Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Gmina Błażowa

Miasto i Gmina Błażowa położone są w odległości 25 km na południe od Rzeszowa, w centralnym obszarze Pogórza Dynowskiego na wysokości 230- 440 m n.p.m., wzdłuż dolin rzek Strug i Ryjak. W Gminie Błażowa występują zróżnicowane warunki glebowe i klimatyczne, przeważają gleby klasy IV. Na wierzchołkach i zboczach, w dolinach potoków występują gleby lepsze, nadające się do uprawy warzyw. Zbocza o większym nachyleniu wykorzystywane są pod uprawy zbóż i sadownictwo. Całość może stanowić bazę surowcowa dla przemysłu rolno spożywczego. W skład Gminy wchodzi miasto Błażowa i następujące wsie sołeckie: Białka, Błażowa Dolna, Błażowa Górna, Futoma, Kąkolówka, Kąkolówka - Ujazdy, Lecka, Nowy Borek i Piątkowa. Gmina Błażowa posiada dobre połączenia drogowe z ważniejszymi ośrodkami województwa rzeszowskiego. Znaczącym rzemiosłem dla tego terenu było tkactwo. Oprócz tkactwa rozwijały się także inne rzemiosła: kowalstwo, krawiectwo, szewstwo, rymarstwo, garncarstwo, młynarstwo, stolarstwo, wyrób kapeluszy słomkowych i hafciarstwo. Nie odegrały one jednak takiej roli gospodarczej jak tkactwo. Głównym Źródłem utrzymania mieszkańców Błażowej od początków istnienia osady było rolnictwo. Pomimo upływu wieków i wielu przemian Gmina nie utraciła swego typowo rolniczego charakteru, z przeważającą prywatną własnością ziemi. Z uwagi na swoje położenie z dala od wielkich aglomeracji miejskich Gmina Błażowa jawi się dla mieszkańców dużych miast jako oaza ciszy i spokoju. Stopień uprzemysłowienia jest niewielki. Gminę zamieszkuje prawie 11 tysięcy osób.

Dziękujemy Urzędowi Miasta i Gminy w Błażowej za przekazanie materiałów.
Zapraszamy na stronę www.blazowa.itl.pl

  1. Położenie
  2. Historia
  3. Środowisko naturalne
  4. Błażowa - Historia i zabytki
  5. Białka - Historia i zabytki
  6. Futoma - Historia i zabytki
  7. Lecka - Historia i zabytki
  8. Kąkolówka - Historia i zabytki
  9. Nowy Borek - Historia i zabytki
  10. Piątkowa - Historia i zabytki
1. Położenie
Gmina Błażowa graniczy z gminami: od zachodu z Lubenią, od północy z Tyczynem, od wschodu z Hyżnem, a od południa z gminą Niebylec i byłym województwem przemyskim.
Odległość siedziby gminy - miasta Błażowa: od Rzeszowa - 25 km, od Tyczyna - 16 km, od Dynowa (przez Piątkową) - 13 km. Pozostałe miejscowości wchodzące w skład gminy: Nowy Borek, Błażowa Dolna, Błażowa Górna, Kąkolówka, Lecka, Białka, Futoma, Piątkowa.
Dojazd z Rzeszowa: drogą krajową nr 878 przez Tyczyn do Borku Starego - skąd drogą powiatową nr 612 przez Nowy Borek i Błażową Dolną.
Charakterystyka geograficzno - przyrodnicza: cały obszar gminy wchodzi w skład centralnej części Pogórza Dynowskiego i obejmuje zlewnię (dorzecze) rzeki Ryjak. Rzeźba terenu urozmaicona: rusztowy układ grzbietów w kierunku głównie SE-NW, których wysokość względna rośnie w kierunku południowym od 280 do 450 m. Silnie rozwinięty system dopływów Ryjaka - powyżej Błażowej: m.in. potoki, Piątkówka, Kąkolówka Futomka i inne bez nazwy.
Powierzchnia gminy: 11270 ha. - w tym:
- użytki rolne ogółem ok. 64% (grunty orne ok. 51,5%, użytki zielone 11,5%, sady ok. 10%)
- lasy: 20% - główne masywy leśne przy południowej i zachodniej granicy gminy oraz przy wschodniej granicy w okolicy przysiółka Wilczak i przy granicy z gminą Hyżne.

2. Historia Gminy Błażowa

Na terenie gminy Błażowa notuje się łącznie 52 stanowiska archeologiczne. Najwięcej stanowisk zlokalizowano w Borku Nowym (31) oraz w Błażowej (z Dolną i Górną - 12). Są to stanowiska ze wszystkich okresów pradziejów oraz wczesnego i późnego średniowiecza. Wszystkie te znaleziska archeologiczne świadczą o wczesnym zasiedleniu tych terenów przez człowieka.
Natomiast najwcześniejsze informacje źródłowe dotyczące tych terenów pochodzą z I poł. XV w. Błażowa musiała istnieć już 1 I 1429 r. Wtedy to Piotr Lunak Kmita wydał Stanisławowi Kąkolowi przywilej na założenie wsi Kąkolówki na prawie niemieckim. Wieś ta miała powstać nie tylko nad potokiem Denówka, ale i Biała, czyli na terenie obecnej wsi Białka (jednak nazwa Białka wtedy jeszcze nie występuje). Dopiero w dokumencie z 1465 r. występuje wieś "Kankolowska alias Byelka z potokiem Byalki". W tym samym dokumencie (1465 r.) jest też wzmianka o wsi Grzegorzkowa Wola, położonej obok nich w kierunku Straszydla. Wsi takiej nie ma obecnie, lecz być może wzmianka ta dotyczy wymienionej w 1589 r. Woli Leckiej, obecnie noszącej nazwę Lecka. W dokumencie fundacyjnym dla kościoła błażowskiego z 1432 r. pojawia się pierwsza wzmianka o wsi Piątkowa. W 1436 r. jest pierwsza wzmianka o Futomie. Zapiska z 1450 r. rozróżnia wsie Borek Stary i Borek Nowy (wcześniej - 1423 r. - istnieje wieś Borek). Jak wynika z informacji źródłowych, na przestrzeni wieków wsie założone w I poł. XV w. rozrastały się, oddzielały się od siebie (np. Białka oddzieliła się od Kąkolówki), oraz powstawały nowe w pobliżu starych, już istniejących (np. Lecka).
W średniowieczu wsie: Białka, Błażowa, Futoma, Kąkolówka i Piątkowa należały do ziemi sanockiej, natomiast Borek Nowy, należący do okręgu tyczyńskiego, początkowo należał do ziemi sanockiej, a po odłączeniu się od niej ww. okręgu - należał do ziemi przemyskiej (XVI w.). Stan ten trwał do 1772 r.
Po 1772 r. wsie obecnej gminy Błażowa weszły w skład cyrkułu rzeszowskiego, jednostki administracyjnej Królestwa Galicji i Lodomerii, należącego do monarchii Habsburgów. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918 r.) wsie te należały do województwa lwowskiego, a po 1945 r. do województwa rzeszowskiego.
Na mocy ustawy "O częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego" z 23 III 1933 wprowadzono gminy zbiorowe. Wtedy też powstała gmina zbiorowa Błażowa.
Błażowa oraz Białka, Futoma, Kąkolówka i Piątkowa należały w średniowieczu do spokrewnionych ze sobą rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Wskutek kłopotów finansowych często zastawiali oni swoje posiadłości. Na Annie Marcinkowskiej, córce Katarzyny Niewiarowskiej (z rodu Rzeszowskich), skończyła się przynależność Błażowej do rodów Rzeszowskich, Denowskich i Kmitów.
W połowie XVII w. dobra błażowskie (w tym wsie należące obecnie do gminy Błażowa) otrzymał od króla Władysława IV Stefan Tekely, Węgier z pochodzenia. Król wkrótce cofnął swe nadanie i w 1645 r. przekazał te dobra "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na Tęczynie i dziedzicowi na Gdowie. W pierwszych latach XVIII w. (przed 1706 r.) dobra błażowskie kupił od F. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski, kasztelan krakowski i hetman wielki koronny. Dobra przeszły w posiadanie rodu Lubomirskich herbu Śreniawa. Po śmierci H. A. Lubomirskiego dobra błażowskie przejęli jego synowie. W 1726 r. nastąpił podział majątku i właścicielem Błażowej oraz okolicznych wsi został Aleksander Jakub Lubomirski. Po jego śmierci odziedziczyła je córka - Fryderyka Konstancja (synów nie miał). W 1785 r. część dóbr błażowskich sprzedała siostrze - Karolinie Henryce i jej mężowi, którym był Karol Jerzy Flemming, minister saski. Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów nabył Błażową i okolice Wincenty Skrzyński, którego żoną była Konstancja Fredrówna. W rękach tego rodu dobra błażowskie pozostawały do początku XX w. Jako ich właściciele figurują: Władysław Skrzyński (1872 r.), Wanda de Skrzyńske comitissa Ostrowska (1879 r.), spadkobiercy Wandy hr. Ostrowskiej (1886 r.), Zdzisław Skrzyński (1904 r.). W 1904 r. Zdzisław Skrzyński sprzedał Błażową wraz z folwarkami w Lecce, Kąkolówce i Futomie Kazimierzowi i Emilii Nowakom z Sanoka.
Odmienne były losy Borku Nowego i powstałej później Lecki.
Borek Nowy należał do okręgu tyczyńskiego i w średniowieczu był własnością rodu Pileckich. Ok. 1585 r. Anna Pilecka (ostatnia z rodu) poślubiła Krzysztofa ze Stangenbergu Kostkę herbu Dąbrowa. Dobra tyczyńskie (m.in. Borek Nowy) przeszły w ręce Kostków, a następnie Dziatyńskich herbu Ogończyk (na mocy testamentu z 6 lipca 1646 r.). W 1670 r. Jan Klemens Branicki, marszałek nadworny, najechał zbrojnie dobra tyczyńskie odbierając je Michałowi Dziatyńskiemu. Ostatecznie, na mocy ugody z 1690 r., prawnym posiadaczem dóbr tyczyńskich (m.in. Borku Nowego) stał się Stefan Mikołaj Branicki. Braniccy dbali o swe włości, m.in. gruntownie uporządkowali administrację swych dóbr.
W tych czasach do dominium tyczyńskiego należała także wieś Lecka (nie wiadomo od jak dawna). Po bezpotomnej śmierci (1771 r.) ostatniego z Branickich, wdowa po nim - Izabela z Poniatowskich - dokonała skomplikowanych działów majątkowych z ubocznymi spadkobiercami. Zatrzymała dla siebie dożywocie na dobrach tyczyńskich - do 1808 r.
Dominium tyczyńskie rozpadło się na mniejsze posiadłości. W pot. XIX w. wschodnia część tych dóbr (m.in. Borek Nowy) należała do rodu Szymanowskich.
Właścicielem Borku Nowego i Lecki w latach 70. XIX w. był Maurycy Szymanowski. W 1886 r. właścicielką Borku Nowego była Helena baronowa Brunicka, a Lecki - Helena i Maria baronowe Brunickie, Zofia hr. Wallis i współwłaściciele; 1890 r. - Borek Nowy bez zmian, Lecka - Helena baronowa Brunicka, Zofia hr. Wallis oraz Regina i Karolina Rychter. W 1905 r. właścicielem Borku Nowego był Konstanty baron Brunicki a Lecki - Maria baronowa Brunicka.
Wsie należące obecnie do gminy Błażowa były w XV w. już dobrze zagospodarowane. Były w nich folwarki, karczmy i młyny. Bardzo interesujące dane zawierają Akta Skarbowe - są w nich podane wartości podatku płaconego przez wsie z okolic Błażowej w XVI w. (1508, 1515, 1523, 1526, 1530, 1536, 1552). Wszystkie te źródła świadczą o fakcie, że dobra te były bardzo dobrze zagospodarowane (świadczą o tym także wysokie kwoty zastawów jeszcze w XV w.). Były tu liczne młyny, karczmy, browary, folwarki sołtysie i dworskie, sadzawki rybne.
Kmitowie i Rzeszowscy byli fundatorami kościołów w swych dobrach (m.in. w Błażowej - 1432 r., w Futomie - 1451 r.). Byli oni dobrymi gospodarzami swych włości, czego nie można powiedzieć o niektórych późniejszych właścicielach tych dóbr - np. F. Wesselenyi prowadził gospodarkę rabunkową, podwyższał czynsze z dworskich młynów i karczem oraz opłaty z blechu.
Jego następca - Hieronim August Lubomirski był dobrym gospodarzem w swych dobrach. Dbał o rozwój rolnictwa, handlu, wyrób płócien. We wsiach swych zakładał szkółki, gorzelnie, karczmy. Troszczył się też o Błażową po napadach na nią górskich opryszków.
W czasach jego następców (m.in. Aleksandra Jakuba Lubomirskiego) opiekę nad dobrami błażowskimi sprawowali różni dzierżawcy, którzy prowadzili gospodarkę rabunkową. Dobrym gospodarzem okazał się dopiero Karol Jerzy Flemming, mąż Karoliny Henryki Lubomirskiej. Przyczynił się on do budowy drugiego z kolei kościoła w Błażowej, przebudował również dwór w Błażowej oraz odbudował blech dworski, zniszczony przez wojska szwedzkie. Zasłużył się także w sprawach pożarnictwa, gdyż ok. 1790 r. powołał pierwszą dworską straż do ochrony przed ogniem zabudowań dworskich w Błażowej oraz folwarków w Futomie i Kąkolówce.
W latach 70 i 80. XIX w. we wsiach należących obecnie do gminy były kościoły (Błażowa i Futoma), kaplice (Błażowa, Kąkolówka), szkoły ludowe (Białka, Błażowa, Kąkolówka), gminne kasy pożyczkowe (Białka, Futoma), tartaki (Błażowa, Kąkolówka, Lecka), gorzelnie (Błażowa, Borek Nowy), browar, posterunek CK żandarmerii i urząd pocztowy (Błażowa).
We wsiach przeważała zabudowa drewniana, chociaż trafiały się i budynki murowane. Przy drogach można było spotkać dużą liczbę kapliczek i krzyży przydrożnych.
We wsiach należących obecnie do gminy Błażowa w okresie starapolskim funkcjonowały 2 parafie rz.-kat. - Błażowa (od 1432 r.) obejmująca ludność z Błażowej i okolicznych wsi, oraz Futoma (od 1451 r.), do której należała także ludność z sąsiedniej Piątkowej. W tym samym czasie Borek Nowy należał do parafii w Borku Starym. Wszystkie te parafie należały do diecezji przemyskiej. Dopiero XX w. przyniósł rozwój sieci parafialnej na tym terenie. W 1928 r. powstała parafia w Kąkolówce, w 1947 r. w Lecce (kościół poświęcony w 1948 r.), w 1972 r. w Piątkowej (kościół poświęcony w 1973 r.) i w Białce (kościół poświęcony w 1983 r.).



3. Środowisko naturalne

Ochrona krajobrazu.
Prawie połowa gminy (5570 ha) wchodzi w skład Hyżniańsko-Gwoźnickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Jest to obszar pomiędzy południową i zachodnią granicą gminy, na południe od drogi z Lecki do Błażowej (z ominięciem miasta), skąd początkowo wzdłuż drogi do Piątkowej, przez Makłuczkę - prawie po granicy lasu do granicy z gminą Hyżne.
Ochrona przyrody.
- rezerwaty:
1. "Wilcze" - leśny (głównie buczyna karpacka)
Utworzony zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 25 lipca 1997 r. (ogłoszenie - Monitor Polski Nr 56 poz. 548) o pow. 342,33 ha, położony w południowo-zachodniej części wsi Kąkolówka, obejmujący lasy w obrębie wzniesienia o nazwie Wilcze, w oddziałach 1106, 1109-1115, 1119, 1120 i 1121 Nadleśnictwa Strzyżów.
2. "Mójka" - faunistyczno-florystyczny (bobry)
Utworzony zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 25 lipca 1997 r. (ogłoszenie - Monitor Polski Nr 56 poz. 542) o pow. 285,56 ha, położony w południowej części wsi Futoma, w oddziałach leśnych 1081-1089 Nadleśnictwa Strzyżów, obejmujący obszar lasu, wód i łąk.
- pomniki przyrody:
1. Buk pospolity "Miłosz" (ok.200 lat) - obwód 364 cm - na terenie wsi Kąkolówka, przy drodze Błażowa-Ujazdy.
2. Dąb szypułkowy (ok.200 lat) - obwód 430 cm - na terenie miasta Błażowa - Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna.
3. Dąb szypułkowy (ok.200 lat) - obwód 300 cm - na terenie Błażowej Dolnej - na skraju kompleksu leśnego, ok. 200 m na północ od drogi Błażowa-Dylągówka.
4. "Błędny Kamień" - skata magmowa (450 x 550 x 110 cm) na terenie wsi Kąkolówka ok. 100 m od lasu. Z kamieniem związana jest legenda o diable, który niósł głaz aby zniszczyć zamek w Odrzykoniu i upuścił go tutaj przez pomyłkę.
Zasoby mineralne:
- eksploatowane: pokłady gliny lessowej
- nieeksploatowane: szare mikowe piaskowce wapniste
- wody szczelinowe czwarto i trzeciorzędowe
- wody oligoceńskie
- diatemity (okolice Nowego Borku i Futomy)
- zoolity (okolice Futomy)

Ochrona konserwatorska.
Obszary objęte ochroną konserwatorską:
układ urbanistyczny miasta Błażowa,
pozostałości pierwotnego układu planistycznego wsi Błażowa (po zachodniej stronie Ryjaka),
zabytkowe zespoły kościelne w Błażowej i Futomie,
zabytkowy zespół dworsko-parkowy w Błażowej,
zabudowa miejska,
cmentarze, kaplice, kapliczki, figury, pomniki,
układy ruralistyczne wsi,
krajobraz kulturowy (w tym charakter zabudowy) i krajobraz naturalny,
stanowiska archeologiczne,
miejsca obserwacji archeologicznej,
drzewostan.
Przed podjęciem jakichkolwiek prac remontowo-budowlanych związanych z ewentualną rozbudową i nadbudową, modernizacją, adaptacją i zmianą przeznaczenia obiektów zabytkowych, należy uzyskać zgodę Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Dla zapewnienia ochrony układów i obiektów zabytkowych wyznacza się następujące rodzaje stref ochrony konserwatorskiej, oznaczone na rysunku studium:
“A” – ścisłej ochrony konserwatorskiej, w której wszelkie działania wymagają uzgodnienia ze służbą konserwatorską,
“B” – ochrony zachowanych elementów zabytkowych, w której obowiązuje zachowanie istniejących elementów o wartościach kulturowych i dostosowanie nowego sposobu zagospodarowania do historycznej kompozycji,
“E” – ochrony ekspozycji obiektów zabytkowych, w której nie należy dopuszczać zagospodarowania - w szczególności zabudowy, mogącej zniekształcić ekspozycję zespołów zabytkowych,
“K” – ochrony krajobrazu kulturowego, w której winno się zmierzać do zachowania lub częściowego odtworzenia elementów krajobrazu urządzonego,
“OW” – obserwacji archeologicznej, w której wszelka działalność inwestycyjna wymaga prowadzenia nadzoru archeologiczno-konserwatorskiego,
“H” – ochrony obszarów historycznego zainwestowania, w której należy pozostawiać istniejące relikty historycznych założeń planistycznych lub zabudowy w pierwotnym stanie lub wkomponować je – pod nadzorem konserwatorskim – w nową zabudowę.

Strefami ścisłej ochrony konserwatorskiej “A” obejmuje się:
Dwór z parkiem i stawem usytuowanym przy alei dojazdowej do zespołu - w Błażowej (A1). Należy dążyć do przywrócenia pierwotnej architektury budynku dworskiego na podstawie zachowanych zdjęć archiwalnych. Cały zespół dworski nie może być dzielony. Ewentualna nowa zabudowa niezbędna do funkcjonowania dworu może być lokalizowana jedynie po wschodniej stronie dworu, w maksymalnym oddaleniu od granicy strefy ochrony konserwatorskiej A1, winna cechować się dyskretna architekturą, zharmonizowaną z zabytkowym otoczeniem. Wskazane jest odtworzenie historycznego układu dróg i ścieżek.
Kościół parafialny i położona po przeciwnej stronie ulic 3-go Maja dawna wikarówka a obecnie plebania oraz teren wokół kościoła, z usytuowanym na nim metalowym krzyżem na kamiennym cokole i starodrzewem - w Błażowej (A2). Wszelkie działania winny zmierzać do możliwie najpełniejszej rewaloryzacji historycznego założenia.
Wzgórze kościelne z kościołem parafialnym pod wezwaniem Św. Leonarda, Walentego i Michała Anioła, jego ogrodzeniem, plebanią i figurą Św. Wojciecha usytuowaną u podnóża wzgórza oraz starodrzewem - w Futomie. Niezbędne jest zabezpieczenie istniejących zabytkowych obiektów przed ewentualnymi ruchami masowymi gruntu (osuwiska).

Strefami ochrony zachowanych elementów zabytkowych “B” obejmuje się:
Teren historycznego układu urbanistycznego Błażowej wraz z jego zabudową, układem drożnym, placem rynkowym i starorzeczem Piątkówki (B1). Na terenie tej strefy dopuszcza się możliwość wprowadzenia nowej zabudowy przy ul. 3-go Maja jedynie jako uzupełniającej, o gabarycie dostosowanym do istniejącej, historycznej zabudowy. Zachowana zabudowa wymaga rewitalizacji m.in. poprzez utrzymanie jednej linii zabudowy ulic, odtworzenie historycznego wyglądu elewacji frontowych i innych detali, dachy obiektów o cechach zabytkowych należy zachować w istniejącej formie ewentualnie wymieniając pokrycie dachowe na dachówkę ceramiczną lub jej imitację, lub pomalowanie pokrycia na kolor dachówki ceramicznej. Obiekty dysharmonizujące w miarę możliwości należy dostosować do historycznej zabudowy np. poprzez przykrycie dachami symetrycznymi.
Obszar dawnego cmentarza parafialnego wraz z kaplicą cmentarną, zachowanym drzewostanem oraz z sąsiadującym z nim terenem w Błażowej (B2). Obszar ten należy utrzymać w istniejącym stanie, zachować istniejący nagrobek oraz drzewostan. Dopuszcza się możliwość uzupełnienia zadrzewienia wokół cmentarza. Wskazany jest remont kaplicy na warunkach służby konserwatorskiej.
Teren wokół kaplicy mszalnej wzniesionej przed 1880 r. w Błażowej Dolnej, wraz z otaczającym go drzewostanem i kamiennym krzyżem, usytuowanym przy drodze do Błażowej - po prawej stronie (B-1). Zaleca się maksymalne osunięcie ewentualnej zabudowy od kaplicy. Ewentualna zabudowa musi uwzględniać tradycyjny charakter architektury ludowej i nie może zdominować istniejącego obiektu zabytkowego. Należy stosować dachy symetryczne, kryte dachówką lub materiałem ją imitującym oraz stolarkę o tradycyjnych podziałach. Wskazana jest budowa budynków o rzutach prostokątnych o niewielkiej kubaturze, parterowych, z ewentualnym poddaszem użytkowym.
Teren z kaplicą mszalną powstałą przed 1851 r. w Błażowej Górnej (B-2), z istniejącym starodrzewem (dąb i duże okazałe lipy), na terenie istniejącej zagrody. Niewskazane jest zagęszczanie zabudowy w zagrodzie, a ewentualna lokalizacja nowego obiektu dopuszczalna jest jedynie na zapleczu budynku mieszkalnego. Remont kapliczki winien być oparty o wytyczne konserwatorskie.
Teren, na którym zlokalizowana jest kaplica mszalna, zbudowana na zapleczu budynku szkolnego, zwrócona frontem do rzeki, z pomnikowymi 4 lipami w Kąkolówce (B-3).
Kaplica murowana w Piątkowej – Łęgu wraz z okalającym ją starodrzewem ( 2 lipy), położona na skraju zagrody nr 41 (B-4). Niewskazane jest zagęszczenie najbliższego otoczenia nowymi obiektami, które by mogły zdominować kaplicę. Zaleca się zachowanie tradycyjnej zabudowy otoczenia, w szczególności domu Nr 41.
Teren na wschód od zespołu kościelnego, na którym znajduje się zgrupowany starodrzew, głównie lipy, a także zachowany reliktowo dawny staw plebański oraz cmentarz parafialny - w Futomie (B-5). Zachować należy istniejący starodrzew. Wskazane jest dążenie do odtworzenia stawu i niezabudowywanie obszaru.

Strefami ochrony ekspozycji obiektów zabytkowych ”E” obejmuje się:
Teren ekspozycji kościoła parafialnego z ulicy Armii Krajowej w Błażowej. Teren ten winien pozostać niezabudowany, stanowiąc zabezpieczenie widokowe kościoła.
Teren pomiędzy wzgórzem kościelnym a drogą przez wieś w Futomie (E1). Niewskazana jest lokalizacja nowej zabudowy bez uprzedniego opracowania analizy widokowej i zapewnienia odpowiedniej ekspozycji kościoła.
Teren na zachód od drogi do Błażowej od granicy z gminą Tyczyn, skąd eksponowana jest sylweta kościoła parafialnego w Borku Starym (E2). Niewskazana jest lokalizacja nowej zabudowy bez uprzedniego opracowania analizy widokowej i zapewnienia odpowiedniej ekspozycji kościoła.


Strefami ochrony krajobrazu kulturowego “K” obejmuje się:
Zespół osadniczy powiązany z krajobrazem naturalnym wzgórz ciągnących się wzdłuż dolin rzecznych - K1 (Białka, Błażowa Górna, Lecka, Kąkolówka),
Krajobraz kulturowy w przysiółku Głębokie wraz z zadrzewionymi jarami i głęboką doliną potoku – K2,
Krajobraz kulturowy części przysiółka Matulnik z "Mójką" – K3,
Krajobraz kulturowy przysiółka Wilczak Błażowski – K4.
W strefach tych nie należy lokalizować obiektów o dużej kubaturze i dysharmonizujących z tradycyjną zabudową i naturalnym otoczeniem. Wskazane jest zagospodarowanie istniejącej, tradycyjnej zabudowy drewnianej (głównie opuszczonej) na funkcje rekreacyjno-wypoczynkowe.

Strefami obserwacji archeologicznej “OW” obejmuje się:
Teren historycznego kościeliska przy ul. Kwiatkowskiego, zabudowany obiektami Sióstr Prezentek, oraz teren lokacyjny miasta Błażowa (OW1),
Teren niewielkiego wzniesienia, na którym prawdopodobnie istniała siedziba zarządcy Błażowej (OW2),
Teren dawnego folwarku w Nowym Borku, sąsiadującego bezpośrednio ze stanowiskiem archeologicznym .
Ogółem na terenie gminy zewidencjonowane jest 107 stanowisk archeologicznych. Są one potencjalnie narażone na zniszczenia. W przypadku pojedynczych śladów osadnictwa, przy prowadzeniu w ich rejonie jakichkolwiek prac ziemnych, należy zapewnić nadzór archeologiczny nad tymi robotami. Badaniami wykopaliskowymi należy objąć teren ul. Kwiatkowskiego, gdzie znajdował się najstarszy, drewniany kościół. Prowadzenie badań wykopaliskowych, sondażowych oraz nadzorów archeologicznych jest jedyną formą poznania potencjalnego osadnictwa pradziejowego i prześledzenia formy rozwoju w okresie późnego średniowiecza i w czasach nowożytnych. Wszelka działalność w obrębie stanowisk archeologicznych może być prowadzona tylko w uzgodnieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Strefami ochrony historycznego zainwestowania “H” obejmuje się:
Zespół dawnego folwarku w Nowym Borku (H1). Wskazane jest zachowanie istniejących reliktów folwarcznych, konserwację figury oraz prowadzenie działalności inwestycyjnej pod nadzorem archeologiczno-konserwatorskim (strefa OW).
Teren dawnego zespołu folwarcznego w Futomie (H2). Wskazane jest zachowanie i remont jedynego zachowanego budynku podworskiego.



4. Błażowa - historia i zabytki

Kalendarium:

1. I. 1429 r. - pierwsza wzmianka źródłowa o Błażowej (w dokumencie lokacyjnym dla wsi Kąkolówka wydanym przez Piotra Kmitę Lunaka)
9. VI. 1432 r. - dokument Piotra Kmity Lunaka uposażający wybudowany już kościół w Błażowej
1450 r. - Małgorzata Mościcowa z Dynowa zastawia Błażową za 125 grzywien (czyli wieś musiała być już dobrze zagospodarowana)
1488 r. są tu m. in. nowy dwór, folwark, stary folwark, sadzawka na potoku Mathloczka
1508 r. - są tu 2 karczmy z browarami 1515 r. - Błażowa ma 28 tanów, młyn wialnik, 2 karczmy
1552 r. - jest tu 57 gospodarstw, 3 karczmy, 2 młyny o 1 kole
po 1632 r. a przed 1645 r., po wygaśnięciu rodu Rzeszowskich, król Władysław IV nadał Błażową Stefanowi Tekely (pochodził z Węgier)
1645 r. - król Władysław IV nadał Błażową Franciszkowi Wesselenyi (pochodził z Węgier)
przed 1706 r. - Błażowa została kupiona przez Hieronima Augustyna Lubomirskiego i na długie lata trafiła w ręce rodu Lubomirskich
1630 r., 1655 r., 1679 r. - najazdy
1703 r. - Błażowa została zniszczona przez wojska szwedzkie
ok. 1718 r. - zbudowano drugi z kolei kościół parafialny - częściowo murowany, częściowo drewniany (poprzedni rozebrano)
ok. 1719 r. - poświęcony został drewniany kościółek p.w. św. Michała (obecnie nie istnieje)
1842 r. - Błażowa otrzymała od cesarza Ferdynanda I przywilej odbywania 7 jarmarków rocznie; miasto zaczyna się prężnie rozwijać, osiedlają się Żydzi
po 1848 r. - powstała szkoła parafialna typu trywialnego
1884 - 1896 r. - w Błażowej działał tzw. "Naukowy Warsztat Tkacki" zwany popularnie szkołą
1896-1900 r. - budowa trzeciego z kolei kościoła wg planów Jana Sasa-Zubrzyckiego, na miejscu poprzedniego kościoła (72 m dł., 54 m szer., 2 wieże o wys. 50 m)
1904 r. - na starym cmentarzu zbudowano neogotycką kaplicę na miejscu starej
pocz. XX w. - w Błażowej powstał młyn parowy (koło dworu), piekarnia, mleczarnia i cegielnia - z inicjatywy Wiktora Błażowskiego
15. V. 1907 r. - tragiczny w skutkach pożar. Ogółem spłonęło 177 domów mieszkalnych i 100 stodół. 1100 osób straciło dach nad głową.
1914/1915 - zniszczenia spowodowane przez wojska rosyjskie (m. in. szkoła) IX. 1939 r. - wkroczyli Niemcy - zarekwirowali m. in. posiadłości dworskie w Błażowej i przekazali je Volksdeutschom: Johanowi Ewy i Józefowi Hlonkowi.

Zabytki:
Kościół parafialny p.w. św. Marcina i św. Mikołaja - Parafia erygowana została przed 1432 r. przez Piotra Lunaka Kmitę. Pierwszy kościół był drewniany. Dla bezpieczeństwa otoczony był przekopem tworzącym jakby odnogę Ryjaka, który opasując świątynię wpadał z powrotem do głównego koryta. Wskutek częstych wylewów kościół uległ zniszczeniu i został rozebrany (ok. 1822 r.). Obok była dzwonnica z 3 dzwonami i cmentarz otoczony parkanem, krytym gontowym daszkiem. Do budowy drugiego z kolei kościoła przyczynił się Karol Jerzy Flemming. Kościół ten był częściowo drewniany, częściowo murowany. Postawiono go w 1822 r. na wzgórzu, na którym stoi obecny kościół,. W latach 1896-1900 wzniesiono trzeci kościół wg planów Jana Sasa-Zubrzyckiego. Kościół ten ma 72 m długości, 54 m szerokości i 2 wieże o wysokości 50 m. Cegła na jego budowę pochodziła z Błażowej, a kamień z okolicznych wąwozów. Był remontowany w 1965 r.
Na jego wyposażeniu są m. in.: obraz Chrystusa Bolesnego, zapewne z końca XVIII w., barokowy krucyfiks z XVIII w., kociołek cynowy barokowy, zapewne z XVIII w.

Plebania - Budynek murowany, ok. 1910 r.
Kaplica cmentarna - Wzniesiona została na starym cmentarzu w 1904 r. Wybudowana w stylu neogotyckim, na miejscu starej kaplicy. Do niedawna kaplicę otaczały drzewa 50- 60-letnie, o średnicy pni 50-90 cm, obecnie już wycięte. Wewnątrz kaplicy barokowe tabernakulum z 2 pot. XVIII w.
Kaplica mszalna - Znajduje się w Błażowej Górnej, na granicy z Błażową. Jest to duża, murowana kaplica, tynkowana na biało.
Zespół dworski w Błażowej - Na podstawie notatek z księgi tawniczej wsi Błażowa z lat 1627-1748 można przypuszczać, że w tym czasie istniał w Błażowej dwór. Był to budynek drewniany, o mniejszym obrysie niż obecnie, z piwnicami wykonanymi z kamienia. Obecny dwór związany jest z nabyciem dóbr błażowskich przez Wincentego Skrzyńskiego herbu Zaremba od Flemmingów w 1835 r. Wtedy to zapewne przystąpiono do budowy na starych piwnicach - nowego, murowanego z cegły i kamienia dworu. Otrzymał ori wówczas kształt i wystrój w stylu klasycystycznym z głównym wejściem w elewacji potu- dniowej na osi środkowej. Kilkadziesiąt lat później, na przełomie XIX i XX w., wzmocniono sklepienia kolebkowe w środkowej piwnicy i wykonano drobne roboty budowlane, w wyniku których zmieniła się funkcja i rozplanowanie wnętrz. Z okresem budowy dworu można wiązać powstanie parku. Dwór figuruje na mapie katastralnej Błażowej z 1851 r. Zaznaczono na niej jedynie obrys parku i folwark, nie uwzględniający jego kompozycji. Od 1912 r. założenie dworskie było własnością Nowaków, następnie dwóch Żydów - Bluma i Kramera, a w 1918 r. pozostałość dóbr błażowskich z dworem, folwarkiem i parkiem zakupił Ascher Silber - przemysłowiec z Rzeszowa, który do II wojny światowej prowadził wyprzedaż ziemi. W czasie okupacji niemieckiej pozostałość majątku wraz z zespołem dworskim znajdowała się w zarządzie komisarycznym. Od 1945 r. na terenie folwarku gospodarowała RSP (w dworze umieszczono biura). Przez pewien czas po wojnie w budynkach folwarcznych znajdowała się stadnina ogierów. Powolna degradacja zespołu dworsko-parkowego rozpoczęła się już od pocz. XX w. Nie ma przekazów o wcześniejszym układzie kompozycyjnym parku. W 1975 r. dwór wraz z parkiem został wpisany do rejestru zabytków woj. rzeszowskiego. Remont dworu w latach 1978-79 spowodowa ł znaczną degradację pierwotnego wystroju klasycystycznego budynku.
Teren dawnego folwarku i dwór jest własnością Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Błażowej.
Pozostałości dworskiego parku - Obecnie park miejski o całkowicie nowym, współczesnym układzie kompozycyjnym, zaprojektowanym przez mgr inż. Małgorzatę Kałużyńską i zrealizowanym w latach 1972-1980.
Na terenie parku i dawnego folwarku zachowały się pozostałości starodrzewia, w tym dęby szypułkowe - pomnik przyrody (obwód 430) na terenie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, 4 pomnikowe dęby i jesion - na terenie parku oraz 2 pomnikowe wierzby - nad stawem (własność RSP). Drzewostan parku stanowią obok dębów i jesionów lipy, kasztanowce, brzozy, graby, klony, topole, modrzewie - są to głównie nasadzenia młode, powojenne.
Ratusz - Murowany, wzniesiony w 1900 r.



5. Białka - historia i zabytki

Wieś w średniowieczu należała do distr. san: (1462), potem do ziemi sanockiej (1589). Początkowo nie była odrębną wsią, lecz przynależała do sąsiedniej wsi - Kąkolówki, o czym świadczą liczne dokumenty. M.in. w przywileju lokacyjnym wsi Kąkolówki (1429r.) Piotr Lunak (Kmita) pozwala Stanistawowi Kąkolowi założyć tę wieś również po obu stronach potoku Biała - czyli na terenie obecnej wsi Białka. Natomiast w 1585 r. Białka występuje już odrębnie od Kąkolówki. Białka, jak i inne wsie położone w sąsiedztwie Błażowej i należące do włości dynowskiej, była własnością prywatną. W XV i XVI w. należała do spokrewnionych ze sobą rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Skąpe są źródła dziejowe dotyczące historii wsi w XVII i XVIII w. Najprawdopodobniej, tak jak i inne wsie włości błażowskiej, stała się własnością Stefana Tekely, Węgra z pochodzenia - otrzymał ją od króla Władysława IV, który wkrótce cofnął to nadanie i w 1645 r. przekazał ją "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na Tęczynie i dziedzicowi na Gdowie. W pierwszych latach XVIII w. (przed 1706r.) dobra błażowskie kupił od Franciszka Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego śmierci dobra zostały podzielone między synów. Po 1726 r. Błażową i okolice (więc pewnie i Białkę) przejął Aleksander Jakub Lubomirski. Ponieważ nie miał synów, odziedziczyła je córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. część klucza błażowskiego sprzedała siostrze - Karolinie Henryce i jej mężowi, którym był Karol Jerzy Flemming. Prawdopodobnie w tej sprzedanej części znajdowała się i Białka, gdyż od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów nabył ich dobra Wincenty Skrzyński, a w skorowidzach miejscowości z k. XIX w. i pocz. XX w. jako właściciele Białki figurują Skrzyńscy. Skąpe są informacje o rozwoju gospodarczym Białki: w 1465 r. było tu 5 kmieci; w 1585 r. wieś miała 1,5 łana, młyn wodny jednokołowy oraz 4 zagrodników z zagrodami. Więcej informacji pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. była tu leśniczówka, 2 karczmy, folwark oraz liczne kapliczki i krzyże przydrożne. W 1870 r. Białka z Wólką miała 813 mieszkańców. W 1880 r. liczyła tu 923 mieszkańców. Były tu wtedy: 143 domy, szkoła ludowa jednoklasowa, kasa pożyczkowa gminna. Od swego początku Białka należała do parafii rzym.-kat. w Błażowej. Dopiero w 1983 r. został tu poświęcony kościół dojazdowy p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i św. Maksymiliana Kolbe.

Zabytki:
Kapliczka murowana, potynkowana z 1880 r.
Kapliczka murowana, potynkowana, z przełomu XIX i XX w.
Zabudowania - we wsi zachowało się sporo starych drewnianych domów (1880 r., pocz. XX w., 1905 r.) oraz całych zagród (m.in.: dom, stodoła, piwnica) z lat 1908, 1910, 1926 i inne.



6. Futoma - historia i zabytki

Wieś obecnie należy do gminy Błażowa. W średniowieczu należała do distr. sanoc., (1436 r.), potem ziemi sanockiej (1508, 1515, 1530). Futoma, jak i inne wsie położone w sąsiedztwie Błażowej i należące do włości dynowskiej, była własnością prywatną. W XV i XVI w. należała do spokrewnionych ze sobą rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszówskich. Wiele ciekawych szczegółów do odtworzenia stanu zagospodarowania Futomy w 1 pot. XV w. wnosi dokument z 1439 r. - jest w nim mowa o uposażeniu sołtysa: dwór sołtysi, 7 tanów z karczmą i młynem nad potokiem Kolona, sadzawką i nawsiem oraz 1/6 część czynszów. Wynika z tego, że była to wieś na prawie niemieckim. W tym czasie była już dobrze zagospodarowana. Również dokumenty z XVI w. potwierdzają istnienie karczmy (1508 r., 1515 r., 1536 r., 1552 r.) i młyna (1515 r.; 1526 r.; 1530 r.; 1536 r.; 1552 r.). W 1552 r. w Futomie było już 34 gospodarzy. W 1451 r. erygowano tu parafię - której fundatorką była Matgorzata de Mościsz (córka Piotra Lunaka Kmity). W 1576 r. Piotr Biejkowski, miecznik czerski, ufundował tu drewniany kościół, poświęcony w 1595r. przez Jana Dymitra Solikowskiego arcb. Iwowskiego. Źródła historyczne dotyczące dziejów Futomy w XVII i XVIII w. są niestety skąpe. Najprawdopodobniej, tak jak i inne wsie włości błażowskiej, stała się początkowo własnością Stefana Tekely, potem w 1645 r. Franciszka Wesselenyi, od którego kupił ją Hieronim Augustyn Lubomirski (przed 1706r.). Po jego śmierci dobra podzielone zostały między synów. Po 1726 r. Błażową i okolice (więc zapewne i Futomę) przejął Aleksander Jakub Lubomirski, po nim dobra odziedziczyła (z braku synów), córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. część klucza błażowskiego sprzedała siostrze - Karolinie Henryce i jej mężowi (Karol Jerzy Flemming). W tej sprzedanej części znajdowała się Futoma. (świadczy o tym informacja o powołaniu przez K. J. Flemminga pierwszej dworskiej straży do ochrony przed ogniem zabudowań dworskich m.in. folwarku w Futomie). Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów nabył ich dobra Wincenty Skrzyński. W rękach tej rodziny pozostały one do pocz. XX w. Więcej informacji o stanie zagospodarowania Futomy pochodzi dopiero z XIX w. W pot. XIX w. był tu kościół, folwark plebański z sadzawką, cmentarz, folwark dworski, karczma, kapliczki i krzyże przydrożne. Zabudowa wsi była drewniana. Działała tu kasa pożyczkowa gminna. Systematycznie wzrastała licz- ba ludności: 1283 - 1870 r.; 1481 - 1880 r. W latach 1910 - 1912 wybudowano nowy, murowany kościół. Był on konsekrowany w 1922 r.

Zabytki: 
Kościół parafialny p. w. św. Leonarda - Wzniesiony w latach 1910 - 1912 na miejscu starego, murowany. Fundatorką parafii była Matgorzata z Dynowa (córka Piotra Lunaka Kmity) w 1451 r. W 1576 r. Piotr Biejkowski ufundował tu drewniany kościół p. w. św. Krzyża, Wniebowzięcia Marii oraz św. Apostołów Piotra i Pawła, Jana Ewangelisty, św. Anny, św. Stanisława i św. Leonarda, poświęcony w 1595 r. przez Jana Dymitra Solikowskiego arcybiskupa Iwowskiego. Nowy murowany kościół był konsekrowany w 1922 r. Wewnątrz są elementy wyposażenia ze starego kościoła (konfesjonały, obrazy). Nieco poniżej kościoła stoi kapliczka upamiętniająca tę budowę. Na niej umieszczono napis: "Tu stała kaplica podczas budowy nowego kościoła. 1912".
Stary cmentarz - Zachowały się na nim ciekawe nagrobki z lat: 1899, 1902, 1907 oraz późniejszych. 
Była wikarówka - W pobliżu kościoła, drewniana z 1917 r.
Zabudowania -   We wsi zachowało się sporo domów drewnianych (4 ćw. XIX w., pocz. XX w., 1900, 1910, 1915 oraz późniejsze), a także całych zagród (dom, stodoła, stajnia, piwnica) - 4 ćw. XIX w., 1904 r., pocz.. XX w., 1920 r., lata 20. XX w.
Jest tu też wiele starych kapliczek (2 ćw. XIX w., XIX/XX w., pocz. XX w., 1913 r.) oraz nowszych.



7. Lecka - historia i zabytki

Wieś położona jest 10 km na południe od Tyczyna, obecnie należy do gminy Błażowa. W dokumentach z XV w. i 1 pot. XVI w. nie pojawia się nazwa Lecka. Na podstawie dokumentu z 1436 r., w którym Jan (Pilecki) z Łańcuta pozywa Mikołaja (Kmitę) z Bachórzca o granicę między wsią swoją Straszydle, a wsią Mikołaja - Kąkolówka, można sądzić, że wieś Lecka jeszcze wtedy nie istniała, względnie nie była odrębną wsią. W dokumencie z 1465 r. pojawia się nazwa Grzegorzowa Wola, prawdopodobnie jest to wieś zwana dziś Lecka. W 1589 r. istnieje już wieś o nazwie Wola Lecka. Bardzo skąpe są informacje źródłowe dotyczące również późniejszych dziejów wsi. Wiadomo, że Wola Lecka należała do okręgu tyczyńskiego, następnie Lecka należy do "hrabstwa tyczyńskiego" (1772 r.), a później (1790 r.) do dominium tyczyńskiego, które obejmowało 19 wsi. W 1790 r. Karol hr. Flemming powołał pierwszą dworską straż do ochrony przed ogniem zabudowań dworskich, m.in. folwarku w Lecce. Więcej informacji o tej wsi pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. był tu folwark (przy granicy z Białką), młyn wodny - w pobliżu folwarku, murowana leśniczówka (przy granicy z Borkiem i Błażową), 2 murowane karczmy oraz kilka kapliczek i krzyży przydrożnych. Zabudowa wsi była drewniana, sporadycznie trafiały się budynki murowane. Na granicy z Białką płynie potok Blicharka (wg mapy z 1851 r.), którego nazwa wskazuje, że kiedyś prawdopodobnie znajdował się nad nim blech. W latach 80. XIX w. w lasach otaczających Leckę od zachodu i południa były 2 tartaki. W 1910 r. wybudowano szkołę.
Od swych początków Lecka należała do parafii rzym.-kat. w Błażowej. Dopiero w 1947 r. erygowana została parafia Lecka, a w 1948 r. poświęcono murowany kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. 
W przeszłości Lecki niejasne są też sprawy własnościowe - wiadomo dopiero, że w 1790 r. właścicielem folwarku w Lecce był Karol hr. Flemming (właściciel Błażowej). W 2 pot. XIX w. jako właściciel Lecki występuje Maurycy Szymanowski (1855 r., 1872 r., 1884 r.), potem baronowe: Helena i Maria Brunickie oraz Zofia hr. Vallis i współwłaściciele (1886 r.), a następnie Maria baronowa Brunicka (1905 r.)

Zabytki:
Kapliczka - Wzniesiona została nad potokiem w 1874 r., murowana, potynkowana. 
Szkoła - Murowana, wybudowana w 1910 r 
Zabudowania prywatne - We wsi zachowało się wiele domów drewnianych z 3 ćw. XIX w., 4 ćw. XIX w., lat 20. XX w., lat 30. XX w. oraz całych zagród (dom, stodoła, piwnica, szopa) z 4 ćw. XIX w., lat 20. XX w. i 1930 r.



8. Kąkolówka - historia i zabytki

Według informacji źródłowej w 1462 r. należała do distr. sanoc., potem ziemi sanockiej. Początkowo obejmowała też teren obecnych wsi Białka i Lecka, o czym świadczą liczne dokumenty, m.in. dokument lokacyjny z 1429 r., w którym Piotr Lunak (Kmita) pozwala Stanisławowi Kąkolowi założyć tę wieś również po obu stronach potoku Biała (i potoku Denówka) - czyli na terenie obecnej wsi Białka. Kąkolówka, jak i inne wsie położone w sąsiedztwie Błażowej i należące do włości dynowskiej, była własnością prywatną. W XV i XVI w. należała do spokrewnionych ze sobą rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Skąpe są źródła dziejowe dotyczące historii Kąkolówki w XVII i XVIII w.
Początkowo, tak jak i inne wsie włości błażowskiej, stała się własnością Stefana Tekely, Węgra z pochodzenia, który otrzymał ją od króla Władysława IV, który cofnął wkrótce to nadanie i w 1645 r. przekazał ją "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na Tęczynie i dziedzicowi na Gdowie. Na pocz. XVIII w. (przed 1706r.) dobra błażowskie kupił od Fr. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego śmierci dobra podzielone zostały między synów. Po 1726 r. Błażową i okolice (więc zapewne i Kąkolówkę) przejął Aleksander Jakub Lubomirski. Ponieważ nie miał synów, jego dobra odziedziczyła córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. część klucza błażowskiego sprzedała siostrze - Karolinie Henryce i jej mężowi, którym był Karol Jerzy Flemming. W tej sprzedanej części znajdowała się Kąkolówka. Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów nabył ich dobra Wincenty Skrzyński. W rękach tej rodziny pozostały one do pocz. XX w. Z dokumentu lokacyjnego (1429) wynika, że wieś Kąkolówka była lokowana na prawie niemieckim i miała sołtysa. Dostarcza on też innych ważnych informacji: wieś ta miała powstać na tzw, "surowym korzeniu" z 20-letnią wolnizną i mieć 50 tanów. W 1453 r. wieś musiała być już dobrze zagospodarowana (świadczy o tym kwota zastawu). Niewiele wiadomo o rozwoju gospodarczym Kąkolówki w następnych wiekach. Więcej informacji pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. w Kąkolówce był tartak wodny ( na potu- dniowym krańcu wsi), duży folwark, 3 karczmy położone nad Ryjakiem oraz kilka kapliczek i krzyży przydrożnych. W XIX w. (przed 1879r. ) wybudowano też murowaną kaplicę mszalną na brzegu Ryjaka. Kąkolówka od początku należała do parafii Błażowa. Parafia w Kąkolówce została erygowana dopiero w 1928 r. - wybudowano kościół drewniany p.w. św. Franciszka Serafickiego. W późniejszym czasie na miejscu starego - drewnianego kościoła wybudowano nowy - murowany, poświęcony w 1960 r. Systematycznie zwiększała się liczba ludności: 1803 - 1870 r.; 1896'- 1880 r.; 2680 - 1930 r.). W XIX w, była tu szkoła ludowa jednoklasowa (aż do lat 30. XX w.). We wsi było też 140 warsztatów tkackich (1881 r.); młyn wodny nad Ryjakiem (nie- daleko szkoły). W latach 20. XX w. wy- budowano leśniczówkę.
Według przekazów ustnych w Kąkolówce - "na ćwierci" - stała kiedyś kaplica, w której odprawiane były msze święte - jednak obecnie trudno ustalić dokładnie, w którym miejscu stała i kiedy.

Zabytki: 
Kaplica mszalna - Znajduje się na brzegu Ryjaka, na tyłach nowej szkoły, otoczona 4 starymi lipami (pomniki przyrody). Prawdopodobnie wzniesiona została w 2 pot. XIX w., na pewno przed 1879 r. Jest to murowana, prostokątna kaplica z dwukolumnowym portykiem od frontu. Posiada sklepienie pozorne, dach dwuspadowy zamknięty szczytami, kryty gontem. Na dachu jest wieżyczka na sygnaturkę o barokowym kształcie. Wewnątrz znajduje się klasycystyczny ołtarzyk ludowy i obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z poł. XIX w. (możliwe, że w chwili obecnej przeniesiony do kościoła)
Kościół parafialny Obecny kościół murowany, poświęcony w 1960 r., wzniesiony został na miejscu starego, drewnianego, wybudowanego w 1912 r. p. w. św. Franciszka Serafickiego. We wsi zachowało się bardzo dużo starych domów: najstarszy, murowano-drewniany z 1863 r.; drewniane (1872, 1875, 4 ćw. XIX w., koniec XIX w., 1900, 1904, 1905, 1908, 1912, 1916, 1920, lata 20-te XX w.) oraz całe zagrody - dom, stodoła, stajnia, piwnica i in. (pocz. XX w., 1912, lata 20-te XX w.) 
Leśniczówka - drewniana z lat 20. XX w.



9. Nowy Borek - historia i zabytki

Wieś położona jest 6 km na południowy wschód od Tyczyna, obecnie należy do gm. Błażowa. Przynależność administracyjna tej wsi w średniowieczu jest dość urozmaicona. Według źródeł historycznych w 1450 r. leżała "in terra Rus- sie", w 1458 r. klucz (districtus) tyczyński, w skład którego wchodzi Nowy Borek, należał do ziemi sanockiej. Natomiast z późniejszych dokumentów (1478, 1515, 1530) wynika przynależność Borku Nowego do ziemi przemyskiej.
Nowy Borek był własnością prywatną, w XV i XVI w. należał do rodu Pileckich. Była to wieś dobrze zagospodarowana. W 1515 r. było tu 18 tanów, młyn i karczma z browarem. Były tu role sołtysie, czyli wieś lokowano na prawie niemieckim. Źródła historyczne z późniejszego okresu (XVII i XVIII w.) są skąpe. Wiadomo, że wieś uległa zniszczeniu podczas najazdu tatarskiego w 1672 r., spalone zostały m.in. 2 karczmy i młyn. Po 1683 r. powstał przysiółek koło wsi Nowy Borek, zwany w 1700 r. Wólką, a obecnie Wolą.
W 1772 r. Nowy Borek należał do "hrabstwa tyczyńskiego", a w 1790 r. do dominium tyczyńskiego (które obejmowało 19 wsi). W 1821 r. istniała już filia parafii tyczyńskiej w Borku. Był tam też wówczas folwark plebański.
W pot. XIX w. w Nowym Borku stał duży młyn wodny dwukołowy nad Ryjakiem, duży folwark w pobliżu młyna, folwark plebański (od strony Borku Starego), 3 karczmy oraz duża liczba kapliczek i krzyży przydrożnych. Zabudowa wsi była przeważnie drewniana. Była to wieś duża i dobrze zagospodarowana. W 1880 r. miała 1429 mieszkańców. W 2 pot. XIX w. właścicielem Nowego Borku był Maurycy Szymanowski (1855 r., 1872 r., 1880 r.), potem Helena baronowa Brunicka (1886 r.), a następnie Konstanty baron Brunicki (1905 r.).
Przez kilka wieków Nowy Borek należał do parafii w Borku Starym.

Zabytki:
Dawna karczma
Drewniany budynek (obecnie pełniący funkcje mieszkalne) wzniesiony został pod koniec XIX w.
Kapliczka
Wzniesiona w pobliżu szosy Rzeszów-Błażowa, po prawej stronie. Ma kształt wysokiej kolumny, zwieńczonej figurą Matki Boskiej. Na cokole jest umieszczona tablica z napisem: "Odbudował Bank Parcelacyjny we Lwowie". 
We wsi zachowało się sporo domów drewnianych z 4 ćw. XIX w., końca XIX w., pocz. XX w. i lat 20. XX w. oraz całych zagród (dom, stodoła, stajnia) z tego samego okresu.



10. Piątkowa - historia i zabytki

Wieś położona jest 10 km na północny zachód od Dynowa, obecnie należy do gminy Błażowa. W średniowieczu należała do distr. sanoc., potem do ziemi sanockiej.
0 istnieniu Piątkowej świadczą liczne dokumenty z XV i XVI w. (1432 r.; 1448 r.; 1525 r.; 1535 r.; 1554 r.).
Piątkowa, jak i inne wsie położone w sąsiedztwie Błażowej i należące do włości dynowskiej, była własnością prywatną. W XV i XVI w. należała do spokrewnionych ze sobą rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich.
Źródła historyczne dotyczące dziejów Piątkowej w XVII i XVIII w. są niestety skąpe. Najprawdopodobniej wraz z całą włością błażowską stała się własnością Stefana Tekely, Węgra z pochodzenia, który otrzymał ją od króla Władysława IV, który wkrótce cofnął to nadanie i w 1645 r. przekazał ją "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na Tęczynie i dziedzicowi na Gdowie. Na początku XVIII w. (przed 1706 r.) dobra błażowskie kupił od Fr. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego śmierci dobra zostały podzielone między synów. Po 1726 r. Błażową i okolice (więc zapewne i Piątkówą) przejął Aleksander Jakub Lubomirski. Ponieważ nie miał synów, jego dobra odziedziczyła córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. część klucza błażowskiego sprzedała siostrze - Karolinie Henryce i jej mężowi (Karol Jerzy Flemming). Prawdopodobnie w tej sprzedanej części znajdowała się i Piątkowa, gdyż od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów nabył ich dobra Wincenty Skrzyński, a w skorowidzach miejscowości z 2 pot. XIX w. jako właściciele Piątkowej figurują właśnie Skrzyńscy.
W porównaniu z innymi wsiami włości błażowskiej Piątkowa była wsią raczej małą. Folwark natomiast był duży w stosunku do wielkości wsi. W połowie XIX w. zabudowa wsi była w całości drewniana. Był tam wtedy folwark, karczma nad potokiem Piątkówka, liczne kapliczki i krzyże przydrożne. Pod koniec XIX w. w Piątkowej powstała murowana kaplica mszalna przy głównej drodze. W 1911 r. wzniesiono murowaną szkołę. W 1912 r. wzniesiono dużą murowaną kaplicę na szczycie wzniesienia oddzielającego Piątkową od Futomy.
Początkowo (XV w.) Piątkowa należała do parafii Błażowa, później do parafii Futoma. Dopiero po 1972 r. erygowano tu parafię, wtedy też (1973 r.) poświęcono nowo wybudowany kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski.
Systematycznie wzrastała liczba ludności wsi: 755 - 1870 r.; 860 - 1880 r.

Zabytki:
Kaplica mszalna
Wzniesiono ją przy głównej drodze w centrum wsi, pod koniec XIX w. Murowana, potynkowana. W środku znajduje się ołtarz.
Kaplica
Wybudowano ją na szczycie wzniesienia oddzielającego Piątkową od Futomy w 1912 r. Jest to duża, murow2 kaplica kryta dachówką. Po obu stronach drzwi znajdują się nieczytelne obecnie napisy. Po bokach kaplicy sną dwie lipy (80-100 lat).
Szkoła
Wybudowana w 1911 r., murowana.
We wsi zachowało się trochę starych drewnianych domów z lat 20. i 30. XX w.



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.008 secs