Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Beskid Niski

Beskid Niski rozciąga się w południowo-wschodniej części Polski, pomiędzy Beskidem Sądeckim i Bieszczadami, na terenie województw Podkarpackiego i Małopolskiego. Jego geograficzne granice wyznacza Przełęcz Tylicka (683 m n.p.m.) na zachodzie, od której granica wiedzie górnym brzegiem Muszynki, dalej wzdłuż Mochnaczki po jej źródła w okolicy przysiółka Huta i doliną Kamienicy Nawojowskiej po jej ujście do Dunajca. Wschodnia granica przebiega od Przełęczy Łupkowskiej (640 m n.p.m.) doliną Osławy.
Północną granicę Beskidu Niskiego tworzy linia przebiegu trasy kolejowej Nowy Sącz-Stróże, dalej Obniżenie Gorlickie i Doły Jasielsko-Sanockie. Od południa polską część wyznacza główny wododział Karpat (pomiędzy zlewiskiem Bałtyku i Morza Czarnego) wzdłuż którego przebiega granica państwowa ze Słowacją. Słowaccy geografowie nie wyróżniają obecnie jednostki zwanej Beskidem Niskim. Najwyższą część przylegającą do pasma granicznego określa się na Słowacji mianem Busova (1002 m). Jego południową granicę wyznaczają od Przełęczy Tylickiej (Kurovske sedlo) potok Kurovec i dolina rzeki Topli. Na wschodzie masyw ten ograniczony jest doliną potoku Kamenec. Dalej ku wschodowi Słowacy wyróżniają Pogórze Ondawskie (Ondavska vrchovina) i Pogórze Laboreckie (Laborecka vrchovina) rozgraniczone doliną Ondavy i sięgające ku Przełęczy Łupkowskiej (Lupkovsky priesmyk) i dolinie Laborca. Południowe stoki tych gór schodzą łagodnie ku Podgórzu Beskidzkiemu. Osiągają one przeciętnie 500-600 m wysokości n.p.m. z kulminacjami w paśmie granicznym przekraczającymi 8OO m. Z turystycznego punktu widzenia region Beskidu Niskiego został ograniczony od zachodu doliną Białej Dunajcowej, od wschodu -doliną Osławy i Osławicy, od południa granicą państwową, a od północy obniżeniem Dołów Jasielsko-Sanockich, limitowanym przebiegiem drogi krajowej nr 28 (Zator - granica państwa) na odcinku Nowy Sącz - Gorlice - Jasło - Krosno -Sanok. Na południu po stronie słowackiej za umowną granicę Beskidu Niskiego przyjęto dolinę rzeki Topli i potoku Kurovec oraz linię wyznaczoną przez miasta Bardejov, Svidnik, Medzilaborce i dalej wzdłuż linii kolejowej i doliny potoku Vydranka.

Materiały zgromadzone na tej stronie pochodzą z zasobów
Lokalnej Organizacji Turystycznej "BESKID NISKI" w Krośnie.
Dziękujemy za ich przekazanie i zapraszamy na stronę:
http://www.BeskidNiski.org.pl



.: Historia, geologia, klimat, flora i fauna, atrakcje, zabytki

Rys historyczny
Od czasów rzymskich przez przełęcze karpackie z północy na południe Europy wiodły uczęszczane trakty handlowe, choć teren Beskidu Niskiego długo był niezamieszkały. W okresie wczesnego średniowiecza tereny te były okresowo zasiedlone przez Chorwatów, a w IX wieku Beskid Niski stał się peryferyjną dzielnicą ponadplemiennego państwa Wiślan. Słabo zaludniony, stanowił naturalną granicę miedzy państwem polskim a Węgrami. Od 1031 do 1340 roku linia górnego Wisłoka była granicą między Polską a Rusią Kijowską. Z terenów nadwiślańskich - z doliny Dunajca, Białej, Wisłoki zaczęli przybywać pierwsi osadnicy. W r. 1387 r. królowa Jadwiga przyłączyła Ruś Czerwoną do Polski. Początkowo ziemie Beskidu Niskiego, porośnięte dziewiczymi lasami, były w całości własnością króla, a od XI wieku zaczęły się nadania na rzecz klasztorów, biskupstw i świeckich feudałów. Za panowania Kazimierza Wielkiego na prawie niemieckim były lokowane pierwsze wsie, a ludność która je zasiedlała była przeważnie polska. Od XIII wieku teren Beskidu Niskiego zaczęli zasiedlać Wołosi - pasterskie ludy bałkańskie, zakładając wsie na prawie wołoskim, dostosowanym do pasterskiego trybu życia. Znaczne nasilenie osadnictwa Wołochów na nastąpiło w XVI w co spowodowało ponowne lokacje na prawie wołoskim wsi wcześniej lokowanych na prawie niemieckim. Wzajemne przenikanie różnych narodowości, kultur, religii i gospodarki przyczyniło się do powstania odrębnej grupy etnicznej Łemków wyznania greckokatolickiego. W późniejszym okresie część Łemków przeszła na prawosławie, stąd widoczne w krajobrazie beskidzkim cerkwie grekokatolickie i prawosławne.
XVI-XVII w. był okresem rozkwitu gospodarczego regionu. Biecz i Krosno należały do najbogatszych miast w Rzeczypospolitej. Spowodowało to, że tereny Beskidu Niskiego zaczęły nękać bandy węgierskich rabusiów zwanych tołhajami. Napadali oni na kupców przemierzających słynny trakt winny z Węgier do Polski. Potop Szwedzki (1655-1660 r.) zakończył okres dobrobytu. Wiele zniszczeń przyniósł też najazd księcia Siedmiogrodu Jerzego II Rakoczego w 1657 roku. W styczniu 1770 r. najwyższa władza konfederacji barskiej (1768-72 r.) - Generalność ulokowała się w Preszowie i wtedy graniczny pas Beskidu Niskiego stał się dogodnym terenem dla działań partyzanckich konfederatów. Powstały tu liczne obozy warowne w okolicach Radoszyc, Barwinka, Muszynki, Izb (siedziba Kazimierza Pułaskiego), Blechnarki, Koniecznej, Czeremchy i największy w Grabiu. Zakończenie działalności partyzantów w tym rejonie nastąpiło w lipcu 1770 roku, kiedy to Rosjanie rozbili obóz konfederatów pod dowództwem Pułaskiego, broniący się nad Blechnarką.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. tereny Beskidu Niskiego po obu stronach Karpat weszły w skład prowincji Galicja należącej do monarchii Habsburgów. W 1846 r. władze austriackie sprowokowały wystąpienia chłopskie przeciw szlachcie i tym samym wykorzystując chłopów stłumiły przygotowywane szlacheckie powstanie narodowe. W roku 1867 Galicja uzyskała autonomię, co zaowocowało gwałtownym rozwojem gospodarczym. W Bóbrce koło Krosna w 1854 r. Ignacy Łukasiewicz uruchomił pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej, a w Ulaszowicach pod Jasłem pionierską destylarnię naftową, rozpoczynając wielki boom naftowy – „Polski Teksas”. W tym czasie rozbudowano także koleje żelazne, tworząc m.in. linię Stróże - Zagórz, Zagórz - Łupków - Medzilaborce (1872). Modne stają się uzdrowiska w Iwoniczu i Rymanowie. Jednak z uwagi na ogólnie panującą, zwłaszcza na wsi, przysłowiową „nędzę galicyjską” na przełomie XIX i XX wieku rozpoczęła się masowa emigracja miejscowej ludności do Europy Zachodniej i obu Ameryk.
Po wybuchu I wojny światowej pierwsze walki w Beskidzie Niskim rozpoczęły się we wrześniu 1914 r. W wyniku działań wojennych, podczas których zniszczeniu uległo wiele wsi, front ustalił się na linii Ciężkowice - Gorlice - Konieczna - Bardejov. 2 maja 1915 roku armia austro-węgierska rozpoczęła ofensywę na pozycje wojsk carskich, która zakończyła się całkowitą klęską wojsk rosyjskich. Bitwa ta przeszła do historii jako "bitwa gorlicka" i była największą na froncie wschodnim I wojny światowej. W jej wyniku zginęło około 20 tys. żołnierzy, a 75 tys. zostało rannych. Ślady tych walk odnaleźć można w pieczołowicie restaurowanych cmentarzach, na których spoczywają żołnierze różnych narodowości.
Uzyskanie przez Polską niepodległości spowodowało podzielenie Łemków granicą karpacką. W okresie międzywojennym na terenie wschodnim Beskidu Niskiego działać zaczęły ukraińskie partie i organizacje narodowościowe. Przeprowadzono nieudane próby utworzenia łemkowskiego państwa w r. 1918 proklamowano tzw. republikę Komaniecko-Wisłocką.
We wrześniu 1939 roku terenu Beskidu Niskiego broniła Armia Karpaty w sile ok. 12 tys. żołnierzy. Niemcy i sprzymierzone oddziały słowackie nacierając od południa szybko wyparły oddziały polskie, 10 września zajmując Sanok. Podczas okupacji Beskid Niski należał do Generalnej Guberni, w której stosowano terror, masową eksterminację ludności żydowskiej i pacyfikacje wsi. Walczące polskie podziemie, oprócz akcji sabotażowych na liniach kolejowych, w kopalniach ropy naftowej, wykorzystywało przełęcze górskie w celu przemytu broni, pieniędzy i przeprowadzania ludzi. We wrześniu 1944 roku Armia Czerwona i Korpus Czechosłowacki rozpoczęły operację, której celem było przetarcie drogi na południe przez Przełęcz Dukielską. Hitlerowcy dostrzegając duże strategiczne znaczenie tego obszaru ściągnęli tu znaczne siły i umocnili teren tworząc tzw. "Karpatenfestung" (twierdzę karpacką). Operacja preszowsko-dukielska rozpoczęła się 8 września, a zakończyła 6 października. Kotlinę, w której rozegrała się bitwa nazwano "Doliną Śmierci". W wyniku bitwy dukielskiej wojska radzieckie straciły ok. 70 tys. ludzi, Korpus Czechosłowacki ok. 6 tys. żołnierzy (40% stanu osobowego). Hitlerowcy ponieśli straty sięgające 52 tys. zabitych i rannych. Całkowite wycofanie wojsk niemieckich z Beskidu Niskiego nastąpiło w styczniu 1945 r., w wyniku kolejnej ofensywy Armii Czerwonej. W wyniku działań wojennych zostały prawie zupełnie zniszczone Jasło, Frysztak, Nowy Żmigród i wiele wsi. Po ustąpieniu frontu na terenach Beskidu Niskiego swoją działalność nasiliła Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), która była zbrojnym ramieniem radykalnych frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Podejmowała akcje wymierzone przeciw cywilnej ludności polskiej zamieszkującej te tereny oraz prowadziła działalność dywersyjną. W latach 1945 – 47 trwały walki z wojskiem polskim, zakończone akcją "Wisła", która polegała na przymusowym przesiedlaniu zamieszkującej te tereny ludności łemkowskiej na ziemie odzyskane. Niedobitki UPA przetrwały w niedostępnych zakątkach gór do 1949 r. Po 1956 roku część rdzennej ludności łemkowskiej powróciła w Beskid Niski.
Po wojnie miała miejsce odbudowa miast i wsi po zniszczeniach wojennych. Historia PRL na tych terenach wiąże się z rozwojem przemysłu. Obecnie główny nacisk kładzie się na rozwój turystyki, która ma się stać głównym źródłem dochodów tutejszej ludności.

Polska część Beskidu Niskiego
Beskid Niski, choć stanowi najniższy łańcuch górski polskich Karpat, jest najbardziej rozległym pasmem Beskidów Zachodnich. Najwyższym szczytem po polskiej stronie jest Lackowa (997 m n.p.m.) w Górach Hańczowskich, a najniższą, nie tylko w Beskidzie Niskim, ale w całym łuku Karpat przełęczą Przełęcz Dukielska (500 m n.p.m). Góry Beskidu Niskiego są na ogół niskie i łagodne, o długich grzbietach ze spłaszczonymi wierzchowinami i kopulastymi szczytami, tylko w niektórych miejscach charakteryzują się gwałtownymi uskokami. Wysokości wzniesień są zróżnicowane i wahają się od ok. 500 do ok.1000 m n.p.m
W Beskidzie Niskim, leżącym w granicach turystycznych, możemy wyróżnić:
- Góry Hańczowskie. Położone są w południowo.-zachodniej części Beskidu Niskiego, w górnym dorzeczu Ropy, między doliną Białej Dunajcowej i potoku Zdynia. Charakteryzują się długimi, wąskimi grzbietami górskimi, ciągnącymi się równolegle z północnego zachodu na południowy wschód. Stąd spotykana nazwa: Haczowskie Góry Rusztowe. Wierzchowiny tych grzbietów są na ogół łagodne, natomiast strome stoki, dość krótkie, górują 200-300 m nad dolinami. Najwyższe szczyty to: - Lackowa (997 m n.p.m.), Ostry Wierch (938 m n.p.m.) i Biała Skała (903 m n.p.m.) w południowo-zachodniej części, Jaworzyna Konieczniańska (881 m n.p.m.), Jaworzynka (869 m n.p.m.) i Kozie Żebro (847 m n.p.m.) w części południowo-wschodniej oraz Chełm (779 m n.p.m.), Bordiów Wierch (755 m n.p.m.) i Sucha Homola (706 m n.p.m.) na północnym zachodzie.
- Pasmo Magurskie. Rozciąga się od doliny Ropy na zachodzie (Szymbark) po dolinę górnej Wisłoki (Kąty). Główne grzbiety stanowią dwa potężne wały z licznymi bocznymi ramionami: Magury Małastowskiej (813 m n.p.m.) na zachodzie i Magury Wątkowskiej (846 m n.p.m.) na wschodzie. Od niej ciągnie się ku wschodowi długi grzbiet ze Świerzową (803 m n.p.m.) i Kamieniem (714 m n.p.m.). Bezpośrednim przedłużeniem Magury Witkowskiej ku południowi jest ramię wiążące ją przez Popowe Wierchy (684 m n.p.m.) i Kamienny Wierch (701 m n.p.m.) z głównym wododziałem karpackim. Do Pasma Magurskiego należą również masywy Dziamery (756 m n.p.m.), Maleszki (801 m n.p.m.) i Uherca (706 m n.p.m.).
- Beskid Dukielski. Leży w centrum Beskidu Niskiego, między dolinami Wisłoki i Wisłoka. Przeważają w nim krótkie, niewysokie grzbiety, częściej pojedyncze garby o wysokości względnej ok. 150-200 m, czasem stożki o niezbyt stromych stokach. Zachodnia część Beskidu Dukielskiego przypomina krajobraz podgórski, na wschód od doliny Jasiołki występują bardziej strome szczyty Piotrusia (727 m n.p.m.) i Cergowej (716 m n.p.m.), a na południu stożek Ostrej (687 m n.p.m.).
- Pasmo Bukowicy. Tworzy je długi masyw górski, położony we wschodniej części Beskidu Niskiego, między dolinami Wisłoka i Osławicy. Składa się z większego grzbietu Bukowicy ze szczytami Skibce (776 m n.p.m.) na północnym zachodzie i Tokarnia (777 m n.p.m.) na południowym wschodzie oraz mniejszego pasma Kamienia (718 m n.p.m.). Bukowica to raczej monotonny wał górski, silnie zalesiony z wyjątkiem Tokarni, skąd rozpościera się panorama we wszystkich kierunkach.
- Pasmo graniczne. Rozciąga się w południowo-wschodniej części Beskidu Niskiego, od Przełęczy Beskid (581 m n.p.m.) nad Czeremchą do Przełęczy Łupkowskiej (640 m n.p.m.). W skład tego pasma wchodzi kilka większych wzniesień, jak Kamień (857 m n.p.m.), Kanasiówka (823 m n.p.m.), Pasika (848 m n.p.m.), Danawa (841 m n.p.m.), Garb Średni (822 m n.p.m.), oddzielone od siebie płytkimi przełęczami.

Geologia
Beskid Niski należy do Karpat Zewnętrznych, które zbudowane są z naprzemianległych ławic piaskowców i łupków ilastych, marglistych lub mułowców oraz w mniejszych ilościach-zlepieńców i wapieni. Podobnie jak reszta Beskidów, ma budowę fliszową - należy do typu gór fałdowych systemu alpejskiego powstałych w górnej jurze, kredzie i starszym trzeciorzędzie. Beskid Niski powstał przez sfałdowanie i późniejsze wyniesienie skał osadowych, które zostały wytworzone przez istniejące tu niegdyś płytkie morze, będące częścią oceanu Tetydy. Osady fliszowe w czasie fałdowania zostały odkłute od swego podłoża i ujęte w szereg płaszczowin nasuniętych na platformę paleozoiczną. Wielkość nasunięcia płaszczowiny na swe przedpole wynosi 20-40 km. Ruchy górotwórcze powodujące nasunięcie na siebie warstw utworzyły tu kilka jednostek tektonicznych i tak np. piaskowce magurskie utworzone z odpornych na wietrzenie ziaren kwarcu z domieszką łupków krystalicznych są materiałem, z którego zbudowane jest Pasmo Magurskie.
W środkowej i południowo-wschodniej części Beskidu Niskiego znajduje się jednostka dukielska z wyspami okien tektonicznych (tzw. jednostka porwakowa). Północne obrzeża należą do centralnej depresji karpackiej. Charakterystyczne dla Beskidu Niskiego są także osuwiska. Przyczyną ich powstawania są łupki, które po nasiąknięciu wodą nabierają właściwości smarnych i zbudowane z nich zbocza zaczynają się osuwać. W Beskidzie Niskim znajduje się kilkanaście osuwisk, z których najpotężniejsze jest na Maślanej Górze koło Szymbarku.
Inne występują na Rosochatce (753 m n.p.m.), Zielonej Górze (702 m n.p.m.), w pobliżu Bystrej, na Magdalence koło Gorlic, Na Bartniej Górze (630 m n.p.m.), na stokach Magury Małastowskiej w Owczarach, kilka osuwisk odnaleźć można w paśmie Magury Wątkowskiej -koło Wapiennego, pod Ferdlem (648 m n.p.m.), na Kornutach (830 m n.p.m.) i Maguryczu (788 m n.p.m.) oraz Chryszczatej (997 m n.p.m.).
Osuwiskom często towarzyszą tzw. jaskinie szczelinowe. Najbardziej znane w Beskidzie Niskim jaskinie znajdują się na Cergowej koło Dukli. Cztery z nich związane są z dużym osuwiskiem stoku:
- Jaskinia "Gdzie samolot spadł" dł. 15 m, położona na wys. 680 m n.p.m., nieco na wschód od szczytu, na południowym stoku góry. Do jej odkrycia przyczynił się hitlerowski "Dornie", który uległ tu katastrofie.
- Jaskinia "Na Kopaninie" dł. 14 m znajduje się na wys. 500 m n.p.m. na grzbiecie ramienia schodzącego ku Nowej Wsi, obok dużych rowów osuwiskowych w bukowym lesie.
- Jaskinia "Na Wierzchowinie" dł. 20 m. leży w pobliżu poprzedniej.
- Jaskinia "Pod lasem" dł. 8 m położona jest na wys. 480 m n.p.m. w odległości kilkuset metrów od obydwu grot na wierzchowinie, na stromym zachodnim stoku.
Ponadto są tutaj dwie jaskinie szczelinowe: "Koło borsuczych dziur" dł. 12 m oraz "Przy szkółce". Stosunkowo niedawno odkryto jaskinie w pobliżu Cergowej - na stoku Kilanowskiej. Jest to największe, bo liczące 54 jaskiń i stanowisk podskalnych, nagromadzenie jaskiń w całych polskich Karpatach fliszowych. W obrębie osuwiska południowego największe są: "Jaskinia Kacza" i "Jaskinia Św. Jana", położone na wys. 410-420 m n.p.m. Łączna długość korytarzy każdej z nich wynosi ok. 50 m. Najdłuższe jaskinie to: "Gangusiowa Jama" (190 m. dł. łącznej dł. korytarzy, głębokość 11 m) i "Lipowicka Szczelina (dł. korytarzy 105 m., głębokość 10 m). W zachodniej części Beskidu Niskiego, na zboczach Ostrego Wierchu znajduje się "Zbójecka Piwnica".

Klimat
Klimat Beskidu Niskiego nosi cechy typowe dla klimatu górskiego, a więc obniżenie przeciętnej temperatury rocznej do 6-7 °C oraz większa ilość opadów, które pozostają w zależności od rzeźby terenu i wysokości nad poziom morza i wahają się od 800 mm przy granicy z Pogórzem do 1100 mm w Górach Hańczowskich i paśmie Magurskim. Zimy charakteryzują się niewielką ilością opadów i długo, bo przez 120 - 150 dni zalegającą pokrywą śnieżną o grubości 60-100 cm. Pierwsze śniegi spadają tu w połowie listopada i utrzymują się do końca kwietnia. Dni z mrozem bywa zwykle 70- 75 w roku.Latem pogoda często się zmienia. Najcieplejszymi miesiącami są: lipiec i sierpień z temperaturą ok. 17 °C, najchłodniejszymi - styczeń i luty: około -5 [°C]. Niektóre przełęcze głównego grzbietu Karpat stanowią dogodne drogi migracji dla mas powietrza - wilgotnych z Nizin Polskich i suchych z Wielkiej Niziny Węgierskiej. Występują tu silne i porywiste wiatry (zwłaszcza w części wschodniej BN) które noszą nazwę wiatrów dukielskich lub rymanowskich, które z łatwością wieją przez niski Beskid Dukielski oraz liczne obniżenia głównego grzbietu Karpat. Specyficzne cechy zaciszy śródgórskich nosi klimat okolic Iwonicza i Rymanowa. Gromadzi się tam ciepłe powietrze nawiewane z Nizin Węgierskich, a otaczające lasy nawilżając je łagodzą temperaturę, tworząc znakomity mikroklimat, stanowiący jeden z walorów leczniczych tamtejszych uzdrowisk.

Flora i fauna
Do polowy XX w. przyjmowano, ze flora i fauna Beskidu Niskiego podobna jest do flory i fauny innych grup Beskidów Zachodnich. Badania naukowe wykazaly przejsciowosc przyrody tego regionu pomiedzy Beskidami Zachodnimi (pasmo Jaworzyny w Beskidzie Sadeckim), a Beskidami Wschodnimi (Bieszczady Zachodnie). Geobotanicznie do Karpat Zachodnich nawiazuja wyraznie Góry Haczowskie i masyw Maslanej Góry, pasmo magurskie stanowi okres przejsciowy, ale jeszcze z orientacja zachodniokarpacka, natomiast cala wschodnia i srodkowa czesc Beskidu Niskiego nalezy geobotanicznie do Karpat Wschodnich, a cechy przejsciowe z dominacja wschodniokarpacka wykazuje obnizenie terenu pomiedzy dolina Zdyni a górna Wisloka. Tereny Beskidu Niskiego maja bogata szate roslinna, która zmienia sie wraz ze zmiana wysokosci, ukladajac sie w tzw. pietra. W calym Beskidzie Niskim, ze wzgledu na mala wysokosc gór sa tylko dwa pietra: pietro pogórza (do wysokosci ok. 530 metrów) i powyzej pietro regla dolnego. W górach lasy zajmuja blisko 70% powierzchni. Dominuja glównie buczyny i lasy mieszane bukowo - jodlowe (z domieszkami olchy, debu i grabu), z bardzo bogatym runem lesnym. Rosna tu równiez modrzewie, cisy, jawory a w miejscach podmoklych lasy jesionowo - olszowe oraz wierzby, topole, olchy i jesiony, tworzace lasy legowe. Swierki wystepuja tylko tam gdzie zostaly sztucznie wprowadzone. W wielu miejscach mozna natknac sie na pozostalosci puszczy karpackiej. Wystepuja tu liczne rosliny kwiatowe tj. przebisnieg, cebulka dwulistna, zywiec gruczolowaty, czosnek niedzwiedzi, zawilec, miesiecznica trwala. Okres ich kwitnienia konczy sie gdy drzewa pokryja sie calkowicie liscmi i zakryja promieniom slonecznym dostep do dna lasu. Równie bogata jest flora lasów Beskidu Niskiego. Rozlegle kompleksy lesne z niedostepnymi matecznikami oraz slabe zaludnienie, zwlaszcza w poludniowej i wschodniej jego czesci, sprzyjaja wystepowaniu duzych kregowców. Liczne sa tutaj dziki, sarny, zajace oraz jelenie szlachetne w odmianie karpackiej. Z drapiezników mozna wymienic: niedzwiedzie (zachodzace ze strony slowackiej), wilki, rysie i zbiki, kuny, lisy, jenoty i wydry. Spotyka sie okolo 140 gatunków ptaków, a wsród nich tak rzadkie gatunki, jak: orzel przedni, orlik krzykliwy i grubodzioby, puchacz, puszczyk uralski, gadozer, myszolów zwyczajny, pszczolojad, muchówka bialoszyja, bocian czarny i trójpalczasty. Typowymi gatunkami górskimi sa zyjacy nad strumieniami pluszcz i pliszka górska. W tutejszych wodach mozna spotkac: pstraga potokowego i glowacza bialopletwego. Licznie wystepuja takze gady i plazy: zmija zygzakowata, gniewosz plamisty, zaskroniec, padalec, kumak górski, salamandra i kilka gatunków traszek (alpejska, grzebieniasta), a takze rzadkie gatunki owadów; motyle: paz zeglarz, paz królowej; chrzaszcze: jelonek rogacz, nadobnica alpejska.

Przyrodnicze atrakcje Beskidu Nieskiego
Cenna przyroda Beskidu Niskiego w granicach Podkarpacia objęta jest ochroną w formie: parku narodowego, parku krajobrazowego i rezerwatów przyrody.
Magurski Park Narodowy - utworzony w 1995 r. obejmuje znaczną część obszaru źródłowego Wisłoki tj. masyw Magury Wątkowskiej oraz fragment głównego grzbietu karpackiego przy granicy ze Słowacją. Liczy 19 961,92 ha, z czego 93% zajmują lasy. Ważnym elementem krajobrazu jest Wisłoka ze swoimi licznymi dopływami. Tworzy ona malownicze przełomy i zakola, często po przyjęciu większego dopływu zmieniając kierunek. Szata roślinna, przejściowa między Karpatami Zachodnimi a Wschodnim, wykazuje układ piętrowy. W piętrze pogórza (do 530 m n.p.m.) zachowały się fragmenty grądu, olszynki karpackiej i olszynki bagiennej. W reglu dolnym (od 530 m n.p.m. po szczyty) przeważa buczyna karpacka. Znaczną powierzchnię zajmują także bory jodłowe, świerkowo-jodłowe oraz sosnowe sztucznego pochodzenia. Spotyka się także jawor (w miejscach zacienionych i wilgotnych), oraz brzost, lipę, trześnię. Niższe partie lasów stanowią grądy; grab jest tu głównym składnikiem drzewostanu, buk występuje w domieszce. W strukturze powierzchniowej lasów na uwagę zasługuje mały udział świerka, co świadczy o dużej ich naturalności. Liczba gatunków roślin naczyniowych szacowana jest na około 700. Wiosną, gdy światło słoneczne dociera do ściółki, możemy spotkać wielobarwne łany wiosennych kwiatów, wśród nich fioletowy żywiec gruczołowaty, czerwono-niebiesko-fioletową miodunkę, przebiśniegi, pierwiosnki, szczyr trwały. Do charakterystycznych roślin runa buczyny karpackiej należą również: kopytnik, miesięcznica trwała (lunaria) o "pergaminowych" owocostanach oraz marzanka wonna.Na obrzeżach lasów można spotkać goryczkę trojeściową oraz lilie złotogłów. Wśród 43 gatunków roślin objętych ochroną całkowitą występują tojady: dziubaty i mołdawski, pokrzyk wilcza jagoda, mieczyk dachówkowaty, buławnik wielkokwiatowy, żłobik koralowy, goździk kosmaty i wawrzynek wilczełyko, a także kozłek trójlistkowy, podrzeń żebrowiec, dziewięćsił bezłodygowy, storczyki. Oprócz nich można także spotkać silnie trującego tojada wierzchowatego, trawę kostrzewę górską, pięciornika omszonego oraz ciepłolubne roślin,y które przywędrowały z południa: różę francuską, kokoryczkę wonną, kocimiętkę lekarską. Na terenie MPN występuje 137 gatunków ptaków (wiele rzadkich i zagrożonych, jak: orzeł przedni, orlik krzykliwy i grubodzioby, puchacz i trzmielojad). Licznie występują także: bocian czarny, puszczyk uralski i dzięcioł białogrzbiety. Żyje tu ok. 35 gatunków ssaków, a wśród nich: niedźwiedź brunatny (stale zachodzący z terenów Słowacji i Bieszczadów), wilk, ryś, borsuk, kuna i wydra. W tutejszych wodach można spotkać: pstrąga potokowego i głowacza białopłetwego,oprócz tego występują tu liczne gatunki płazów i gadów (salamandra plamista, kumak górski, traszka, żmija zygzakowata, gniewosz plamisty, padalalec, jaszczurka zwinka i zaskroniec zwyczajny) oraz wiele rzadkich i zagrożonych bezkręgowców, jak motyle: niepylak mnemozyna, paź żeglarz, paź królowej oraz chrząszcze: nadobnica alpejska i koziróg bukowiec. Do osobliwości należy występowanie skalnika prozerpiny (gatunek południowoeuropejski). Szacuje się, że na terenie parku występuje około 200 gatunków zwierząt objętych ścisłą ochroną gatunkową. W parku zwracają uwagę dobrze zachowane naturalne starodrzewy jodłowe i dominujące bukowe, bogata fauna puszczańska, ciekawa flora, urozmaicone formy skalne zbudowane ze skał fliszowych płaszczowiny Magurskiej oraz zabytki kultury łemkowskiej. W obrębie Parku znajdują się: rezerwat skalny Kornuty i pomnik przyrody Diabli Kamień, przebiega także kilka szlaków turystycznych. W najbliższym czasie Magurski Park Narodowy zainauguruje działalność Muzeum Przyrodniczego.

Jaśliski Park Krajobrazowy - powstał w 1992 r., leży w południowo-wschodniej części Beskidu Niskiego, wzdłuż granicy ze Słowacją, w gminach: Krempna, Dukla i Komańcza. Liczy 20 911 ha. Osobliwością parku są unikatowe w Karpatach zbiorowiska jaworzyny górskiej - lasu, w którym dominują jawory i wiązy, a w runie obficie występuje bardzo rzadka paproć - języcznik zwyczajny. Flora naczyniowa Parku liczy ok. 900 gatunków, z czego aż 600 to gatunki leśne, bowiem lasy stanowią przeszło 76% jego powierzchni. Charakterystycznym elementem krajobrazu są tutaj tereny po opuszczonych wsiach łemkowskich Jasiel, Czeremcha i Lipowiec, które obecnie zajmują łąki i pastwiska. Oprócz walorów przyrodniczych Jaśliski Park Krajobrazowy grupuje cenne pamiątki historyczne i kulturowe wiążące się z burzliwą historią żyjących na tych ziemiach Polaków, Łemków i Żydów.
Najcenniejsze przyrodniczo obszary chronione są w rezerwatach przyrody:
Modrzyna - rezerwat leśny - pow. 18 ha, położony nieco na zachód od miejscowości Barwinek, obejmuje fragment lasu z dużym naturalnym skupiskiem modrzewia polskiego wraz z jodłą. Występujące tu modrzewie mają ok. 200 lat (550 sztuk). W runie leśnym występują charakterystyczne dla lasu górskiego rośliny, jak gajowiec złoty, kopytnik pospolity, żonkil zwyczajny i fiołek leśny.
Wadernik - rezerwat leśny o pow. 11 ha, położony w pobliżu miejscowości Ropianka koło Dukli, obejmujący fragment lasu jodłowo-bukowego z największym w Beskidzie Niskim naturalnym stanowiskiem cisa pospolitego (214 szt., najwyższe ok. 5 m). Wśród gatunków chronionych występują: storczyk szerokolistny i męski, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, pierwiosnka i kopytnik pospolity.
Przełom Jasiołki - rezerwat krajobrazowy i leśny, pow. 123 ha, leży na wschód od Tylawy (wieś Daliowa). Ochronie podlega przełomowy odcinek Jasiołki porośnięty pierwotnym lasem, ciągnący się pomiędzy wzniesieniami Ostra i Piotruś. Występuje tu dobrze zachowany drzewostan w klasycznym układzie piętrowym (olsza szara na dnie doliny, grąd z domieszką grabu w niższych partiach zbocza i buczyna karpacka w wyższych partiach). Wiele gatunków chronionych, m.in. smotrawa okazała, tojad wiechowaty, obrazki plamiste, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów.
Źródliska Jasiołki z powierzchnią 1585 ha jest największym rezerwatem w polskich Karpatach. Ochroną objęto tu tereny źródliskowe Jasionki i Wisłoka. Na terenie rezerwatu znajdują się liczne starodrzewia i zespoły łąkowo-pastwiskowe. Ponad 120 ha zajmują torfowiska.
Kamień nad Jaśliskami - pow. 302 ha, chroni fragmenty typowej rzeźby Beskidu Niskiego występującej na szczycie i zboczach góry Kamień wraz z porastającym ją lasem bukowym i bukowo-jodłowym, ciekawymi formami skalnymi i bagniskami.
W najbliższej okolicy Jaśliskiego Parku Krajobrazowego znajdują się rezerwaty przyrody:
Cisy w Nowej Wsi - rezerwat leśny o pow. 2,18 ha, położony na południowy-wschód od Dukli, (zachodnie zbocza Cergowej, wys. 430-470 m n.p.m.) Rezerwat obejmuje fragment lasu bukowo-jodłowego z domieszką jaworu, dębu i grabu z naturalnym stanowiskiem cisa pospolitego (44 szt. - głównie w formie drzewiastej, niektóre sięgają 3m). Runo leśne tworzą gatunki typowe dla zespołów buczyny karpackiej, a wśród nich rośliny chronione, jak np. lilia złotogłów i wawrzynek wilczełyko.
Igiełki - rezerwat leśny - pow. 27,88 ha, położony w Beskidzie Dukielskim (wieś Mszana), chroniący naturalne stanowiska cisa pospolitego (149 szt. - najokazalszy egzemplarz ma 6 m wysokości) usytuowane w naturalnym drzewostanie jodłowo-bukowym w wieku 70-100 lat. W rezerwacie znajdują się 63 gatunki roślin naczyniowych (w tym 16 gatunków drzewiastych i krzewiastych).
Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze - rezerwat krajobrazowy (1963 r., pow. 64 ha) położony w miejscowaści Jasionka na płd.-wsch. od Dukli obejmuje fragment naturalnego lasu mieszanego porastającego wierzchołek i północne stoki góry Cergowej (716 m n.p.m.). Ochronie podlega wielogatunkowy las jodłowo-bukowy z ciekawym zespołem roślin i stanowiskiem cisów. Występuje też zbiorowisko olszynki karpackiej i jaworzyny górskiej oraz ponad 100 krzewów cisa. Ozdobą bogatej flory są stanowiska rzadkich roślin, m.in. kłokoczki południowej (krzew terenów ciepłych), języcznika zwyczajnego (rzadka paproć), czosnku niedźwiedziego, kruszczyka szerokolistnego. Rośnie tu 100 gatunków grzybów (także rzadkich). Pod szczytem Cergowej wypływa źródełko, na którym wybudowano kapliczkę związaną z kultem św. Jana z Dukli. Występują tu także naturalne formy geologiczne (jaskinie, skalne wychodnie piaskowców krośnieńskich, zsuwy i obrywy).
Pozostałe rezerwaty przyrody polskiej położone w zachodniej części polskiego Beskidu Niskiego (województwo małopolskie), to:
Jelenia Góra - rezerwat leśny (pow. 13 ha) położony na północ od Szymbarku na zboczu Jeleniej Góry. Fragment lasu jaworowego ze stanowiskiem paproci języcznika zwyczajnego. Na terenie rezerwatu znajduje się jezioro osuwiskowe - Beskidzkie Morskie Oko. Dojście zielonym szlakiem z Szymbarku.
Kornuty - rezerwat geologiczny (pow. 12 ha) położony w paśmie Magury Wątkowskiej koło Bartnego. Obejmuje fragment starego jodłowo-bukowego lasu, wśród którego wznoszą się olbrzymie skały (część płaskowiny magurskiej) sięgające wysokości 20 m i leżą porozrzucane płyty, głazy i bloki skalne. To ogromne rumowisko zbudowane z twardych gruboziarnistych piaskowców magurskich powstało wskutek wielkiego osuwiska. W obrębie rezerwatu ciekawe środowisko roślinne z bogatą fauną owadzią. Zachował się tu reliktowy krzew kosodrzewiny. Wśród skał Kornutów i występujących tu rzekomo jaskiń krążą liczne legendy i podania.
Okopy konfederackie - rezerwat krajobrazowy (pow. 2,6 ha) położony w granicznym paśmie Beskidu Niskiego, na wschód od miejscowości Muszynka. Ochroną objęto teren z dobrze zachowanymi obwarowaniami (wały i fosy) obozu konfederatów barskich z drugiej poł. XVIII w. w celu zachowania ich jako pamiątki historycznej.

Sławni ludzie i rody
powiat jasielski
Bartłomiej z Jasła (ok. 1360 - 1407), profesor uniwersytetów w Pradze i Jagiellońskiego w Krakowie, autor traktatów teologicznych i kazań, nauczyciel m.in. arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja z Kurowa, Macieja Raciąża, kanonika gnieźnieńskiego Blizbora, odegrał znaczącą rolę w odnowie Uniwersytetu Krakowskiego, rektor szkoły kolegiackiej w Sandomierzu.
Bieszczad Seweryn (1852 - 1923), artysta malarz, urodzony w Jaśle, absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, a następnie Jana Matejki.
mjr Dobrzański Henryk "Hubal" (1897 - 1940), ostatni żołnierz Września - pierwszy partyzant, urodzony w Jaśle, miłośnik jazdy konnej, olimpijczyk, żołnierz Legionów Polskich, kawaler Krzyża Virtuti Militari IV klasy, Honorowy Obywatel Miasta Jasła.
o Irzykowski Karol (1873 - 1944), urodzony w Błażkowej, krytyk literacki, prozaik, dramaturg, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli literatury okresu Młodej Polski i 20-lecia międzywojennego, członek pierwszego składu Polskiej Akademii Literatury.
Kania Stanisław, urodzony w 1927 r. we wsi Wrocanka pow. Jasło, działacz komunistyczny, jeden z ostatnich sekretarzy KC PZPR (1980-1981) latach 1982 - 1985 był członkiem Rady Państwa.
Kadyi Stanisław - zasłużony dla miasta i regionu lekarz, doktor medycyny, człowiek o wielokierunkowych zainteresowaniach, kolekcjoner, zbieracz i badacz, swój dom i dużą część zbiorów przekazał Muzeum Regionalnemu w Jaśle.
o gen. Klimecki Tadeusz - członek Sztabu Naczelnego Wodza, towarzysząc gen. Sikorskiemu w jego podróży inspekcyjnej na Bliski Wschód, zginął w katastrofie lotniczej w Gibraltarze 3 VII 1943 r.
Łukasiewicz Ignacy (1822-1882) - farmaceuta, twórca przemysłu naftowego, wynalazca lampy naftowej, szambelan papieski, wielki patriota, społecznik, filantrop, w roku 1856 założył destylarnię /rafinerię/ ropy naftowej w Ulaszowicach pod Jasłem.
płk Marecki Andrzej - jeden z najbliższych współpracowników gen. Władysława Sikorskiego, zginął wraz z nim w Gibraltarze.
o ppłk Modrzejewski Józef "Lis" - organizator i dowódca obwodu ZWZ i AK Jasło, kawaler krzyża Virtuti Militari, dowódca 5 Pułku Strzelców Podhalańskich AK.
Myśliwiec Karol - archeolog, profesor doktor habilitowany, kierownik Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN w Warszawie, brał udział w różnych polskich i zagranicznych wykopaliskach archeologicznych na terenie Egiptu, Syrii, Cyprui Sudanu, opublikował 10 książek i ponad 100 artykułów naukowych w różnych językach.
Marcin z Dębowca (przed 1420 - po 1502), rycerz z otoczenia króla Władysława Warneńczyka, znawca spraw tureckich, pisarz ziemi krakowskiej, kasztelan połaniecki, poseł króla Kazimierza Jagiellończyka, dyplomata.
Pawłowski Stanisław (1882-1940), urodzony w Dębowcu, geograf, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, rektor Uniwersytetu Poznańskiego, autor "Atlasu nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej", wydanego w wersjach polskiej, francuskiej i angielskiej, ofiara terroru hitlerowskiego.
Pieniążek Andrzej z Krużlowej i Sobniowa, zwany Krużlowskim, herbu Odrowąż (zm. 1486), cześnik krakowski, rzecznik interesów kupców jasielskich.
Pigoń Stanisław (1885-1968) - urodzony w Komborni, wybitny humanista i filolog, profesor Uniwersytetu Wileńskiego i Jagiellońskiego, najwybitniejszy znawca twórczości Mickiewicza, w jasielskim gimnazjum uzyskał świadectwo dojrzałości.
Piliński Tadeusz (1836 - 1867), urodzony w Tarnowcu, historyk, agent Hotelu Lambert, epistolograf.
Pinkas Ignacy (1888 - 1935), urodzony w Jaśle, malarz, student Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, legionista, obrazy jego znajdują się w Muzeum Podkarpackim w Krośnie i w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu, kawaler Krzyża Walecznych.
Sarna Władysław (1858 - 1929), dziekan, infułat kapituły przemyskiej, historyk Kościoła, działacz społeczny, publicysta, autor: "Dziejów diecezji przemyskiej obrządku łacińskiego przed biskupem Erykiem Winsen", "Opisu powiatu krośnieńskiego", "Opisu powiatu jasielskiego", "Wizytki wilneńskie w Jaśle".
Stapiński Jan - działacz ludowy, w 1895 r. współorganizator galicyjskiego Stronnictwa Ludowego i jego przywódca, w latach 1897-1900 i 1907-18 poseł do parlamentu austriackiego, w niepodległej Polsce poseł na Sejm w latach 1919-22 i 1928-30.
Steinhaus Hugo - matematyk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, autor około 70 prac, współzałożyciel "Studia Mathematica", znany też jako autor kilku publikacji popularnonaukowych, z których największe powodzenie zdobył "Kalejdoskop matematyczny", tłumaczony na 10 języków.
Tarło Adam, starosta jasielski w XVIII w., krajczy koronny, protoplasta rodu znakomitych rycerzy, urzędników, duchownych i wodzów, obrońca suwerenności Rzeczypospolitej przed rozbiorami.
Truskolaski Zdzisław (1899 - 1949), artysta malarz, absolwent gimnazjum w Jaśle, student Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego, mieszkaniec Jasła i Krosna, przyjaciel Leona Chwistka i Stanisława Ignacego Witkiewicza, dzieła jego znajdują się w muzeach Krosna, Jasła, Krakowa, oraz w zbiorach prywatnych.
Weigl Rudolf - lekarz, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, odkrywca szczepionki przeciwko tyfusowi plamistemu.
Wędzicki Szymon, urodzony w Jaśle, doktor filozofii, praw i teologii Akademii Krakowskiej, nadworny panegirysta Mniszchów i nauczyciel synów wojewody sandomierskiego Jerzego Mniszcha, proboszcz i dziekan jasielski oraz kanonik lwowski.
Zyndram z Maszkowic, herbu "Słońce", miecznik krakowski, rycerz spod Grunwaldu, starosta niegrodowy jasielski i dziedzic części wójtostwa jasielskiego oraz wielu posiadłości w ziemi przemyskiej i sanockiej.

powiat krośnieński
Św. Jan z Dukli - Franciszkanin konwentualny i Bernardyn żyjący w XV w., zasłynął jako pustelnik w okolicach Dukli, czczony przez wiernych wyznania rzymsko i greckokatolickiego, beatyfikowany w 1733 r., kanonizowany przez Papieża Jana Pawła II 10 czerwca1997.
Św. Józef Sebastian Pelczar (1842-1924) - urodzony w Korczynie wybitny teolog i humanista, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, założyciel Zgromadzenia Sióstr Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, długoletni biskup przemyski, kanonizowany przez Papieża Jana Pawła II 18 maja 2003 r.
Bł. Stanisław Kostka Starowieyski (1895-1941) -urodzony w Ustrobnej, oficer Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, działacz Akcji katolickiej, szambelan papieski, aresztowany przez gestapo, zamordowany w obozie koncentracyjnym w Dachau, beatyfikowany przez Papieża Jana Pawła II 13 czerwca 1999 r.
Sługa Boży ks. Bronisław Markiewicz (1842-1912) -proboszcz parafii Miejsce Piastowe, założyciel zakładu wychowawczego dla sierot i ubogich oraz Zgromadzeń zakonnych św. Michała Archanioła, otaczany kultem wiernych z kraju i zagranicy, obecnie trwa jego proces beatyfikacyjny.
Ignacy Łukasiewicz (1822-1882) -farmaceuta, twórca przemysłu naftowego, wynalazca lampy naftowej, szambelan papieski, wielki patriota, społecznik, filantrop.
Jan Szczepanik (1872-1926) -znakomity wynalazca i konstruktor - zwany "polskim Edisonem" (telewizja kolorowa, krosno żakardowe), współzałożyciel i nauczyciel Krajowego Warsztatu Tkackiego w Korczynie.
Maria Konopnicka (1842-1910) -znana poetka, krytyk i publicysta, w 1903 roku otrzymała od narodu dworek w Żarnowcu, gdzie obecnie mieści się jej muzeum.
Aleksander Fredro (1793-1876) -najbardziej znany polski komediopisarz, 8 listopada 1828 r. wziął ślub w Korczynie z Zofią z Jabłonowskich Skarbkową dziedziczką dóbr korczyńskich, akcję najbardziej znanej komedii "Zemsta" opartej na autentycznych aktach sporu sądowego o mur graniczny między Firlejami a Skotnickimi umieścił na Zamku "Kamieniec".
Wincenty Pol (1807 -1872) - badacz i poeta, 1839 roku wędrował po ziemi krośnieńskiej dokonując obserwacji meteorologicznych a także badań źródeł potoków górskich i budowę geologicznej, autor wielu utworów poetyckich opiewających piękno przyrody tego terenu, pamiątkowy obelisk jemu poświęcony znajduje się przy źródle "Bełkotka" w Iwoniczu Zdroju.
Seweryn Goszczyński (1801 -1976) -autor poematu "Król zamczyska", którego bohaterem jest ekscentryczny rezydent ruin zamku "Kamieniec", uczestnik powstania listopadowego Machnicki.
Stanisław Pigoń (1885-1968)- urodzony w Komborni, wybitny humanista i filolog, profesor Uniwersytetu Wileńskiego i Jagiellońskiego, najwybitniejszy znawca twórczości Mickiewicza, autor znanego pamiętnika "Z Komborni w świat".
Seweryn Bieszczad (1852 - 1923), artysta malarz, absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, uczeń Jana Matejki, aktywny działacz kulturalny w Krośnie, twórca kółka teatru amatorskiego, członek stowarzyszenia artystycznego "Sztuka", doskonały rysownik i akwarelista, dzieła jego znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, Podkarpackiego w Krośnie oraz w muzeach w Gorlicach, Jaśle, Bieczu a także w zbiorach osób prywatnych w kraju i za granicą.
Zdzisław Truskolaski (1899 - 1949), artysta malarz, absolwent gimnazjum w Jaśle, student Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego, mieszkaniec Jasła i Krosna, przyjaciel Leona Chwistka i Stanisława Ignacego Witkiewicza, dzieła jego znajdują się w muzeach Krosna, Jasła, Krakowa, oraz w zbiorach prywatnych.
Władysław Sarna (1858 - 1929), dziekan, infułat kapituły przemyskiej, historyk Kościoła, działacz społeczny, publicysta, autor: "Dziejów diecezji przemyskiej obrządku łacińskiego przed biskupem Erykiem Winsen", "Opisu powiatu krośnieńskiego", "Opisu powiatu jasielskiego", "Kościół i klasztor OO. Kapucynów w Krośnie".

Słynne rody:
Bogdańscy -wywodzący się z Jaślisk ród szlachecki, którego przedstawiciele zasłynęli jako malarze ikon w wielu cerkwiach Ziemi Sanockiej i Przemyskiej oraz w dolinie Popradu na Słowacji.
Kamienieccy - Klemens z Moskorzewa otrzymał od króla Władysława Jagiełły zamek na wzgórzu Kamieniec wraz z przyległymi dobrami za zasługi w obronie Wilna przed Krzyżakami i przyjął nazwisko Kamieniecki, jego potomkowie byli kolejnymi dziedzicami zamku, aktywnie uczestnicząc w życiu politycznym i wojskowym epoki Jagiellonów (Mikołaj Kamieniecki był pierwszym Hetmanem Wielkim Koronnym).
Mniszchowie - ród magnacki, któremu Dukla u schyłku I Rzeczypospolitej zawdzięcza wyniesienie do rangi znaczących ośrodków polityczno-kulturalnych
Potoccy - związani z historią Rymanowa Zdroju - dobra rymanowskie nabyli w 1872 r. hr. Stanisław i Anna z Działyńskich, należeli do grona patriotycznych, światłych i gospodarnych rodzin szlacheckich, ich zasługą jest odkrycie wód mineralnych w Rymanowie Zdroju i urządzenie tu uzdrowiska.
Starowieyscy - spadkobiercy rodu Skotnickich, współwłaścicieli zamku "Kamieniec", osiedli w Ustrobnej i Bratkówce.
Szeptyccy - ród wywodzący się z Szeptyc, rezydujący w Przyłbicach, Jan Szeptycki poślubiwszy córkę Aleksandra Fredry Zofię stał się właścicielem dóbr korczyńskich, ich syn Stanisław - generał Wojska Polskiego był ostatnim rezydentem w rodzinnych dobrach, brat Roman - ojciec Andrzej Bazylianin, był metropolitą lwowskim kościoła greckokatolickiego.
Załuscy - od 1799 r. właściciele Iwonicza, przyczynili się do jego rozwoju, m.in. poprzez założenie tu uzdrowiska

Atrakcje historyczne i architektoniczne
Bałucianka - wieś w gminie Rymanów. Jej początki sięgają XV w. Ostatnimi właścicielami wsi byli Potoccy, założyciele pobliskiego uzdrowiska w Rymanowie i szkoły rzemiosła artystycznego, do której uczęszczali mieszkańcy wsi. Tradycja rzeźbiarska przetrwała wśród mieszkańców, w większości wysiedlonych do ZSRR. Zabytkowa cerkiew z XVII w. i dzwonnica.
Barwinek - wieś położona w pobliżu granicznego grzbietu Beskidu Niskiego, u wylotu przełęczy Dukielskiej, na granicy ze Słowacją. Założona przez Wołochów w XVI w, zniszczona w czasie walk o przełęcz dukielską w 1944 r. Pomnik na mogile 500 żydów rozstrzelanych przez hitlerowców w 1942 r.
Besko - wieś nad Wisłokiem wymieniana w 1419 r. Zabytki: drewniany kościół z XVIII w. z równie starą plebanią, dzwonnicą i lamusem, park podworski z XIX w. i drewniana zabudowa wsi z XIX w. Powyżej wsi rzeka Wisłok przeciskając się między pasmami Wzgórz Rymanowskich tworzy głęboki, pełen uroku i piękna przełom. W górnej części jaru zapora wodna .
Biecz - miasteczko (ok. 5 000 mieszkańców) leżące na granicy Beskidu Niskiego, w województwie małopolskim, nad rzeką Ropą, najstarsze z miast Podkarpacia. Przypuszczalnie w IX-X w. powstał tu warowny gród, przy którym rozwinęła się osada wzmiankowana w początkach XI w. W XIII w. otrzymał prawa miejskie. Okres rozkwitu miasta przypada na XIV-XVII w., znany jako ośrodek rzemieślniczo-handlowy i stolica rozległego okręgu administracyjnego ziemi bieckiej. Wojny i klęski żywiołowe, jakie miały miejsce w XVIII w. spowodowały zanik militarnego i gospodarczego znaczenia Biecza. Biecz zachował średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem i wąskimi uliczkami, jest otoczony resztkami murów obronnych i baszt. Na zachód od miasta znajduje się wzgórze zw. Górą Zamkową na którym wznosił się niegdyś warowny gród, a później zamek królewski, legendarna własność królowej Jadwigi. W Bieczu przebywali: Marcin Kromer (ok. 1512-89), bp warmiński, sekretarz 3 królów, historyk, geograf i dyplomata oraz Wacław Potocki (1621-96), poeta doby baroku, który w latach 1667-76 pełnił urząd podstarościego i sędziego grodzkiego bieckiego. Zabytki: ratusz z XIV-XVI w. z wysoką renesansową wieżą; W tzw. Kromerówce z XVI-XVII w i Kamienicy Barianów-Rokickich z XVI w. zgromadzone są ekspozycje muzealne(m.in. z przeszłości aptekarstwa na Podkarpaciu, życie muzyczne, rzemiosło artystyczne); kamieniczka Chodorów z XV, XVI w.; resztki murów obronnych, baszt i barbakanu pochodzące z XIV-XVII w.; gotycka kolegiata z XV- XVI w. z cennym wyposażeniem, nagrobki i obrazy; gotycki budynek dawnego szpitala ubogich z XV w., kościół i klasztor Reformatorów z XVII w.; budynek dawnego grodu starościńskiego z XVI w.
Brzezowa - wieś sięgająca początkami XV w. Na południe od wsi na wzniesieniu Walik u stóp Magury Wątkowskiej znajdują się ślady okazałego wczesnośredniowiecznego grodziska (IX-X w.), powstałego prawdopodobnie w okresie istnienia ponadplemiennego państwa Wiślan.
Bukowsko - wieś położona u południowych stoków Bukowicy. Bukowsko wzmiankowane w 1361 r., prawa miejskie otrzymało w XVIII w.. Znane było z jarmarków i targów bydłem, w wyniku wojen podupadło i nigdy nie odzyskało dawnego znaczenia. Zabytkowy kościół wzniesiony w 1881 - 1896 r. Punkt wyjścia na Tokarnię (777 m n.p.m.).
Chyrowa - wieś w dolinie potoku Iwielka w Beskidzie Dukielskim, założona w XIV w. Zabytkowa cerkiew drewniana z XVIII w. (obecnie kościół).
Dukla - miasto położone wśród wzniesień Beskidu Dukielskiego, nad Jasiołką. Najstarsza wzmianka o Dukli pochodzi z 1365 r. Miasto zostało założone na "trakcie węgierskim", wiodącym z północy na południe Europy. W XVI w. Dukla była ważnym ośrodkiem gospodarczym, znanym szczególnie z handlu winem. W XVIII w. stanowiła centrum włości możnego rodu Mniszchów. Poważnie zniszczona podczas wojen w 1915 r., a szczególnie w 1944 r. w czasie walk o Przełęcz Dukielską. Jednym z najpopularniejszych zabytków jest późnobarokowy Pałac Mniszchów, w którym mieści się Muzeum Historyczne. Do kompleksu pałacowego należy park z unikatowymi drzewami. Ambicje mecenasowskie Mniszchów herbu Wielki Kończyc, znanych z afery z Dymitrem Samozwańcem i koligacji z wszechwładnym królewskim ministerm Brűhlem widoczne są w architekturze Dukli. Z ich nazwiskiem wiąże się okres świetności miasta. Miasto i okolica związane są z życiem i działalnością św. Jana z Dukli. Bezpośrednio przed kanonizacją świętego w r. 1997 w Dukli przebywał Ojciec Święty Jan Paweł II. Wydarzenie to upamiętnia pomnik u stóp klasztoru OO. Bernardynów. Warto zwiedzić: kościół parafialny z XVIII w.z cennym rokokowym wyposażeniem i niezwykłym nagrobkiem Amalii z Brűhlów Mniszchowej, klasztor Bernardynów i kościół św. Jana z Dukli z XVIII w, w którym znajdują się relikwie świętego; XVIII-wieczne kamieniczki w rynku i ratusz z XVII w.z galerią sztuki ludowej, ruiny komory celnej i synagogi z XVIII w., kirkut oraz cmentarz żołnierzy radzieckich i czechosłowackich poległych w 1944 r.
Folusz - malowniczo położona wieś, w dolinie Kłopotnicy, pod stokami Magury Witkowskiej. Znana od XVI w. Odwierty naftowe, źródła wód mineralnych, w pobliżu pomnik przyrody "Diabli Kamień".
Grab - wieś w dolinie potoku Ryjak, założona w XV w. Cmentarz z I wojny światowej, drewniany kościół z 1808 r., stare chałupy łemkowskie.
Harklowa - wieś na północno-zachodnich obrzeżach Beskidu Niskiego, założona w 1365 r. Kopalnia ropy naftowej, zabytkowy kościół z 1896 r., dzwonnica i stare kapliczki.
Iwonicz - wieś w dolinie Iwonickiego Potoku, wymieniana już w 1427 r. Zabytkowy kościół drewniany z XV w. Mimo częstych przebudowań należy do grupy najstarszych świątyń drewnianych w Polsce. W sąsiedztwie zabytkowy zespół pałacowo-parkowy (pałac z 1840 r., zbór ariański z XVIII w., most kamienny z 1782 r.) oraz kilka XIX -wiecznych domów.
Iwonicz Zdrój - położony w dolinie Iwonki, wśród Wzgórz Rymanowskich, z ponad 400-letnią tradycją, jest jednym z najstarszych uzdrowisk karpackich. W XV w. był osadą dość zasobną. Pierwsze wzmianki o właściwościach wód mineralnych podał w 1578 r. Wojciech Oczko - nadworny lekarz króla Stefana Batorego. Szerszym wykorzystaniem wód iwonickich zajęła się w XIX w. rodzina Załuskich, którzy uzdrowisko znacznie rozbudowali, nadając mu europejski charakter. Obecnie podstawowy profil leczniczy obejmuje choroby reumatyczne i narządów ruchu. Leczy się tu także schorzenia układu nerwowego, trawiennego i oddechowego, miażdżycę i choroby kobiece. Do picia i kąpieli wykorzystuje się miejscowe wody mineralne. W centrum uzdrowiska godne uwagi są XIX -wieczne wille i budynki zdrojowe:"Bazar" z wieżą zegarową, "Dom Zdrojowy", "Stare Łazienki", "Pijalnia" z krytym deptakiem, "Stary Pałac" (siedziba zarządu uzdrowiska), "Belweder", "Krakowiak", "Biały Orzeł", "Ustronie", "Pod Jodłą", kapliczka zdrojowa. Z centrum prowadzi ścieżka przyrodnicza do źródełka, zwanego "Bełkotką", z którego wydobywają się pęcherzyki łatwopalnego gazu. Na trasie kamienny obelisk z 1845 r. pamięci Karola Załuskiego. Z góry Winiarskiej rozpościera się widok na wschodnią część uzdrowiska, Wzgórza Rymanowskie, Zamek Odrzykoński, okolicę Krosna i Cergową.
Jaćmierz - wieś w gminie Zarszyn, wzmiankowana w 1390 r. W Polowie XV w. uzyskał prawa miejskie, które utracił w XIX w. Zachowany rynek z zabytkowymi drewnianymi domami z XIX w., ślady średniowiecznego grodu, kościół drewniany z XVII w z dzwonnicą.
Jasionka - wieś w Beskidzie Dukielskim, kościół murowany z XVIII w. z XIX - wieczną dzwonnicą.
Jasło - miasto położone na zachodnim skraju Dołów Jasielsko-Sanockich, u zbiegu trzech rzek: Wisłoki, Jasionki i Ropy. Już w XII wieku istniała tu osada, jednak prawa miejskie otrzymała w 1365 r. największy rozkwit miasta przypadł na wiek XVI, a zadecydował o tym handel z Rusią i Węgrami. W XIX w. w Jaśle rozwija się przemysł naftowy, sprawiając, iż miasto to przed II wojną światową było jednym z najważniejszych ośrodków miejsko-przemysłowych Podkarpacia. Wojna obróciła 97% miasta w ruinę. Z zabytków odbudowano kościół parafialny z roku 1446, kilka starych kamieniczek. W dzielnicy Gorajowie dawny pałac Sroczyńskich z 1858 r.
Jaśliska - wieś położona nad Jasiołką, niegdyś miasto lokowane na prawie magdeburskim w 1366 r. Jaśliska posiadały prawo składu towarów i odbywania jarmarków oraz słynęły z handlu winem. Znacznie zniszczone w walkach o Przełęcz Dukielską, zachowały jednak najcenniejsze zabytki: ciekawa zabudowa drewniana z XIX w., kościół wybudowany w latach 1732-56 z cudownym obrazem Matki Boskiej.
Jedlicze - miasto położone nad Jasiołką, jako wieś wymieniane już w r. 1410. Zabytkowy kościół parafialny w stylu neogotyckim, zespół pałacowo-parkowy Stawiarskich, mieszczący obecnie Liceum Ogólnokształcące. W parku okazy starych dębów. Na cmentarzu groby córek Marii Konopnickiej, która związana była z pobliskim Żarnowcem.
Klimkówka - wieś w gminie Rymanów, kościół drewniany z XIX w., na wschód od wsi drewniany kościółek z 1868 r. ze średniowiecznym krucyfiksem wyoranym przez rolnika, obok źródełko uznawane za cudowne.
Komańcza - znana miejscowość turystyczna na pograniczu Beskidu Niskiego i Bieszczadów, nad Osławą, założona w 1512 r. W okresie międzywojennym rozwijała się jako letnisko. W czasie II wojny światowej zniszczona. Klasztor SS. Nazaretanek - miejsce internowania kardynała Wyszyńskiego, izba pamięci i pomnik. We wsi cerkiew drewniana z początku XIX w., stare chałupy łemkowskie.
Krempna - wieś u zbiegu Wisłoki i potoku Krempna, założona w XVI w., obecnie siedziba Magurskiego Parku Narodowego. Cerkiew z XVIII w., stare chałupy łemkowskie, cmentarz z I wojny światowej.
Królik Polski - wieś w dolinie Taboru założona w XV w. przez Zyndrama z Miszkowic. Zabytkowy kościół drewniany z XVII w., stare chałupy.
Królik Wołoski - wieś położona w sąsiedztwie Królika Polskiego, powstała w XVI w. Zabytkowa cerkiew i dzwonnica.
Lipinki - wieś lokowana w 1363 r. Dawniej ważny ośrodek przemysłu naftowego. Zabytkowy zespół dworsko-parkowy z początku XX w., spichlerz i kościół z XVIII w.
Lisów - wieś na północnych obrzeżach Beskidu Niskiego. Grodzisko wczesnośredniowieczne.
Łęki Dukielskie - wieś w Beskidzie Dukielskim z cmentarzyskiem kurhanowym.
Miejsce Piastowe - wieś leżąca na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych. Zespół kościelno-klasztorny księży Michalitów, związany z postacią Sługi Bożego ks. Markiewicza, ściągających rzesze pielgrzymów, zabytkowy dwór Trzecieskich z XVIII w. otoczony parkiem, kościół parafialny.
Mrukowa - wieś nad potokiem Szczawa. Droga krzyżowa prowadząca do zabytkowej kaplicy. Góra Zamkowa z widocznymi śladami dawnej warowni, na zboczach wychodnie skalne.
Mymoń - wieś nad Wisłokiem. Na wzniesieniu zwanym Zamczyskiem pozostałości wałów i fos prastarego grodu.
Myscowa - wieś nad Wisłoką. Zabytkowa cerkiew, obecnie kościół.
Niepla - wieś kolo Jasła. Odkryte: osada najstarszych rolników Karpat polskich kultury pucharów lejkowych oraz osady słowiańskie z VII-IX w. i IX-XII w., pierwsza osada kurhan -mogiłakultury ceramiki sznurowej sprzed 4,5 tys. lat.
Nowosielce - wieś nad Pielnicą, zespół pałacowo-parkowy, pomnik i cmentarz żołnierzy czechosłowackich, poległych w walkach o Przełęcz Dukielską w 1944 r.
Nowy Żmigród - niegdyś miasteczko, obecnie wieś nad Wisłoką. Osada wzmiankowana w XIII w., od XIV w. prawa miejskie, które utracił w 1934 r. Zniszczony w czasie II wojny światowej, po odbudowie zachowany charakter miasteczka. Kościół z XVI w. , rynek z XVII i XIX w. z resztkami zabudowy, fortyfikacja miejska z XV - XVII w.
Odrzechowa - wieś nad potokiem Czernisławka. XIX -wieczne zabytki: cerkiew, zespół dworsko-pałacowy. Znana stadnina konia huculskiego.
Olchowiec - wieś nad potokiem Wilsznica w Beskidzie Dukielskim. Zabytkowa cerkiew, kamienny mostek, chałupy łemkowskie (wśród nich chałupa Tadeusza Kiełbasińskiego ze zbiorami pamiątek łemkowskich).
Osiek Jasielski - wieś na wzgórzu w widłach Wisłoki i potoku Szczawa. Dawniej miasto, lokowane w 1365 r., rozwijało się w XV-XVI w., posuadało warowny zameczek, znane było z targów końmi i bydłem. Od XVIII w. wieś, do dziś zachowująca jednak charakter miasteczka. Zabytkowy drewniany kościół, przebudowany w 1640 r., domy mieszczańskie, piwnice kazimierzowskiego zameczku, pozostałości ziemnych fortyfikacji z XVI-XVII w.
Ożenna - przejście graniczne na Słowację, kamienne krzyże prawosławne na dwóch cmentarzach wojskowych z I wojny światowej, kwatera wojskowa.
Pielgrzymka - wieś w gminie Osiek Jasielski, zabytkowa cerkiew drewniana prawosławna z XIX w.
Pielnia - wieś w okolicy Zarszyna, murowana cerkiew 1805 r. i dzwonnica.
Polany - wieś w gminie Krempna, nad Wisłoką. Dawna cerkiew.
Potok - wieś pod Krosnem, zespół dworsko-parkowy.
Radoszyce - przejście graniczne na Słowację, zabytkowa cerkiew drewniana z poł. XIX w. z murowaną dzwonnicą, stare chałupy łemkowskie.
Rogi - wieś nad Lubatówką, drewniany kościół z 1600 r., kapliczki z poł. XIX w., drewniane XIX-wieczne domy.
Rozdziele - wieś w gminie Lipinki. Zabytkowa cerkiew.
Rymanów - miasto u podnóża Wzgórz Rymanowskich nad rzeką Tabor, założone w r. 1376. Znane z handlu winem i bydłem oraz rzemiosła. Największy rozkwit miasta przypada na XVII-XVIII w. W Rymanowie działali dwaj słynni cadycy: Menachem Mendel oraz jego następca Cwi Hirsch. Ich groby na rymanowskim kirkucie do dziś odwiedzają Żydzi z całego świata. W centrum miasta ruiny synagogi z XVIII w. Zabytkowy kościół z 1779 r., XIX -wieczny dwór, izba pamięci dr Bieleckiego w jego rodzinnym domu.
Rymanów Zdrój - uzdrowisko w dolinie Taboru, założone przez hr. Potockiego w XIX w., szybko zyskało rozgłos i znaczenie, głównie dzięki leczeniu dzieci.
Samoklęski - wieś w gminie Osiek Jasielski z zabytkowym kościołem murowanym i dzwonnicą.
Sieniawa - wieś wymieniana już w r. 1463., położona nad Wisłokiem, u stóp Wzgórz Rymanowskich. Powyżej zapory na Wisłoku malowniczy zalew, poniżej przełomy rzeczne, ciągnące się na odcinku dł. 3 km.
Stary Żmigród - wieś istniejąca już w XV w., kościół, którego część pochodzi z tego okresu, kaplica z poł. XIX w., zabytkowa plebania, spichlerz, stajnie z XIX w.. Na wzniesieniu "Zamczysko" pozostałości wczesnośredniowiecznego grodu.
Świątkowa Wielka, Świątkowa Mała - drewniane cerkwie z poł. XVIII w., stare cmentarze łemkowskie z kamiennymi nagrobkami.
Tylawa - wieś w Beskidzie Dukielskim, zabytkowa cerkiew murowana z pocz. XVIII w., obecnie kościół.
Wietrzno - wieś w dolinie Jasionki w gminie Dukla. Grodzisko czteroczłonowe z pozostałościami wałów i fos z X-XII w. Zabytkowy kościół drewniany z poł. XVIII w.
Wrocanka - wieś niedaleko Krosna, zabytkowy kościół drewniany, dzwonnica oraz zespół pałacowo-parkowy.
Załęże - wieś w gminie Osiek Jasielski z oryginalną starą zabudową, drewniany kościół z poł. XVIII w. otoczony kamiennym murem i starodrzewiem.
Zarszyn – niegdyś miasteczko, obecnie wieś nad rzeką Pielnicą. Poważnie zniszczony w czasie walk frontowych II wojny światowej. Kościół murowany z XIX w., zabytkowy park. Przeszłość sięgającą XVIII w. ma zarszyński browar.
Zawadka Rymanowska - wieś w gminie Dukla z dawną cerkwią i dzwonnicą.
Zręcin - wieś nad Jasionką kolo Krosna, wymieniana już w 1277 r. Zabytkowy kościół z 1878 r., zabudowania folwarczne, na cmentarzu grób Ignacego Łukaszewicza.
Zyndranowa - wieś w Beskidzie Dukielskim, nad rzeką Panną. Osada założona podobno przez rycerza Zyndrama z Maszkowic w XV w. Stara łemkowska wieś z Muzeum Kultury Łemkowskiej.
Żarnowiec - wieś nad Jasionką, wymieniana od 1340 r.. zabytkowy dworek, w którym w latach 1903-1910 mieszkała Maria Konopnicka. Dworek - dar narodu polskiego dla poetki, dziś mieści Muzeum Marii Konopnickiej.
Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.012 secs