami. Dominującym zespołem jest buczyna karpacka. Drzewostany bukowe zajmują około 50% powierzchni leśnej. Mimo dość intensywnego przetrzebienia lasów spotykamy jeszcze obecnie znaczne kompleksy pierwotnych starodrzewi bukowych o charakterze puszczańskim. Koncentrują się one głównie na północnych stokach pasma granicznego pod Semenową, Rawką i w dolinie Górnej Solinki. Bieszczadzkie buczyny odznaczają się znaczną różnorodnością.

Wśród zbiorowisk leśnych największą osobliwość Bieszczadów stanowią wschodniokarpackie ziołoroślowe lasy jaworowe, które mają tu najdalej na wschód wysunięte, jedyne w kraju stanowiska. Najładniejsze partie lasów jaworowych spotykamy przy górnej granicy lasu w rejonie Wielkiej Rawki, Krzemieńca, Borsuka i Rabiej Skały w paśmie granicznym.

W reglu dolnym Bieszczadów występują także na małych powierzchniach górskich grzbietów lasy świerkowo-jodłowe. Największe powierzchnie zajmuje omawiane zbiorowisko nad górnym Sanem w okolicach Beniowej i Bukowca.

Szerzej rozprzestrzenione są drzewostany olszyn karpackich, które porastają ciągnące się wzdłuż dolin rzek i potoków kamieńce i żwirowiska. Największe obszary zajmują jednak zbiorowiska olszy szarej, porastające grunty porolne. Poza tym ze zbiorowisk leśnych występują zespoły podmokłych olszyn oraz lasków grądowych.

Osobliwością przyrodniczą Bieszczadów są zarośla olszy kosej - endemiczne stanowisko roślinne w Karpatach Wschodnich.

Zbiorowiska nieleśne Bieszczadów nie zostały należycie zbadane. Ich dokładną charakterystykę utrudnia fakt, że większość zbiorowiska zawdzięcza swe powstanie gospodarce ludzkiej. Obecnie tylko dwie grupy zbiorowisk nieleśnych - murawy wyższych partii połoninowych i roślinność torfowisk mają charakter typowo wykształconych zespołów.

Na połoninach dominują dwa zespoły : borówczyska zajmujące nieco wilgotniejsze powierzchnie zwłaszcza na zboczach północnych oraz szczególnie charakterystyczna dla Bieszczadów kwiecista murawa, zajmująca grzbiety i bardziej suche stoki połonin.

Torfowiska wysokie, jakkolwiek występują nielicznie, są dużą osobliwością w roślinności bieszczadzkiej. Spotykamy je w dolinie Wołosatki.

Wśród roślinności nieleśnej na uwagę zasługują także malownicze i bardzo kwieciste zespoły ziołoroślowe, które w postaci małych skrawków spotykamy wzdłuż potoków i brzegów rzek.



3. Świat zwierząt

Bieszczadzki Park Narodowy jest zasiedlany przez gatunki, które uznawane są za zagrożone lub rzadkie w innych częściach Europy. Rodzime populacje dużych ssaków drapieżnych: niedźwiedzia, wilka i rysia są szczególnie cennym elementem tutejszej przyrody. Spośród dużych roślinożerców najliczniejszy jest jeleń. Liczebność populacji została oceniona na 5-7 osobników/100 ha. Pod koniec lat sześćdziesiątych reintrodukowano w Bieszczadach żubry. Gatunek ten łatwo zaadaptował się do miejscowych warunków i obecnie populacja bieszczadzka liczy około 100 osobników, z czego na obszarze BPN żyje około 40 osobników. W Bieszczadach występują również populacje sarny, dzika, niedźwiedzi (około 30 sztuk), wilków (80-100 sztuk) oraz kilka osobników łosia. Jeśli chodzi o sukcesy na polu ochrony aktywnej to dokonano udanej reintrodukcji bobra. W parku prowadzi się również hodowlę zachowawczą starej, ginącej rasy konia huculskiego.

Park jest rajem dla ornitologów. Szczególnie interesującą i cenną grupą są liczne tu ptaki drapieżne takie jak: orzeł przedni, orlik krzykliwy, sokół wędrowny, gadożer, orzełek włochaty, trzmielojad, oraz sowy: puchacz i puszczyk uralski. Na połoninach gnieżdżą się także gatunki alpejskie: siwernik, płochacz halny, nagórnik.

Ciekawostką faunistyczną jest wąż Eskulapa - największy i najrzadszy z polskich węży, obecny tylko w kilku miejscach w Polsce; jego największa populacja zamieszkuje rezerwat przyrody położony wzdłuż koryt Sanu, na północ od granic BPN.

Bieszczadzka fauna ma także wyraźne rysy wschodniokarpackie, oczywiście dotyczy to wyłącznie świata bezkręgowców. Bieszczady, a w szczególności Park Narodowy jest miejscem koncentracji gatunków rzadko spotykanych, prawnie chronionych, nowych, dla fauny Polski mających w Parku swoje jedyne stanowisko. Liczne gatunki typowe dla Karpat Wschodnich można znaleźć wśród pierścienic.



4. Rzeźba terenu

Obszar Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego otuliny położony jest w Bieszczadach Zachodnich, które wg. Kondrackiego zaliczane są do Beskidów Wschodnich, będących najbardziej na Zachód wysuniętą częścią Karpat Wschodnich. Najważniejszymi pasmami górskimi są pasma połoninowe, grupa Tarnicy i pasmo graniczne.

Pasmo graniczne (w części przypadającej na BPN) ciągnie się od Rabiej Skały (1199 m n.p.m.) w kierunku południowo-wschodnim aż po Przełęcz Użocką. W zachodniej części głównymi szczytami oprócz Rabiej Skały są: Czoło (1159 m n.p.m. ), Borsuk (991 m n.p.m.), Czerteż (1072 m n.p.m.), Hrubki (1186 m n.p.m.), Kamienna (1201 m n.p.m.), Krzemieniec zwany też Kremenarosem (1221 m n.p.m.), najwyższe szczyty pasma granicznego to Wielka Rawka (1304 m n.p.m.), Wielka Semenowa (1091 m n.p.m.), Kańczowa (1115 m n.p.m.), Menczył (1008 m n.p.m.), Kińczyk Bukowski (1251 m n.p.m.), Rozsypaniec Stinski (1146 m n.p.m.). Maksymalne obniżenie - przełęcze osiągają około 900 m n.p.m. - Przełęcz pod Czerteżem (905 m n.p.m.), Przełęcz pod Borsukiem (991 m n.p.m.), Przełęcz Beskid (785 m n.p.m.), Przełęcz Żydowski Beskid (863 m n.p.m.) i Przełęcz Użocka.

W kierunku północnym od części pasma granicznego odchodzi kilka mocno zalesionych ramion, z których najważniejsze to: ramię pomiędzy Dziurkowcem i Rabią Skałą zakończone kulminacją Raportnej (1198 m n.p.m.), pomiędzy Czerteżem i Hrubkami biegnące w kierunku Moczarnego i zaznaczające się kulminacjami Mogiłki (1070 m n.p.m.), Szypołowatego (975 m n.p.m.) oraz potężne ramie Działu (1112 m n.p.m.), odchodzące od Małej Rawki (1267 m n.p.m.) i zamykające od północy wraz z Jawornikiem (1021m n.p.m.) zlewnię Górnej Solinki. Pierwsza część pasma połonin rozpoczyna się szczytem Smereka (1222 m n.p.m.) oddzielonym od zasadniczej części Połoniny Wetlińskiej Przełęczą Orłowicza (1075 m n.p.m.). Odchodzą od niego dwa wyraźne ramiona w kierunku północnym, zaczynające się kulminacją Wysokiego Berda (968 m n.p.m.) i dalej biegnące w kierunku Krysowej (840 m n.p.m.) i Siwarnej (924 m n.p.m.), oraz w kierunku północno-wschodnim na Magurzec (851 m n.p.m.).

Połonina Wetlińska osiąga swe najwyższe wysokości w części środkowej (1255 m n.p.m.), gdzie odchodzi od niej w kierunku zachodnim ramię Hnatowego Berda kończące się urwiskami skalnymi. W części wschodniej Połoniny osiągają 1228 m n.p.m. Od tej wysokości odchodzi grzbiet w kierunku północnym na Jawornik i Dwerni Kamień. Druga część pasma połonin to Połonina Caryńska (maks. wysokość to 1297 m n.p.m.). Stoki jej opadają stromo w kierunku południowym, natomiast nieco łagodniej w kierunku północnym do doliny Caryńskiego. Dopływy Caryńskiego: Krywec, Balotecz, Caryńczyk dzielą ją na cztery ramiona, z których największe - zachodnie - kończy się kulminacją 920 m n.p.m. Dwa równoległe pasma Tarnicy i Krzemienia (1346 m n.p.m. i 1335 m n.p.m.) spięte są klamrą przełęczy zwornikowej. Grzbiet Szerokiego Wierchu składa się z kilku punktów wysokościowych (1068 m n.p.m. i 1268 m n.p.m.), posiada dwa rozgałęzienia w kierunku południowo-zachodnim, które rozdzielone są potokiem Zakopaniec. Przechodząc w kierunku południowo-wschodnim dochodzimy do Tarnicy (1346 m n.p.m.), najwyższego szczytu w Bieszczadach Zachodnich. Tarnica posiada trzy odgałęzienia: w kierunku południowo-zachodnim poprzez Hudów Wierszek (965 m n.p.m.), w kierunku południowo-wschodnim do potoku Zgniły, oraz w kierunku północno-wschodnim do przełęczy pomiędzy Tarnicą a Krzemieniem, tzw. "Siodło". Krzemień (1335 m n.p.m.), Bukowe Berdo (1238-1313 m n.p.m.), Widełki (1016 m n.p.m.) oraz Kopa Bukowska (1320 m n.p.m.), Halicz (1333 m n.p.m.), Rozsypaniec (1280 m n.p.m.) i Kińczyk Bukowski (1251 m n.p.m.) tworzą wspólne pasmo posiadające rozgałęzienia w kierunku północno-zachodnim i północno-wschodnim.

Pasmo główne dysponuje najwyższymi walorami krajobrazowymi, które charakteryzują się rozszerzonym i prawie nieograniczonym zasięgiem penetracji wizualnej i mają przez to walory do lokalizacji głównych punktów widokowych (widok na Howerlę i Połoninę Równą). Wśród poszczególnych szczytów i odcinków grzbietowych pod względem cech fizjonomicznych, przyrodniczych oraz dostępności można wyróżnić wierzchołki kopulaste, kopiaste i stożkowe. Natomiast w charakterystyce głównych grzbietów można wyróżnić formy: szerokie i zaokrąglone, wąskie i zaokrąglone, ostre i skaliste. Grzbiety zaokrąglone charakteryzują się zróżnicowanymi spadkami, poprzecznymi i podłużnymi, dużą dostępnością, różnią się jedynie szerokością. Ostre skaliste są przeważnie bardzo wąskie z dużą ilością skalnych ostańców o niewielkich spadkach poprzecznych. Urwiste mają często charakter skalnych grani. Na znacznych niekiedy odcinkach grzbiety i wierzchołki zwieńczone są zespołami skałek piaskowcowych, będącymi wypreparowanymi erozyjnie ostańcami. Na stromych południowych zboczach, głównie grzbietów górskich, często spotykaną formą są zboczowe osuwiska skalne zwane "grechotami" (np. Rabia Skała). Mają one wygląd wąskich jęzorów, utworzonych z różnej wielkości głazów i kamieni i osiągają nawet ponad 100 m długości. Grechoty ze względu na małą stabilność i duże spadki należy omijać przy wyznaczaniu szlaków turystycznych.



5. Budowa geologiczna i morfologiczna

Bieszczady stanowią przykład karpackiej rzeźby strukturalnej, gdzie jednostki morfologiczne są ściśle powiązane z tektoniką i litologią płaszczowin. Góry te zbudowane są ze skał fliszowych, należących do dwóch wielkich jednostek strukturalnych Karpat Zewnętrznych: Płaszczowiny Śląskiej oraz Płaszczowiny Dukielskiej. Jednostka śląska składa się z dwóch mniejszych jednostek tektonicznych - centralnej depresji karpackiej oraz strefy przeddukielskiej. Ukształtowanie grzbietów, stoków i dolin uzależnione jest od odporności skał fliszowych na wietrzenie. Te relacje pomiędzy budową geologiczną a procesami rzeźbotwórczymi stanowią o charakterystycznej dla Bieszczadów rusztowej rzeźbie. Długie i równoległe grzbiety ciągnące się z północnego zachodu na południowy wschód są utworzone na wychodniach odpornych piaskowców krośnieńskich lub ciśniańskich. Obniżenia dolinne nawiązują do skał piaskowcowo - łupkowych oraz do spękań i uskoków tektonicznych tworzących doliny poprzeczne. Charakterystyczną cechą morfologii grzbietów i stoków jest obecność grani, skalnych wychodni (skałek) oraz stopni typu kuest uwarunkowanych litologicznie, a których rozwój związany jest z morfogenezą peryglacjalną. Pokrywa glebowa Bieszczadów, podobnie jak i pozostałej części Karpat oraz w innych systemach górskich, wykazuje ścisłe powiązanie z rzeźbą i litologicznymi cechami podłoża geologicznego. Cechy pokryw zwietrzelinowych, w zasadzie odzwierciedlają zróżnicowanie warunków litologiczno - morfologicznych. Partie grzbietowe i strome stoki cechuje płytka i szkieletowa pokrywa zwietrzelinowa, natomiast na stokach słabiej nachylonych występują pokrywy głębsze i mniej szkieletowe. Podnóża stoków i dna dolin wypełniają pokrywy deluwialno - koluwialne oraz aluwialne o znacznej miąższości i o niewielkim zwykle udziale okruchów skalnych.



6. Gleby

Gleby litogeniczne - wytworzone są na twardych, bezwęglanowych piaskowcach różnoziarnistych. Występują głównie w wyższych położeniach.

Litosole - gleby inicjalne, skaliste, są bardzo płytkie. Zwykle kilkucentymetrowa warstwa słabo rozłożonej, murszopodobnej materii organicznej leży bezpośrednio na słabo zwietrzałym piaskowcu. Gleby te należą do bardzo rzadkich i wymagających szczególnej ochrony. Rozproszone są w najwyższych częściach grzbietów i szczytów górskich w formie malutkich płatów.

Regosole - gleby inicjalne głębsze od litosoli; wytworzone są na podłożu rumowisk skalnych; należą do równie rzadkich jak litosole; występują w obszarach przyszczytowych zajmując bardzo małe, rozproszone powierzchnie.

Regosole kwaśne - gleby te są kwaśne.

Regosole eutroficzne - nieliczne płaty regosoli są wzbogacane przez wody śródpokrywowe w składniki alkaliczne.

Rankery - gleby bezwęglanowe, słabo wykształcone, silnie szkieletowe (szkielet zajmuje na ogół ponad 50% masy glebowej). Są to gleby nieco głębsze od inicjalnych. Należą do gleb dość rozpowszechnionych, głównie w obszarze połonin.

Rankery butwinowe - charakteryzują się obecnością kwaśnego poziomu. Gleby takie powstają w warunkach chłodnego i wilgotnego klimatu górskiego.

Rankery brunatne - budową profilu przypominają gleby brunatne, są jednak glebami płytkimi, silnie szkieletowymi, kwaśnymi w całym profilu.

Gleby autogeniczne - mają dobrze wykształcony profil glebowy, gdzie poziomy genetyczne ukształtowane są jako efekt procesów zachodzących z udziałem podłoża geologicznego, warunków klimatycznych i roślinności. W Bieszczadach są to gleby brunatne rozwijające się w warunkach klimatu umiarkowanego. Gleby te tworzyły się i funkcjonują przy udziale roślinności (najczęściej leśnej) utrzymującej krążenie wody i składników pokarmowych.

Gleby brunatne właściwe - wykształciły się na zwietrzelinach fliszowych (łupkach, pyłowcach, piaskowcach) zasobnych w składniki alkaliczne. Są to gleby o średnim lub ciężkim składzie mechanicznym (gliniastym i ilastym), średnio głębokie i głębokie. Mają dobrze wykształcony poziom próchniczy. Zajmują duże powierzchnie, najczęściej w dolinach u podstawy zboczy i na stokach o słabym nachyleniu.

Gleby brunatne właściwe typowe - najzasobniejsze w składniki pokarmowe, w BPN zajmują niewielkie powierzchnie.

Gleby brunatne właściwe wyługowane - są one pod względem morfologicznym dość podobne do gleb brunatnych typowych; różnią się właściwościami chemicznymi.

Gleby brunatne właściwe oglejone - gleby te różnią się od typowych i wyługowanych większym uwilgoceniem, zwłaszcza głębszych poziomów genetycznych, w których występują charakterystyczne sino-rdzawe oglejenia.

Gleby brunatne kwaśne - powstały na zwietrzelinach bezwęglanowych, słabowęglanowych lub na głęboko odwapnionych i zakwaszonych pokrywach, leżących na utworach fliszowych zasobnych w węglan wapnia. Gleby brunatne kwaśne spotykamy najczęściej na gruboławicowych piaskowcach otryckich. Zajmują w Parku największe obszary. Ich rozległe kompleksy są usytuowane na zboczach masywów górskich o średnim i dużym nachyleniu.

Gleby semihydrogeniczne - są to gleby wilgotne, okresowo podmokłe lub zabagnione. Woda gruntowa, śródpokrywowa lub opadowa wpływa tu na procesy glebotwórcze i na właściwości gleb.

Gleby gruntowo-glejowe - są to gleby mineralne, w których sino-rdzawe przebarwienia świadczące o procesach glejowych (oksydoredukcyjnych) można stwierdzić we wszystkich poziomach genetycznych, włącznie z poziomem mineralno-próchniczym, zbudowanym z 10-20 cm próchnicy. Występują na dość dużych powierzchniach, głównie w dolinach, na lekko nachylonych, zawilgoconych zboczach i wypłaszczeniach bezodpływowych.

Gleby próchniczo-glejowe - w Systematyce Gleb Polski gleby te przedstawiono jako podtyp gleb brunatnych właściwych pod nazwą szarobrunatnych. Posiadają one głęboki poziom próchniczy (30-40 cm) i nie mają wyraźnego poziomu brunatnienia. Spotyka się je na niewielkich, rozproszonych powierzchniach, położonych wyżej w obrębie kotłów źródliskowych.

Gleby hydrogeniczne - obejmują one gleby bagienne torfowisk niskich i wysokich. Na terenie Parku zlokalizowane są głównie w dolinie Wołosatego i w dolinie górnego Sanu.

Gleby torfowe torfowisk niskich i przejściowych - gleby torfowisk niskich i przejściowych tworzą się na dnach dolin i w obrębie starorzeczy na obszarach podtopionych; zajmują niewielkie powierzchnie w kilku dolinach.

Gleby torfowe torfowisk wysokich - gleby torfowisk wysokich mają długą historię, obejmującą niekiedy cały holocen. Utworzyły się na szerokich terasach dolinnych, na podłożu nieprzepuszczalnym. Są to najrzadsze gleby BPN, zajmujące bardzo małe powierzchnie w kilku miejscach objętych szczególną ochroną.

Gleby napływowe - geneza tych gleb związana jest z procesami stokowymi i rozwoju dolin potoków. Bieszczadzkie mady wyróżniają się dużą zawartością szkieletu oraz niekiedy warstwowym nakładaniem się profili glebowych.

Mady rzeczne właściwe - należą tu aluwialne utwory przypotokowe silnie kamieniste, niekiedy z nadbudową warstw próchniczo-mineralnych. Zajmują nieduże powierzchnie na terasach wzdłuż potoków.

Mady rzeczne brunatne - występują na wyższych terasach rzecznych; rzadko są zalewane, a woda gruntowa nie podchodzi blisko powierzchni.

Gleby antropogeniczne - do tej grupy gleb zaliczane są twory zniekształcone przez oddziaływanie człowieka. Niekiedy była to głęboka orka obracająca lub deformująca poziomy genetyczne, innym razem np. erozja spowodowana nadmiernym rozdeptywaniem muraw wysokogórskich, uszkadzaniem i ubijaniem gleby.



7. Sieć rzeczna

Wody powierzchniowe omawianego obszaru należą do zlewiska Morza Bałtyckiego. Główną rzeką Bieszczadów jest San. Na odcinku bieszczadzkim San ma dorzecze rozwinięte asymetrycznie, z przewagą dopływów lewych - południowych. Największe z nich to kolejno: Wołosaty (dług. 27,8 km, pow. dorzecza 118,2 km2), Solinka z Wetliną (48,1 km, 376,7 km2), Hoczewka (27,8 km, 180,1 km2) i Osława z Osławicą (64,8 km, 503,92). Jedynym większym dopływem prawobrzeżnym jest Czarny (22,6 km, 135,6 km2). Cały obszar BPN pokryty jest gęstą siecią potoków górskich. W swych górskich odcinkach płyną one dolinami przebiegającymi równolegle do grzbietów i pasm górskich, po czym zmieniając swe kierunki, często przedzierając się przez grzbiety górskie malowniczymi przełomami, tworzą charakterystyczny "kratowy" układ sieci rzecznej. Do najbardziej znanych i malowniczych przełomów na terenie BPN należą: przełom Prowczy rozdzielający Połoninę Wetlińską od Połoniny Caryńskiej, Górnej Solinki między Jawornikiem a Działem, Wołosatego między Połoniną Caryńską a Kiczerą czy Wołosatki pomiędzy Tarnicą a Kiczerką.

Silna erozja wgłębna spowodowała, że wszystkie cieki płyną we wciosach. Są to różnej wielkości wąwozy charakteryzujące się stromymi zboczami, intensywnie erodowanymi, wąskim dnem, często o szerokości cieku. Intensywność erozji wgłębnej zależy od odporności podłoża oraz spadków podłużnych koryta. Samo koryto z reguły bardzo kręte, wypełnione jest rumowiskiem skalnym (odcinki strome), bądź osadami piaszczysto-żwirowymi z pojedynczymi głazami. W niektórych na skutek obecności w podłożu odpornych i litych warstw skalnych tworzą się lokalne przełomy.

Głównym źródłem zasilania wód powierzchniowych są opady atmosferyczne (średni opad roczny wynosi 900-1200 mm, przy czym najmniej jest ich w styczniu, a najwięcej w lipcu).

Omawiane powyżej potoki z racji swego położenia blisko źródlisk, małego zaludnienia oraz niskiego rozwoju gospodarczego tego obszaru, zaliczane są do najczystszych w kraju. Czyste wody to bardzo ważny walor turystyczny tego obszaru. Mimo to w porze, gdy poziom wód jest niski, zauważa się na potoku Wołosatym poniżej Ustrzyk Górnych i na potoku Wetlina duże zanieczyszczone odcinki.



8. Warunki klimatyczne

Różnica wysokości pomiędzy najwyżej i najniżej położonym punktem w stosunku do wysokości morza wynosi 850 m. Wysokości bezwzględne i względne w znacznym stopniu kształtują elementy meteorologiczne i klimat Bieszczadów.

Klimat Bieszczadów, a więc i teren omawianego BPN, jest często określany jako "przejściowy" między klimatem kontynentalnym a oceanicznym. Głównymi cechami tego klimatu są duże amplitudy temperatur powietrza w przebiegu rocznym, zwiększenie się opadów letnich w stosunku do zimowych, różnice w wielkości i rodzaju zachmurzenia, w stosunkach solarnych, anemometrycznych, itp.

Na podkreślenie zasługuje duże zróżnicowanie klimatu lokalnego (między dolinami i stokami a partiami grzbietowymi i szczytami).

Klimat Bieszczadów ma charakter górski, o stosunkowo silnych cechach kontynentalnych. Kształtuje go przede wszystkim masyw powietrza polarno-morskiego (60%), polarno-kontynentalnego (28%) i arktycznego (7%). Powietrze polarno-kontynentalne przynosi dobrą pogodę późnym latem - jest to najkorzystniejszy okres dla wypoczynku w Bieszczadach. Powietrze arktyczne napływa zwykle wiosną (maj), przynosząc niskie temperatury, niesprzyjające turystyce namiotowej.

Południowo-wschodnie, wyższe partie gór są chłodniejsze, średnia temperatura roczna oscyluje tu w przedziale 4-5oC. Średnia temperatura lata wynosi 14-15oC, a zimą -3oC (do -7oC w najwyższych partiach gór). Miesiącem najzimniejszym jest luty, zaś najcieplejszym lipiec. Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi 90-140 (w partiach szczytowych 140-150), średnia grubość pokrywy od 10 cm w grudniu do 40 cm w lutym i marcu (maksymalnie dochodzi do 140 cm).

Najczęściej notuje się w Bieszczadach wiatry o kierunku południkowym, zwłaszcza południowe. Największe prędkości osiągają one w miesiącach zimowych (w Ustrzykach Górnych rzędu 4,5 m/s, a w partiach szczytowych znacznie więcej). Wiatry halne wieją średnio przez 14 dni w roku w Ustrzykach Górnych, dla porównania w Zakopanem - 19 dni. Towarzyszy im gwałtowny wzrost temperatury przy jednoczesnym zmniejszeniu wilgotności powietrza, co powoduje odwilż i szybkie topnienie śniegu.

Mgły na terenie Bieszczadów występują zazwyczaj w ciepłej porze roku, od czerwca do października. W porze chłodnej pojawiają się rzadziej. Najczęściej występują mgły nocne i poranne, które po wschodzie słońca lub w okresie przedpołudniowym zanikają.



9. Zagospodarowanie turystyczne BdPN

Baza noclegowa

Bieszczadzki Park narodowy dysponuje własną bazą noclegową w Tarnawie, Wołosatem i Suchych Rzekach, która szczególnie od września do maja może być wykorzystywana na obozy młodzieżowe, wycieczki sobotnio - niedzielne oraz zakwaterowanie osób indywidualnych. Dzierżawione obiekty Parku takie jak "Hotelik Biały" w Ustrzykach Górnych oraz "Hotelik pod Tarnicą" w Wołosatem, a także "Bar pod Tarnicą" uzupełniają bazę noclegową i gastronomiczną w centrum Bieszczadów. W Parku znajdują się obiekty należące do PTTK, które świadczą pełny zakres usług noclegowo - wyżywieniowych (Hotel Górski w Ustrzykach Górnych i w Wetlinie, bacówki turystyczne pod Małą Rawką, na Jaworzcu, pod Honem w Cisnej oraz schronisko w Wetlinie) z odpowiednimi parkingami i polami kampingowymi. Największy kamping w Bieszczadach w "Górnej Wetlince" położony jest przy dużej obwodnicy. Oprócz pól namiotowych, baru, sanitariatów, posiada on stałe uzbrojenie, miejsca dla karawaningu, krytą scenę z widownią w formie amfiteatru, na której odbywają się w sezonie turystycznym liczne imprezy plenerowe i występy zespołów regionalnych.

Znakowane szlaki turystyczne

Bieszczady mają obecnie najniższy wskaźnik gęstości szlaków pieszych ze wszystkich grup górskich w Polsce.

Sieć znakowanych szlaków pieszych na omawianym obszarze ograniczyła się do 1960r., do szlaku głównego znakowanego kolorem czerwonym, który wkraczał przy Smereku i kończył się na Haliczu. W 1961r. dokonano wiele zmian i uzupełnień szlaków. W chwili obecnej istnieją duże dysproporcje w rozmieszczeniu szlaków, więcej jest ich w części południowej i południowo - wschodniej niż w północnej. Stan utrzymania znakowanych szlaków jest wystarczający. Niektóre odcinki jednak wskutek gospodarki leśnej oraz intensywnego użytkowania turystycznego i niewłaściwego użytkowania są zniszczone, a ich walory turystyczne uległy obniżeniu.

Na obszarze BdPN znajduje się również znakowane szlaki konne i rowerowe, dla dociekliwego turysty wyznaczone zostały ścieżki przyrodniczo-historyczne, natomiast miłośnicy zwiedzania gór zimą mogą poruszać się szlakami turystycznymi (PTTK)

Trasy piesze znajdujące się w BdPN

Smerek (granica BPN) - Przełęcz Orłowicza - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne - Połonina Caryńska - Szeroki Wierch - Wołosate , długość szlaku 43,0 km, kolor szlaku czerwony,

  • Kopa 886 m (granica BPN) - Bukowe Berdo - Wołosate - Kremenaros - Rabia Skała 1199 m (granica BPN), długość szlaku 38 km, kolor niebieski,
  • Przełęcz Przysłup Caryński 785 (granica BPN) - Mała Rawka - Wetlina (Rawka PKS), długość szlaku 19,0 km, kolor zielony,
  • Wetlina (granica BPN) - Jawornik 1021m (granica BPN) na tym odcinku prowadzi granica BPN, długość szlaku 1,8 km, kolor zielony,
  • Krysowa 840 m - Bukowina 921 m - szlak biegnie granicą BPN, długość szlaku 1,0 km, kolor zielony,
  • Suche Rzeki (granica BPN) - Przełęcz Orłowicza - Wetlina (granica BPN), długość szlaku 8,0 km, kolor żółty,
  • Jawornik 1021 m - Rabia Skała 1199 m, szlak biegnie granicą BPN, długość szlaku 4,0 km, kolor żłóty,
  • Przełęcz Wyżna 872 m - Połonina Wetlińska (schronisko), długość szlaku 2,5 km, kolor żłóty,
  • Bereżki PKS - Przełęcz Przysłup 785 m, długość szlaku 3,0 km, kolor żółty,
  • Wielka Rawka 1304m - Mała Rawka 1271 m, długość szlaku 1,4 km, kolor żółty,
  • Bukowe Berdo (granica BPN) - Bukowe Berdo 1201 m, długość szlaku 1,8 km, kolor żłóty,
  • Przełęcz Orłowicza 1078 m - Krysowa 840 m, dlugość szlaku 4,8 km, kolor czarny,
  • camping BPN "Górna Wetlina" - węzeł szlaków pod Połoniną Wetlińską, długość szlaku 2,7 km, kolor czarny,
  • Przełęcz 1275 m (pod Tarnicą) - Tarnica 1346 m, długość szlaku 1,0 km, kolor żłółty.

Ścieżki przyrodniczo-historyczne

"Orlik krzykliwy" (Wołosate-Tarnica) ścieżka przyrodniczo-historyczna - czas przejścia około 3 godziny, 25 przystanków

Naszą wędrówkę na Tarnicę (1346 m n.p.m.) - najwyższy szczyt polskich Bieszczadów - rozpoczynamy przy starym cmentarzu bojkowskim w Wołosatem. Zachowało się tutaj kilka nagrobków, kamienna podmurówka cerkwi oraz zrekonstruowana piwnica i studnia z żurawiem. W trakcie dalszej wycieczki poznajemy zbiorowiska roślinne Bieszczadów, dowiadujemy się o pochodzeniu połonin, a także oznaczamy rośliny podmokłej łąki i poszukujemy mieszkańców oczka wodnego. Na połoninach poznajemy przykłady rzadkich roślin wschodniokarpackich i wysokogórskich.

"Salamandra" (Ustrzyki Górne-Wołosate) czas przejścia około 2,5 - 3 godzin, 19 przystanków

Wędrując przez kolejne przystanki ścieżki poznajemy rośliny oraz zwierzęta zamieszkujące dolinę Wołosatki. Wiosną będziemy mogli zobaczyć kilka gatunków płazów, w tym traszki i kumaki oraz ptaki typowe dla terenów otwartych (pokląskwa, gąsiorek, skowronek, pliszka). Na końcu trasy będziemy odkrywać tajemnice objętego całkowitą ochroną torfowiska wysokiego "Wołosate", na którym rośnie kilka niezmiernie interesujących i rzadkich roślin (m.in. bagno, bażyna, żurawina, modrzewnica).

"Jodła" (Suche Rzeki-Smerek) czas przejścia około 2,5 - 3 godzin, 20 przystanków

Wychodzimy od strony Zatwarnicy mało uczęszczanym szlakiem na połoninę Smereka. Pierwsze przystanki ścieżki wprowadzają nas w świat zwierząt zamieszkujących wartki górski potok oraz oczko wodne. Wędrując poznajemy również skały oraz gleby budujące Bieszczady, rośliny lasu bukowego. Wychodząc na grań połonin zapoznamy się z niektórymi roślinami, które tu rosną oraz spróbujemy oznaczyć bytujące na tej wysokości ptaki.

Śnieżyca" (Ustrzyki Górne-Szeroki Wierch) czas przejścia około 3 godzin, 26 przystanków

Ścieżka wiedzie wzdłuż czerwonego szlaku z Ustrzyk Górnych na Tarnicę. Pierwszy odcinek ścieżki zaznajamia nas z roślinnością typową dla bieszczadzkich lasów nadrzecznych (olszyn) oraz z mieszkańcami potoku górskiego. Wędrując wyżej, uczymy się jak odróżnić na pozór podobne do siebie różne typy górskich lasów bukowych, aby w końcu stanąć na połoninach. Tutaj, maszerując w morzu traw, poznajemy kolejno traworośla, borówczyska, rumowiska skalne i murawy alpejskie. Kończymy w pobliżu Przełęczy pod Tarnicą.

"Buk" (Ustrzyki Górne-Połonina Caryńska) czas przejścia w zależności od wariantu trasy 2,5 - 5 godzin, 35 przystanków

Ścieżka wiedzie wzdłuż czerwonego szlaku z Ustrzyk Górnych do Berehów Górnych. Na szczycie Połoniny Caryńskiej ścieżka rozwidla się w kierunku Przełęczy Wyżniańskiej. Wędrując poznajemy całe przyrodnicze i kulturowe zróżnicowanie Bieszczadów - od olszyny nadrzecznej, poprzez różne warianty lasów bukowych, a skończywszy na połoninach. Mamy okazję do zobaczenia śladów dawnej wsi w postaci resztek dawnego cmentarza bojkowskiego w Berehach Górnych. Poznamy także wpływ dawnej gospodarki pasterskiej na obecne ukształtowanie połonin w Bieszczadach.

"W Dolinie Górnego Sanu - BÓBR" (Bukowiec-Sianki-Bukowiec) czas przejścia w obie strony około 6-7 godzin (Bukowiec-Sianki-Bukowiec)

Wędrujemy rozległą i wyludnioną doliną w okolice Przełęczy Użockiej, prawie do samych źródeł Sanu. Poznajemy historię Bukowca, Beniowej, Sianek. Idąc, odnajdujemy stare i zapomniane cmentarze, przydrożne krzyże. Dotrzemy do tajemniczego "grobu Hrabiny". Podczas wędrówki będą nam towarzyszyć panoramy bieszczadzkich połonin - m.in. Halicza i Kińczyka Bukowskiego. Nad głowami będą nam krążyć myszołowy, kruki, a może orlik lub orzeł przedni. Wracając wieczorem może natkniemy się na pasące się stado jeleni.

"Pełnik" (Połonina Wetlińska) czas przejścia w zależności od wariantu trasy 2-5 godzin, 34 przystanki

Główna trasa ścieżki prowadzi wzdłuż czerwonego szlaku z Brzegów Górnych do Wetlina-Stare Sioło. Obok schroniska "Chatka Puchatka" ścieżka odgałęzia się żółtym szlakiem w kierunku Przełęczy Wyżnej, a w połowie tej drogi także wzdłuż szlaku czarnego do Kampingu "Górna Wetlinka". Na trasie m.in. zachowane są ślady dawnej gospodarki pasterskiej i osad ludzkich, flora i fauna lasów bukowych oraz zbiorowiska roślinne połonin.

"Jarzębina" - "Wielka Rawka" (Ustrzyki Górne - Przełęcz Wyżniańska) 46 przystanków

Ścieżka prowadzi wzdłuż szlaku niebieskiego z Ustrzyk Górnych na Wielką Rawkę, a następnie wzdłuż szlaku żółtego na Małą Rawkę, skąd schodzi szlakiem zielonym na Przełęcz Wyżniańską. Na trasie poznajemy m.in. roślinność w strefie rolno-leśnej, starodrzew bukowo-jodłowy, potok górski i jego otoczenie, ekosystemy leśne oraz zbiorowiska połoninowe Wielkiej i Małej Rawki.

"Dolina potoku Zwór"

Ścieżka dla niepełnosprawnych

Szlaki konne

Dla celów górskiej turystyki konnej wyznaczono w Bieszczadzkim Parku Narodowym i w jego otoczeniu przeszło 150 km tras konnych. Zgodnie z obowiązującym Regulaminem Parku poruszanie się po tych trasach odbywa się na koniach Parku i pod opieką instruktorów-przewodników lub na innych koniach, każdorazowo za zgodą Dyrektora Parku.

Szlaki konne:

    • Wołosate - Wołosate - 10 km/2 godziny, trasa łatwa,
    • Wołosate - Ustrzyki Górne - Muczne - Tarnawa Niżna - 30 km/6 godz, trasa średnia,
    • Tarnawa Niżna - Bukowiec - Beniowa - Tarnawa Niżna - 24 km/5 godz, trasa łatwa,
    • Tarnawa Niżna - Widełki - Przysłup Caryński - Nasiczne - Suche Rzeki - 36km/8 godz, trasa średnia,
    • Suche Rzeki - Połonina Wetlińska - Wetlina - 20 km/5 godz, trasa trudna,
    • Wetlina - Przeł. Wyżniańska - Ustrzyki Górne - Wołosate - 22 km/5 godz, trasa średnia,
    • Lutowiska - Żurawin - Krywka - Michniowiec - Lutowiska - czas przejazdu ok. 8 godz,
    • Lutowiska - pasmo Otrytu - Rosochate - Skorodne - Lutowiska - czas przejazdu 8-9 godz,
    • Lutowiska - pasmo Otrytu - Sękowiec - Krywe - Hulskie - Lutowiska - czas przejazdu ok. 8 godz,


10. Bibliografia
  1. Słowiaczek E., Koncepcja zagospodarowania przestrzennego BPN i jego otuliny tom I i II, materiały własne BPN, Sanok 1996.
  2. Ślusarczyk S., Marketing, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów 1995.
  3. Walczak, T. Lubelska, Obszary chronione w Polsce, IOŚ, Warszawa 1993.
  4. Walfrom, M.K., Ochrona krajobrazu w programie Zielone Płuca Polski, PTTK, Warszawa 1998.
  5. Wawrzyniak S., Ruch turystyczny na obszarze BPN i jego strefy ochronnej, maszynopis, Wrocław 1978.
  6. Winnicki T., Roczniki Bieszczadzkie, Ośrodek Naukowo - Dydaktyczny BPN, Ustrzyki Dolne 1997.
  7. Wrona J., Regiony Polski - Rzeszowskie, WsiP, Warszawa 1996.
  8. Winnicki Z., Ziemianek B., Przyroda BPN, Wydawnictwo BPN, Ustrzyki Dolne 1998.
  9. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Stan Środowiska w Województwie Podkarpackim w 2001 Roku, Biblioteka Monitoringu Środowiska 2002.
  10. Zaręba D., Ekoturystyka - wyzwania i nadzieje, PWN, Warszawa 2000.
  11. Zarzycki K., Głowaciński Z., Bieszczady, WP, Warszawa 1970.


.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.008 secs