Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Gmina Horyniec Zdrój

Gmina Horyniec Zdrój zajmuje obszar o powierzchni 203,03 km i posiada  ponad 5000 mieszkańców. W porównaniu do rozległości obszaru jest stosunkowo słabo zaludniona. Średnio na l km2 terenu przypada 27 osób. Najmniej zaludnione są wsie położone w głębi Roztocza, jak Werchrata i Prusie, gdzie na l km2 terenu przypada odpowiednio 11 i 10 osób.
Bogactwem gminy są naturalne źródła wód mineralnych i złoża borowiny, mimo rozwoju uzdrowiska, ciągle jeszcze w niedostatecznym stopniu spożytkowane. Praktycznie nie wykorzystywane pozostają zasobne złoża wapieni i piaskowców, tylko w znikomym stopniu eksploatowane w kamieniołomach Brusna.
Pomijając walory zdrowotne samego Horyńca, na terenie gminy istnieją doskonałe warunki do wypoczynku i uprawiania różnych form turystyki i rekreacji. Stosunkowo dobrze rozwinięta sieć dróg - mimo nie najlepszego stanu nawierzchni -ułatwia zwiedzanie poszczególnych miejscowości i atrakcyjnych miejsc, dotarcie do najdalszych zakątków. Istniej ą tu doskonałe warunki terenowe dla wędrówek pieszych, rowerowych jak i konnych. Amatorzy jazdy na rowerach górskich znajdą tu trasy, gdzie można poszaleć, wyżyć się i zakosztować sportowych emocji.
Poznanie uroków tej części Roztocza ułatwia szlak turystyczny im. św. Brata Alberta (znaki zielone) prowadzący z Horyńca Zdroju do Narola oraz ścieżka przyrodniczo-kultu-rowa z Horyńca Zdroju do Nowin Horynieckich. Obie trasy doskonale nadają się także dla rowerów górskich jak i jazdy konnej.
Piękne okolice, czyste powietrze, duże zalesienia i wyjątkowo sprzyjające warunki klimatyczne, stwarzają w gminie szerokie możliwości rozwoju usług turystyczno-rekreacyjnych i lecznictwa uzdrowiskowego.

Dziękujemy Urzędowi Gminy w Horyńcu Zdroju za przekazanie materiałów.
Zapraszamy na stronę www.horyniec-zdroj.pl

  1. Położenie
  2. Środowisko geograficzne
  3. Klimat
  4. Historia
  5. Zabytki
  6. Szlaki turystyczne
  7. Obszary chronione, parki, rezerwaty
  8. Sołectwa na terenie Gminy
1. Położenie

Horyniec Zdrój położony jest na północno-wschodnim krańcu województwa podkarpackiego, w powiecie lubaczowskim, w odległości około 20 km na północny wschód od tego miasta. Horyniec jest wsią stosunkowo dużą, uzdrowiskiem i ośrodkiem gminy, przestrzennie bardzo rozległej, posiadającej znaczące walory rekreacyjno-wypoczynkowej.
Uzdrowisko w Horyńcu funkcjonujące już od ponad stu lat dysponuje zasobnymi źródłami niezwykle cennych wód mineralnych i złożem borowiny, największym w Polsce. Mimo tych niezaprzeczalnych walorów Horyniec Zdrój jest ciągle jeszcze niedostatecznie znany i doceniany jako uzdrowisko.
Miejscowość położona z dala od wielkich i tłocznych aglomeracji oraz ruchliwych szlaków komunikacyjnych jest cicha i spokojna. Korzystając z uzdrawiających mocy miejscowych źródeł mineralnych i borowiny można się delektować przyjaznym klimatem, czystym powietrzem i pięknem okolicznego krajobrazu.
W zasięgu gminy znajdują się najładniejsze fragmenty Roztocza, w tej części nazywanego Roztoczem Południowym. Ta kraina niepozornych wzgórz i rozległych lasów, pełna jest osobliwego uroku i sielskich krajobrazów, może trochę bezludna i jakby zapomniana, ale przez to jeszcze bardziej pociągająca. Świat tu inny, a i ludzie jacyś inni, zapracowani, ale pogodni i życzliwi.
Tak więc Horyniec Zdrój jak i Roztocze to idealne miejsca dla wypoczynku, rekreacji, uprawiania różnych form turystyki, saku temu doskonałe warunki terenowe, w miarą dostateczna i nadal rozwijająca się baza, przyjazne środowisko.



2. Środowisko geograficzne

Obszar gminy Horyniec Zdrój rozciąga się na terenie dwu krain fizyczno geograficznych - Płaskowyżu Tarnogrodzkiego należącego do Kotliny Sandomierskiej i Roztocza Południowego nazywanego też Wschodnim, stanowiącego skrajną część długiego wału Roztocza. Niemal dokładnie na pograniczu obu mezoregionów leży Horyniec Zdrój. Nieco na północ od tej miejscowości podnoszą się pierwsze wzniesienia Roztocza.
Krajobraz południowej i zachodniej części gminy położonej w obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego kształtują lekko pofałdowane wysoczyzny (płaskowyże) wyniesione przeciętnie 220 - 260 m n.p.m., poprzedzielane płytkimi dolinami rzek i małych równin akumulacyjnych. Wysoczyzny są suche i piaszczyste, natomiast doliny i obniżenia przeważnie podmokłe, często wypełnione mokradłami i torfowiskami. Rozległe torfowisko w dolinie Świdnicy, w rejonie miejscowości Podemszczyzna, zawiera ogromne ilości niezwykle wartościowej borowiny. Płaskowyż Tarnogrodzki zbudowany jest z utworów mioceńskich, głównie iłów, na których zalegają osady dyluwialne, gliny i piaski polodowcowe oraz utwory pylaste upodobnione do lessów.
Krajobraz Roztocza budują obszerne i rozłożyste wzniesienia o charakterze płaskowyżów, o silnie rozwiniętych równaniach wierzchowinowych, przeciętnej wysokości 300-360 m n.p.m., przy deniwelacjach dochodzących do 100 m. Ponad wierzchowiny tych wzniesień wybijają się pojedyncze, odosob-nione, wzgórza ostańcowe sięgające 390 m. Wyróżniają się one kopiastym kształtem, o stromych stokach i charakterystycznie ściętych wierzchołkach. Należą do nich, wznoszące się już na obrzeżach gminy, najwyższe wzniesienia tej części Roztocza - Wielki Dział (390,4 m), Krągły Goraj (388,7 m) i Długi Goraj(391,5m).
Roztocze Południowe zbudowane jest ze skał osadowych okresu kredy i trzeciorzędu. Na starszych utworach kredowych, tworzących zrąb całego Roztocza, spoczywaj ą młodsze i bardziej odporne osady trzeciorzędowe, głównie piaskowce wapniste i gruzełkowate wapienie. Wyścielają je płaty glin morenowych i piaski pochodzenia lodowcowego. Te ostatnie pokrywaj ą niekiedy grubą warstwą zbocza i dna dolin. Pozostałością lodowca są także spotykane tu pojedyncze głazy narzutowe pochodzenia skandynawskiego.
Roztocze będące antykliną, wypiętrzyło się w toku ruchów górotwórczych w okresie trzeciorzędu, a wykształciło ostatecznie w czwartorzędzie. Wyraźna krawędź denudacyjna pochodzenia tektonicznego, o układzie północno-zachodnim, oddziela Roztocze od Płaskowyżu Tarnogrodzkiego.
Pasma wzgórz Roztocza rozdzielają przeważnie suche doliny i wąwozy. Obszar ten cechuje znikoma sieć wód powierzchniowych i rzadkość występowania naturalnych źródeł. Przeważnie tylko w strefie krawędziowej pojawiają się charakterystyczne źródła szczelinowe, niekiedy bardzo obfite, typu wywierzyskowego.
Na południowo-zachodnim skłonie Roztocza mają swoje źródła rzeczki Brusienka, Świdnica i Papiernia oraz zasilające je nieliczne strugi. W centrum tej części Roztocza, w rejonie Werchraty, znaj duj ą się źródła rzeczki Raty.
Środowisko przyrodnicze gminy wyróżnia się bogactwem i różnorodnością gatunków. Szczególnie interesujące pod tym względem są środkowe partie Roztocza, gdzie na skutek wysiedleń ludności po II wojnie światowej, zanikło szereg osiedli, a na gruntach porolnych nastąpiła naturalna sukcesja lasu. Podobny proces obserwuje się współcześnie na części gruntów dawnych PGR. Pod względem geobotanicznym obszar gminy leży w obrębie prowincji niżowo-wyżynnej środkowoeuropejskiej, na pograniczu dwu okręgów fitogeograficznych: Lubaczowsko-Cieszanowskiego i Roztocza Południowego, co ogólnie odpo wiada podziałowi fizyczno-geograficznemu. W obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego występuje roślinność typowa dla pasa kotlin podgórskich, na Roztoczu dominuje roślinność charakterystyczna dla pasa wyżyn. Środowisko przyrodnicze poszczególnych okręgów uzależnione jest od stopnia wykorzystania rolniczego gruntów, warunków klimatycznych, glebowych i stosunków wodnych danego obszaru.
Terytorium gminy charakteryzuje się stosunkowo dużym stopniem zalesienia. W obrębie Roztocza lasy zajmują ponad 50 % powierzchni terenu, na Płaskowyżu nieco mniej niż 40 %. Wśród zbiorowisk leśnych Roztocza występują głównie lasy i bory świeże oraz lasy i bory mieszane. Drzewostan tych lasów tworzy głównie sosna. Naturalne dla tego regionu są żyzne buczyny karpackie (forma podgórska) o odmianie roztoczańskiej. Porastaj ą one wyższe partie wzniesień oraz liczne tu wąwozy i parowy. Rozległe połacie takich buczyn spotyka się w rejonie Nowin Horynieckich (Las Buczyna) oraz Werchraty. Pośród żyznych lasów liściastych pojawiają się zespoły typowo gradowe, m.in. w okolicach Nowin Horynieckich. W nielicznych skupiskach zachowały się drzewostany jodłowe. Duża część roztoczańskich lasów rośnie na gruntach po-rolnych, część z nich powstała z samo siewów.
Zbiorowiska roślinne Roztocza cechuje duża różnorodność. Występuje tu wiele gatunków roślin bardzo rzadkich, często reliktowych i podlegających ochronie. Oprócz typowych dla tej części kraju gatunków środkowoeuropejskich, spotyka się rośliny północne, górskie, syberyjskie i stepowe, a m.in. czosnek niedźwiedzi, żywiec gruczołkowaty, przetacznik górski, lulecznicę kraińską i sałatnicę leśną.

ZDROWIE I LECZNICTWO
Początki zorganizowanej działalności uzdrowiskowej w Horyńcu można datować na koniec XIX w. W 1928 r. ostatni właściciel dóbr horynieckich Stanisław Karłowski uruchomił nowy zakład zdrojowy, który dziennie świadczył ok. 500 zabiegów dla kuracjuszy. Po zniszczeniach UPA z okresu II wojny światowej uzdrowisko popadło w zapomnienie do początku lat 60-tych. Od tego okresu baza lecznicza uzdrowiska systematycznie się powiększa.
1962 r - Wybudowano nowy zakład zdrojowy tzw. łazienki - rozebrane w 2000r.
1968 r - Otwarto sanatorium Metalowiec w b. zespole pałacowo - parkowym Ponińskich.
1977 r - Otwarto nowoczesne sanatorium Rolnik.
1994 r - Otwarto Centrum Rehabilitacji Rolników (Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) - nowe sanatorium + b. sanatorium Rolnik.
1998 r - przekazano do użytku nowy zakład przyrodniczy przystosowany do obsługi całej przyszłej Dzielnicy Lecznictwa Uzdrowiskowego.
Uzdrowisko Horyniec - Zdrój z racji usytuowania na mapie kraju, należało do niedawna do mniej znanych uzdrowisk polskich.

Stan ten w ostatnich latach zaczął ulegać stopniowej zmianie ponieważ:
- uzdrowisko reprezentuje nieliczny w kraju typ uzdrowiska nizinnego
- bazuje na bogatych zasobach doskonałej jakości lokalnych surowcach leczniczych: siarczkowych wodach mineralnych i borowinie
- w rejonie uzdrowiska korzystnie kształtują warunki klimatyczne - zwłaszcza insolacyjne, wyrażające się m. in. dużą liczbą dni pogodnych ( średnio 50 w roku) i rocznym nasłonecznieniem (ok. 1600 godzin)
- klimat nizinny jest mniej bodźcowy od klimatu uzdrowisk górskich i podgórskich
- większość mieszkańców Polski żyje w strefie klimatu nizinnego i jest lepiej do niego przystosowana.



3. Klimat

Gmina Horyniec Zdrój leży na pograniczu dwu krain klimatycznych: regionu Wyżyny Lubelskiej obejmującej Roztocze i subregionu Kotliny Sandomierskiej obejmującej tereny Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Pomiędzy klimatami obu krain nie ma znaczniejszych różnic.
Klimat tej części Roztocza pozostający pod wyraźnym wpływem oddziaływania wyżyn i bardzo odczuwalnych wpływów kontynentalnych, wyróżnia się nieco ostrzejszym klimatem, dłuższą i bardziej mroźną zimą, a dla równowagi także dłuższym i ciepłym latem. Charakteryzuje się on najniższą w kraju liczbą dni z układami niżowymi, najmniejszym zachmurzeniem i najdłuższym nasłonecznieniem. Największe nasłonecznienie w porze zimowej występuje w miesiącu lutym, zaś w porze letniej w okresie czerwiec - wrzesień. Na lato przypada przeciętnie 75 dni bezchmurnych. Średnia temperatura roku wynosi 7°C, lata 18,1°C, a zimy -4,2°C. Roczna suma opadów waha się w granicach 700 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się stosunkowo długo - średnio 172 dni. Największa pokrywa przypada na styczeń - następnie na luty i grudzień - a w marcu utrzymuje się tylko przez 9 dni.
W samym Horyńcu, w rejonie którego występuje lokalny mikroklimat, latem jest przeciętnie o jeden stopień chłodniej, natomiast w zimie o jeden stopień cieplej. Wiatry - dominują zachodnie, a następnie północno - zachodnie. Najmniej wiatrów przypada na kierunek północny i północno - wschodni. W rejonie Horyńca Zdroju występuje bardzo duża liczba ciszy - średnio 33%. Tereny lepiej nawietrzne znajdują się na odkrytych wzniesieniach - między lasami. W obrębie dolin ze względu na okresy dużej ciszy, występują mgły i dłuższe stagnacje powietrza chłodnego o znacznej wilgotności względnej.
Występujące w rejonie gminy warunki klimatyczne są szczególnie korzystne dla turystyki i wypoczynku. Powietrze jest tu czyste, nasycone dużą ilością tlenu produkowanego przez rozległe lasy. Przeważające w tych stronach drzewostany sosnowe wytwarzają tzw. fitoklimat, przesycony oparami olejków eterycznych, niezwykle cenny dla zdrowia. Dobry klimat jest jednym z atutów zdrowotnych Horyńca Zdroju.



4. Historia

Początki istnienia
Okolice Horyńca zasiedlane były już w czasach neolitu. Od tej epoki, poprzez kolejne okresy pradziejów, zamieszkiwały tu społeczności różnych przedhistorycznych ludów, aż do początków wczesnego średniowiecza, kiedy to na naszych ziemiach pojawiły się plemiona słowiańskie. U schyłku pierwszego tysiąclecia obszar ten znalazł się w zasięgu Lędzian (Lachów), plemion słowiańskich zaliczanych do grupy polskiej, których terytoria obejmowały dorzecza górnego Bugu i Sanu. W połowie X w. ziemie Lędzian dostały się pod panowanie Rusi. Od tego czasu ta część Polski, z pewnymi przerwami, należała do książąt ruskich, aż do momentu zajęcia Rusi przez Kazimierza Wielkiego w latach 1340-1349. Najwcześniejsza wzmianka historyczna związana z omawianym regionem pochodzi z 1214 r. i dotyczy grodu Lubaczów.
W przeszłości Horyniec związany był z ziemią bełską. W 1388 r. król Władysław Jagiełło darował ziemię bełską księciu mazowieckiemu Siemowitowi IV. Powstałe w ten sposób księstwo bełskie istniało do roku 1462. W jego obrębie znalazł się również Horyniec, o którym wiemy, że istniał wcześniej niż poświadczają to źródła historyczne. W rejonie tym dominowało osadnictwo etnicznie ruskie. Za czasów Siemowita nastąpiła ekspansja ludności, głównie szlachty z Mazowsza.
W początkach XV w. pojawiły się w tych stronach grupy Wołochów, ludów pasterskich, na wpół koczowniczych, przybyłych z południowej strony Karpat. Element wołoski wykorzystano do zasiedlenia pustych jeszcze obszarów tej części Roztocza. Wołosi będący, podobnie jak miejscowi Rusini, wyznawcami prawosławia, szybko ulegli rutenizacji.

Pierwsze zapisy
Początki Horyńca nie są znane. Pierwsza wzmianka historyczna o Horyńcu pochodzi z 1444 r. Wówczas to Władysław, książę mazowiecki i bełski, darował istniejącą od dawna osadę Piotrowi Pieczykurowi z Wilcz, szlachcicowi pochodzącemu z Mazowsza. Można sądzić, że osada powstała jeszcze za czasów przynależności tych ziem do Rusi. Pośrednio potwierdza to nazwa wsi, wywodząca się wg Rosponda, od ukraińskiego słowa hora, tj. góra. Nie wiadomo jak długo Horyniec pozostawał w posiadaniu Pieczykurów, ani do kogo należał w XV w. W dostępnych aktach brak jest danych na ten temat. Dopiero w 1592 r. jako właściciele wsi pojawiają się Luto-sławscy. Wkrótce potem, bo już w 1637 r. Horyniec był w posiadaniu braci Jana, Piotra i Tomasza Gorelowskich, w 1662 r. należał do Piotra Felicjana Telefusa. Według nie potwierdzonych w źródłach informacji, w XVII w. miejscowość miała być przejściowo w posiadaniu Jana Sobieskiego, który miał majątek w pobliskim Nieborowie (obecnie Ukraina). Jak głosi tradycja, Sobieski zbudował w Horyńcu zameczek myśliwski, często bywał tu na polowaniach i korzystał z kąpieli z tut. wód mineralnych.
Z listów Sobieskiego wynika, że istotnie bywał w tej okolicy na polowaniach. Wiadomo także, że w 1661 r. bawiła tu przejazdem Maria Kazimiera de la Grandę d' Arąuien, sławna później królowa Marysienka, wówczas będąca jeszcze żoną Jana Zamoyskiego. W 1672 r. Sobieski rozbił pod Horyńcem czambuł tatarski.

Właściciele Horyńca
Pozostawiając opowieści z pogranicza legendy wracamy do historii. Telefusowie wybudowali w Horyńcu murowany dwór i drewnianą cerkiew, których istnienie potwierdza wzmianka z 1672 r., a w 1703 r. rozpoczęli budowę kościoła Franciszkanów. Przypuszczalnie na przełomie XVII i XVIII w. podjęli próbę przekształcenia Horyńca w miasto, lub lokacji miasta na jego terenie. Zapewne śladem tych poczynań jest nazwa Miasteczko obejmująca wschodnią część wsi. Być może było tu lokalne targowisko.
Około 1717 r. Horyniec, pozostający wówczas w rękach spadkobierców P. F. Telefusa, zakupił Mikołaj Stadnicki ze Żmigrodu, starosta bełski, piastujący nadto kilka innych ważnych urzędów. W posiadaniu Stadnickich Horyniec pozostawał do końca XVIII w. Zofia z Poletyłów Stadnicka, wdowa po Ignacym Stadnickim, około 1790 r. wyszła ponownie za mąż za Aleksandra księcia Ponińskiego. Rodzina Ponińskich pochodziła z Wielkopolski. Ojciec Aleksandra, Adam Poniński, podskarbi wielki koronny, tytuł książęcy uzyskał, a właściwie nabył, dopiero w 1773 r. W historii zapisał się wielce niechlubnie, uważany jest za zdrajcę sprawy narodowej, był marszałkiem sejmu podpisującego pierwszy rozbiór Polski, a później gorliwym uczestnikiem konfederacji targowickiej. Pozostawał na usługach Rosji, pobierając od cara całkiem sowite wynagrodzenie. Niezależnie od niechlubnej działalności ojca, Aleksander Poniński zapisał się dobrze w dziejach Horyńca, a jego potomkowie dokonali znaczących poczynań dla dobra kultury narodowej. Jego syn Leander Piotr Poniński, zaczął gromadzić pamiątki rodzinne i książki, a wnuk, Ludwik Nikodem Poniński, założył w Horyńcu i osobiście prowadził teatr rodzinny. Staraniem Oskara Franciszka Ponińskiego powstał w horynieckim pałacu ogromny księgozbiór, liczący w 1914 r. około 40 000 pozycji (niektóre źródła podają 25 000 pozycji), w tym wiele starodruków i rękopisów. Bezcenny ten zbiór został znacznie uszczuplony podczas I wojny światowej. Ostatnim męskim potomkiem horynieckiej linii tego rodu był Kalikst Poniński, zmarły w 1920 r. Po jego śmierci majątek horyniecki przeszedł w ręce Stanisława Karłowskiego z Szalejowa, znanego bankowca i senatora, ożenionego z Różą Alfreda Ludwiką księżną Ponińską, siostrą ostatniego z Ponińskich. Karłowski przekazał w 1926 r. księgozbiór Ponińskich na rzecz Biblioteki Narodowej w Warszawie. Większość jego zbiorów spłonęła podczas powstania warszawskiego w 1944 r. Ponińscy wykazywali wielką troskę o rozwój Horyńca. W miejscu dawnego dworu Telefusów wznieśli okazały pałac, wybudowali teatr i cerkiew. Pałac Ponińskich stał się znanym w ówczesnej Galicji ośrodkiem życia towarzyskiego i kulturalnego. Wykorzystując znane od dawne źródła mineralne, pod koniec XIX w., założyli w Horyńcu zakład kąpielowy. Wnet zyskał on pewien rozgłos, a wieś zaczęła nabierać charakteru miejscowości kuracyjnej. Do rozwoju Horyńca w niemałym stopniu przyczyniła się budowa linii kolejowej Jarosław - Sokal, otwartej w 1884 r.

Lata wojenne
Na przełomie lat 1918-1919 w regionie lubaczowskim, w tym również w okolicach Horyńca miały miejsce walki polsko-ukraińskie. Od listopada 1918 do końca stycznia 1919 r. miejscowość zajmowały siły ukraińskie. W bitwie pod Horyńcem stoczonej 24.12.1918 r. zginęło 12 polskich żołnierzy. Dopiero 30.01.1919 r. przybyłe z Jarosławia oddziały polskie wyparły Ukraińców ze wsi. W przeszłości Horyniec zamieszkany był w większości przez Rusinów-Ukraińców. Pod koniec XIX w., na ogólną liczbę 1994 mieszkańców, tylko 547 osób było wyznania rzymskokatolickiego (narodowości polskiej). Stan ten uległ później jednak zmianie. W 1937 r. mieszkało tu ogółem 2781 osób, w tym: 1873 Polaków, 676 Ukraińców i 232 Żydów. Natomiast wioski położone w granicach obecnej gminy były zaludnione głównie przez Ukraińców. Polacy zamieszkiwali jedynie w Nowinach Horynieckich, po części również w Nowym Bruśnie.
W tym czasie w Horyńcu było 375 domów, klasztor Franciszkanów, cerkiew greckokatolicka, majątek Karłowskich obejmujący 2205 ha ziemi i lasów, tartak, młyn i zakład uzdrowiskowy.
W początkach drugiej połowy września 1939 r. w okolicach Horyńca miały miejsce starcia wycofujących się jednostek wojska polskiego z Niemcami. Tędy przebijały się w kierunku Lwowa resztki Nowogrodzkiej Brygady Kawalerii płk. Władysława Andersa. Niemcy zajęli Horyniec, byli tu jednak krótko. W ich miejsce już 20 września wkroczyły wojska sowieckie. Zaborcy podzielili się zdobyczą. Granica, tzw. linia demarkacyjna, pomiędzy strefami okupacyjnymi przebiegała mniej więcej środkiem powiatu lubaczowskiego. Horyniec znalazł się po strome Sowieckiej i już z dniem l. 11.1939 r., na mocy specjalnego dekretu Rady Najwyższej ZSRR, został włączony do ówczesnej Ukraińskiej Republiki Radzieckiej. Mieszkańcy Horyńca i okolic, niezależnie od narodowości, stali się obywatelami Związku Radzieckiego. Okupacja sowiecka trwała do czerwca 1941 r. W związku z rozpoczętą w 1940 r. budową umocnień nadgranicznych, Rosjanie wybudowali w Horyńcu koszary dla kadry wojskowej, których reszki przetrwały do dziś nieopodal parku podworskiego. W chwili wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 r., nadgraniczne fortyfikacje nie odegrały większej roli. Mimo zaciętego oporu wkrótce padły, po południu 22 czerwca Niemcy byli już w Horyńcu. Pod koniec okresu okupacji niemieckiej Horyniec znalazł się w bezpośrednim rejonie działań Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), szerzącej terror wśród polskiej ludności etnicznego pogranicza. Podobnie jak na całych kresach wschodnich, tak i w tym regionie rozgorzała nowa wojna polsko-ukraińska, powodując ogromne straty po obu stronach, w tym również wśród ludności cywilnej. W regionie lubaczowskim działał otoczony ponurą sławą kureń "Zalizniaka" ("Żeleźniaka" - major UPA Iwan Szpontak). W tej części lasów Roztocza mieli swoje kryjówki czołowi przywódcy ukraińskiego podziemia.
W najbliższej okolicy, już w 1944 r. nacjonaliści ukraińscy dokonali pogromów polskich mieszkańców wsi Rudki i Nowin Horynieckich.
W wyniku narastającego zagrożenia, 29.05.1944 r. niemal wszyscy Polacy opuścili czasowo Horyniec. Większość powróciła dopiero po wyzwoleniu, lecz w okolicy nie było nadal spokoju. Dwukrotnie, w 1945 i 1946 r., miały miejsce napady UPA na Horyniec. Upowcy spalili zabudowania dworskie, pałac, szkołę, stację kolejową, uzdrowisko i wiele domów. W latach 1945 - 1947 w okolicy miały miejsce zacięte walki jednostek milicji i wojska polskiego z banderowcami (nazwa od nazwiska przywódcy UPA Stefana Bandery).

Lata powojenne
Wkrótce po wojnie rozpoczęto przesiedlanie ludności ukraińskiej do ZSRR. Akcja ta prowadzona była do połowy czerwca 1946 r. W toku j ej trwania z terenu gminy wysiedlono, głównie do ZSRR, ponad 1700 rodzin (7724 osób). Przesiedlenia wznowiono w 1947 r. w ramach tzw. operacji "Wisła", wywożąc pozostałam jeszcze ludność ukraińską na tzw. ziemie zachodnie. W kilku wioskach (Prusie, Werchrata) pozostało tyko około 80 rodzin mieszanych i ukraińskich, a i z tych jeszcze w grudniu 1949 r. kilkadziesiąt osób wysiedlono na zachód.
Po zakończeniu przesiedleń w Horyńcu pozostało niespełna 1500 osób, natomiast okoliczne wsie zostały w niemal całkowicie wyludnione, po wielu mniejszych osiedlach nie ma dziś prawie śladu. W lipcu 1949 r. cała gmina liczyła 3153 mieszkańców, podczas gdy pod koniec 1944 r. zamieszkiwało tu 14285 osób (10768 Ukraińców i 3517 Polaków). Celem ponownego zasiedlenia opuszczonych wsi, władze podjęły akcję osiedleńczą. Osadzano tu rodziny repatriantów zza wschodniej granicy oraz przybyszów z przeludnionych rejonów ówczesnego województwa rzeszowskiego. Akcja osiedleńcza nie przybrała tu jednak większego zasiągu.
Do 1939 r. Horyniec należał do powiatu lubaczowskiego wschodzącego w skład województwa lwowskiego. Po wojnie powiat lubaczowski został włączony do nowo powstałego województwa rzeszowskiego. Nowa granica ze Związkiem Radzieckim zburzyła dawne podziały administracyjne. Do powiatu lubaczowskiego przyłączono skrawki terenów należące do powiatów, które znalazły się za granicą. W najbliższej okolicy były to wsie: Dziewięcierz, Werchrata, Radruż i Prusie z dawnego powiatu Rawa Ruska, które włączono do gminy Horyniec. W Horyńcu, na bazie dawnego majątku Karłowskich upaństwowionego w 1944 r., powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne. Podobne gospodarstwa utworzono w szeregu okolicznych poukraińskich wsiach. W połowie 1949 r. powstał w Horyńcu zespół PGR, grupujący ościenne gospodarstwa w jedno wielkie przedsiębiorstwo. W 1987 r. tut. gospodarstwo zostało przejęte przez słynny swego czasu Kombinat Rolno-Przemysłowy "Igloopol", upadło jednak z początkiem lat dziewięćdziesiątych.
Z biegiem lat Horyniec zaczął się powoli odbudowywać, i rozwijać, na co niemały wpływ miało reaktywowanie uzdrowiska.
Horyniec będący od 1973 r. siedzibą gminy, a od 6.02.1998 r. oficjalnie miejscowością uzdrowiskową, jest - jak na tutejsze warunki - sporym ośrodkiem usługowo-gospodarczym, znanym ponadto z aktywnej działalności kulturalnej. Od 1976 r. organizowana jest tu słynna "Biesiada Teatralna" - Ogólnopolski Przegląd Teatrów Małych Form, odbywają się tu znane już spotkania z bluesem "Przystanek Horyniec".



5. Zabytki

Zasoby Dziedzictwa Kulturowego Gminy Horyniec - Zdrój

Obiekty sakralne:
Na terenie gminy Horyniec związane były w przeszłości z 2 grupami wyznaniowymi: katolicką (Polacy) i greko-katoiicką(Rusini).
Fatalny w skutkach dla szeregu obiektów był okres 1944-1950, w którym w wyniku starć z UPA oraz bezpośrednio po ich zakończeniu uległy całkowitemu zniszczeniu 4 cerkwie w: Podemszczyźnie, Krzywem, Dziewięcierzu i Monastyrze, a większość pozostałych obiektów zostało zagrabionych i zdewastowanych.
Aktualnie na terenie gminy znajdują się następujące obiekty sakralne:
- 4 drewniane cerkwie w: Nowym Bruśnie, Prusiu i w Radrużu
- 2 cerkwie murowane w: Horyńcu- Zdroju i Werchracie
- 2 zachowane cerkwiska (teren po nieistniejących obiektach) w Dziewięcierzu
i Podemszczyźnie
- kościół w Nowym Bruśnie
- klasztor OO. Franciszkanów w Horyńcu-Zdroju
- relikty monastyru 00. Bazylianów k. Monastyrza
- kaplica Matki Boskiej "Na źródle" k. Nowin Horynieckich.

Cmentarze
Na terenie gminy znajduje się łącznie 17 cmentarzy - w tym:
- 9 cmentarzy greko-katolickich w: Krzywem, Podemszczyźnie, Nowym Bruśnie,
Starym Bruśnie, Dziewięcierzu, Prusiu, Werchracie i 2 w Radrużu
- 4 cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej w: Nowym Bruśnie, Nowinach Horynieckich, Werchracie i Manastyrze ( w obrysie b. klasztoru OO. Bazylianów)
- 2 cmentarze epidemiczne w Nowym Bruśnie (1914-15r.) i Podemszczyźnie
(z pół. XIX w.)
- 2 cmentarze katolickie w Nowym Bruśnie i Horyńcu.
Cmentarze greko-katolickie w Werchracie, Prusiu i Dziewięcierzu użytkowane są. w okresie powojennym jako katolickie. Wszystkie cmentarze z wyjątkiem wojennych stanowią wielkie nagromadzenie nagrobków i krzyży kamiennych, niektórych b. bogatych pod względem plastycznym i na wysokim poziomie artystycznym. Na terenie tym (w Starym i Nowym Bruśnie) działała bowiem szeroko znana w Galicji z wyrobów kamieniarskich tzw. "szkoła bruśnieńska". Z tego względu w charakterystyce najciekawszych lub najwartościowszych cmentarzy zawartej poniżej, nie skupiano się na analizie nagrobków - na większości cmentarzy podobnych stylowo - ale na charakterystycznych cechach założeń przestrzennych
i historycznych.



6. Szlaki turystyczne

Szlak św. Brata Alberta Chmielowskiego
Szlak im. św. Brata Alberta został wyznaczony w 1990 r., odnowiony i częściowo zmieniony w 1998 r. Prowadzi przez najpiękniejsze okolice tej części Roztocza i miejsca upamiętnione pobytem św. Brata Alberta oraz siostry bł. Bernardyny Jabłońskiej.
Święty Brat Albert (1845 - 1916) jest dziś postacią ogólnie znaną. Zanim przywdział szaty zakonne nazywał się Adam Chmielowski, jako młody chłopak walczył w powstaniu styczniowym, potem ukończył studia malarskie i okazał się wcale niezłym malarzem. W 1880 r. wstąpił do zakonu Jezuitów, ale po roku został z niego wydalony. Podjął działalność charytatywną i stał się charyzmatycznym opiekunem ludzi ubogich, upośledzonych i pokrzywdzonych, zakładał dla nich przytułki i schroniska. W 1887 r. przywdział szaty zakonne Franciszkanów i nazwał się Bratem Albertem. Był założycielem Zgromadzenia Braci III Zakonu Św. Franciszka, popularnie zwanych Albertynami i podobnego Zgromadzenia Sióstr Posługujących Ubogim zw. Albertynkami. Przez pewien czas działał na Roztoczu zakładając pustelnie dla braci i sióstr zakonnych. Pierwsza powstała w 1891 r. w Monastyrzu koło Werchraty, następna dla sióstr w tym samym roku w Starym Bruśnie, potem przeniesiona do Prusia. W1983 r. Brat Albert został beatyfikowany, a w 1998 r. zaliczony w poczet świętych kościoła.W 1896 r., podczas odpustu w kościele Franciszkanów w Horyńcu, Brat Albert spotkał Marię Jabłońską (l 878 -1940), pochodzącą z Pizun, małej wioski położonej koło Narola. Młoda dziewczyna pozostając pod wpływem działalności albertynów jeszcze w tym roku, w pustelni w Starym Bruśnie, przywdziała habit zakonny i przyjęła imię Bernardyna. W 1902 r. została pierwszą przełożoną generalną Zgromadzenia Sióstr Albertynek. W 1997 r. została beatyfikowana. Historyczne spotkanie Brata Alberta i Siostry Bernardyny upamiętnia tablica umieszczona w przedsionku kościoła klasztornego w Horyńcu Zdroju.
Szlak im. Brata Alberta rozpoczyna się w Horyńcu Zdroju i wiedzie przez Dziewięcierz, Werchratę, Monastyrz, Wielki Dział i Jacków Ogród do Narola. Znakowany jest kolorem zielonym. Całkowita długość szlaku wynosi około 43 km, a czas j potrzebny na jego przejście zamyka się w granicach 12 - 14 ! godzin. Odcinek szlaku znajdujący się w granicach gminy, od Horyńca Zdroju do Monastyrza, ma długość około 23 km. Na jego przejście potrzeba 7-8 godz.
Od Horyńca Zdroju szlak prowadzi drogą do klasztoru Franciszkanów w Miasteczku, następnie do kaplicy Matki Bożej w Nowinach Horynieckich. Na tym odcinku przebieg szlaku pokrywa się z trasą opisanej uprzednio ścieżki przyrodniczej. Od kaplicy kieruje się ku wzniesieniu Buczyna, dalej wiedzie na przemian leśnymi to znów polnymi dróżkami w ogólnym kierunku na wschód, doprowadzając do rezerwatu przyrody "Sołokija" położonego nieopodal osiedla Dziewięcierz. Potem mija przysiółek Słotwina i poprzez lesiste pagóry schodzi w dolinę, pośród której rozłożyły się nieliczne zabu-dowania przysiółka Dolina. Tu przekracza drogę do Werchraty i linię kolejową, następnie, po przejściu przez mizerny strumień wyprowadza na garb wzniesienia (338 m), po którego przeciwnej stronie, rozsiadł się mały przysiółek Moczary. Od krańca osiedla szlak kieruje się na północ, lasem a potem polami schodzi do wsi Werchrata i podąża do stacji kolejowej.
Od stacji szlak prowadzi w kierunku pobliskiej wioski Prusie, gdzie była jedna z pustelni sióstr Albertynek, potem wraca do centrum Werchraty i drogą przez wieś podąża w kierunku Narola. Niespełna kilometr za wsią zbacza w prawo, na drogę wiodącą do Mrzygłodów, i zaraz potem skręca na gruntową dróżkę w lewo. Poprzez las, łąki i znowu lasem podchodzi na wzgórze z ruinami klasztoru Bazylianów. Niegdyś w tym rejonie była wieś Monastyr i pustelnia założona przez Brata Alberta.
Przy krzyżu zawieszonym na starym buku, upamiętniającym miejsce pustelni, kończymy opis interesującego nas odcinka szlaku. Od tego miejsca można jeszcze podejść, szlakiem zielonym, a później niebieskim, do najwyższego wzniesienia tej części Roztocza - Długiego Goraju (około 2 km).

Horyniecka ścieżka przyrodnicza
Ścieżka została przygotowana i otwarta wiosną 1998 r. staraniem Zarządu Parków Krajobrazowych w Przemyślu. Rozpoczyna się od przystanku PKS w centrum Horyńca Zdroju i tu też się kończy. Prowadzi przez urokliwe tereny położone na północny wschód od Horyńca, przez Miasteczko i Las Puchary do kaplicy w Nowinach Horynieckich, skąd wraca do Horyńca. Na trasie ścieżki znajduje się 6 przystanków oznakowanych tablicami, na których umieszczono informacje dotyczące okolicznego środowiska przyrodniczego. Ścieżka oznakowana jest biało-czerwonymi kwadracikami i na odcinku od klasztoru Franciszkanów do kaplicy w Nowinach Horynieckich, pokrywa się z przebiegiem szlaku turystycznego im. Brata Alberta (znaki zielone).
Od centrum Horyńca ścieżka biegnie drogą w kierunku Werchraty (ul. Wojska Polskiego), do części zwanej Miasteczko i klasztoru Franciszkanów. Od osiedla kieruje się wiejską drogą na północny wschód, mija płytką dolinkę i wchodzi w las zwany Puchary. Początkowo prowadzi utwardzoną drogą leśną, do jej ostrego załomu. Tu skręca w prawo i dalej podąża leśnymi dróżkami. Mija podmokły las olszynowy pełen mokradeł i wodnych zastoisk. W okolicy 60-letnie olchy czarne, dorodne buki i graby, a w runie bogactwo różnych gatunków roślin pospolitych jak i chronionych.
Dalej prowadzi krajem lasu i łąk, a potem znowu wchodzi w las porastający obszerną wysoczyznę wzniesioną 280 - 310 m. W otoczeniu piękny drzewostan bukowy o charakterze podgórskiej buczyny karpackiej, przemieszany z sosną, brzozą i grabem. Ścieżka doprowadza do linii kolejowej Jarosław - Hrebenne i małej dolinki ze strugą krystalicznie czystej wody potoku Słotwina. Dróżka przechodzi pod wiaduktem kolejowym. Po przeciwnej stronie urokliwy zakątek tzw. Słotwina. U podnóża zalesionego wzniesienia Buczyna, w charakterystycznej niecce, mała polanka, na jej skraju kaplica Matki Bożej w Nowinach Horynieckich, będąca od wieków miejscem szczególnego kultu. Na zboczach niecki wybija kilka silnych źródeł tworzących typowe dla Roztocza wywierzysko.
Ścieżka skręca na południowy zachód i wprowadza ponownie w kompleks leśny Puchary. Po około 3 km dociera do drogi Horyniec Zdrój - Nowiny Horynieckie. Na skraju lasu drewniany krzyż zwany Jeleń, z wyrzeźbioną w drewnie głową jelenia. Według podania, podczas jednego z polowań król Jan III Sobieski, miał tu zastrzelić okazałego jelenia. Tu kończy się wędrówka przez lasy. Znaki wiodą dalej drogą do Horyńca Zdroju (około 2 km).
Ścieżka ma długość około 10 km i terenowo jest bardzo łatwa, doskonale nadaje się do przejazdu rowerem. Na jej przejście potrzeba 3-4 godziny.



7. Obszary chronione, parki, rezerwaty

Cały obszar gminy Horyniec objęty jest prawną ochroną krajobrazu.
Około 1/3 obszaru, zajmująca południowo-zachodnią część gminy, położona jest w granicach Roztoczańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (ROChK).
Pozostałe 2/3 gminy przynależy do Południoworoztoczńskiego Parku Krajobrazowego (z wyłączeniem zabudowy HoryńcaZdroju) (PPK).
W orientacyjnym ujęciu granica miedzy w/w obszarami ROChK i PPK przebiega wzdłuż dróg powiatowych: Płazów - Nowe Brusno - Horyniec Zdrój i dalej na wschód od Horyńca - równoleżnikowo, do granicy z Ukrainą. Obok ochrony krajobrazu, prawna ochrona środowiska przyrodniczego w gminie Horyniec obejmuje również: rezerwaty przyrody, stanowiska dokumentacyjne i pomniki przyrody.

Roztoczański Obszar Chronionego Krajobrazu
Utworzony został na mocy Uchwały Nr XX/148/87 b. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Przemyślu z dnia 25.06.1987r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu na terenie woj. przemyskiego (Dz. U. Woj. Przem. Nr.8 póz. 92 z późn. zmianami).
Cały Obszar zajmuje powierzchnię 32.174 ha, przypadającą na 4-ry gminy: Narol, Horyniec, Cieszanów i Lubaczów. W gminie Horyniec Obszar zajmuje powierzchnię 7.356 ha, tj. około 36% powierzchni całej gminy.
Głównym celem powołania ROChK jest stworzenie otuliny parków krajobrazowych -tj. wytworzenie strefy przejściowej między terenami nie podlegającymi ochronie, a terenami prawnie chronionych parków krajobrazowych: Południoworoztoczańskiego i Puszczy Solskiej (poza obszarem gm. Horyniec), cechujących się zaostrzonymi kryteriami gospodarczo-przestrzennymi.

Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
Utworzony został na mocy Uchwały Nr VII/40/89 b. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Przemyślu z dnia 13.07.1989r. (Dz. U. Woj. Przem. Nr. 13 póz. 105 z późn. zmianami).
Park zajmujący łączną powierzchnię 20.256 ha usytuowany jest na terenie 2-ch województw:
Podkarpackiego - 16.237 ha / 80% pow. Parku (gminy Narol i Horyniec) Lubelskiego - 4.019 ha / 20% pow. Parku (gmina Lubycza Królewska).
Celem utworzenia Parku jest ochrona walorów: krajobrazowych, przyrodniczych, wypoczynkowych i kulturowo-historycznych Roztocza Wschodniego, przed nasilającą się antropopresją.
Na terenie gminy Horyniec Park zajmuje powierzchnię 12.922 ha, co stanowi około 64% powierzchni całej gminy. Uchwały o utworzeniu PPK i ROChK zawierają szereg: zakazów, nakazów i ograniczeń, do przestrzegania których zobowiązani są wszyscy użytkownicy terenów prawnie chronionego krajobrazu.

Rezerwaty Przyrody
W obszarze gminy Horyniec aktualnie znajduje się:
- 1 uznany rezerwat "Sołokija"
- 6 obszarów proponowanych do uznania za rezerwaty przyrody: Monasterz -
Dahany - Kierniczki - Dublen - Buczyna Horyniecka - Prusie.
Skrótowa charakterystyka w/w obszarów przedstawia się następująco:

Sołokija - pow. 7,43 ha
Przedmiot ochrony - skupisko jałowca pospolitego w sąsiedztwie m. Dziewięcierz, charakteryzującego się różnymi formami pokrojowymi: krzewiastą kolumnową piramidalną i formami pośrednimi osiągającymi niejednokrotnie znaczne rozmiary dla tego gatunku.

Monasterz - pow. 129,93 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu leśnego o ciekawej rzeźbie terenu
z pozostałościami fortyfikacji obronnych b. klasztoru oo. Bazylianów oraz licznymi skałkami wapiennymi.

Dahany - pow. 137,04 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu leśnego ze zbiorowiskiem żyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej oraz interesującymi elementami przyrody nieożywionej.

Kierniczki - pow. 52,38 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu leśnego z torfowiskiem przejściowym wraz z otaczającymi je zbiorowiskami o charakterystycznym układzie.

Dublen - pow. 43,55 ha
Przedmiot ochrony - fragment żyznej buczyny karpackiej ze stanowiskami roślin górskich i chronionych.

Buczyna Hory niecka - pow 83,82 ha
Przedmiot ochrony - fragment zbiorowiska żyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej.

Prusie - pow. 219,00 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu leśnego, z rzadko występującym w tym rejonie zbiorowiskiem żyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej oraz stanowiskami roślin chronionych i górskich.

Łączna powierzchnia wszystkich w/w rezerwatów przyrody wynosi 673,15 ha.

Stanowiska dokumentacyjne
Obejmują 2 ostańce wapienne w miejscowości Nowiny Horynieckie - tzw. Kamienie Kultu Słońca, uznane za stanowisko dokumentacyjne rozporządzeniem nr 23 b. Wojewody Przemyskiego z dnia 5.06.1998 r. (Dz. U. Woj. Przem. Nr 10 póz. 11).

Pomniki Przyrody
Obejmują 8 obiektów przyrodniczych:
- dąb szypułkowy w m. Wólka Horyniecka (grunty Nadleśnictwa Lubaczów)
o pierśnicy 600 cm
- dąb szypułkowy w m. Świdnica (grunt prywatny) o pierśnicy ponad 400 cm
- grusza polna o obwodzie 260 cm oraz dąb szypułkowy o obwodzie 440 cm na
terenie Parku Zdrojowego w Horyńcu
- 4 ostańce skalne w m. Monasterz.



8. Sołectwa na terenie Gminy

Sołectwo Nowe Brusno
Wieś początkowo znana jako "Wola Bruśnieńska"; od XVIII w. rozpowszechniła się nazwa "Brusno Nowe", obecnie "Nowe Brusno". Osada lokowana w końcu XVI w. na terenie Brusna Starego, z którym jeszcze na początku XVIII w. zachowała wspólnotę prawną i gruntową otrzymując w 1621 mandat króla Zygmunta III. Pierwotnie osada występowała w składzie starostwa lubaczowskiego; około połowy l w. wyłączona z dóbr monarszych i do końca XVIII w. jako niezależna dzierżawa zostawała w posiadaniu m. in. Kurdwanowskich. Po 1784 ponownie w obrębie luzowskich dóbr kameralnych;w 1818 zakupiona przez Kapuścińskich, następnie sność Nowina Sroczyńskich, w 2-giej połowie XIX w. należała częściowo do Klimyiczów i Żychlińskich, w latach 80-tych do Zygmunta Munza, na przełomie XIX w. i w. w posiadaniu m. in. Ludwika hr. Dembickiego oraz Zygmunta i Stanisława Bia-zeskich, później Stanisława Niedziełskiego, od 1906 własność kolejno Maksymia i Alfreda Liptay'ów.Wieś spustoszona przez najazdy tatarskie w XVII w., częściowo zniszczona w 1914 i 1941 oraz podczas zmagań polsko-ukraińskich w latach 1944-1947. Osada z przewagą gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrzeżach bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowany niewielki zakład metalurgiczny, przy którym w ciągu XVIII w. rozwinęła się samodzielna osada o pierwotnej nazwie "Ruda (Rudka) Bruśnieńska" a następnie "Rudka". Od 1785 na terenie wsi, od strony Starego Brusna, istniała kolonia niemiecka Deutschbach, obecnie Polanka Horyniecka. W składzie etnicznym przeważali Polacy, następnie występowali Ukraińcy i Żydzi. Duża wieś rozciągnięta wzdłuż prawego brzegu potoku Brusienka, płynącego na zachód i równolegle biegnącej drogi łączącej niegdyś Werchratę
i Stare Brusno z Cieszanowem, która przecięta jest szlakiem wiodącym z Horyńca do Płazowa. Osada w większej części w typie łańcuchówki, pierwotnie z przysiółkiem Młodowce. W zachodnim końcu wsi usytuowany kościół pw. Nawiedzenia NMP, a we wschodnim drewniana cerkiew grekokatoiicka., pw. św. Paraskewii. Przy drodze do Płazowa istniały dawniej zabudowania dworskie i folwarczne.

Sołectwo Polanka Horyniecka
Mała wioska położona po prawej stronie doliny Brusienki, nieco powyżej Nowego Brusna, u podnóża wału Roztocza. Poprzednio Deutschbach (Niemiecki Potok); założona w latach 1782-83 przez Niemców w ramach kolonizacji Galicji prowadzonej przez cesarza Józefa II.
W czasie okupacji Niemcy opuścili Deutschbach. Po wojnie nazwę wsi zmieniono na Polanka Horyniecka. Obecna wieś obejmuje tereny dwóch dawnych jednostek osadniczych, kolonii Deutschbach i Starego Brusna. Obecnie we wsi zajmującej obszar 3,06 km , jest zaledwie 30 gospodarstw. Nieco na północ od wsi wybija się wśród pól zalesione wzgórza Hrepcianka (331 m), wybitnie ostańcowy pagór, w rejonie którego znajduje się kilka sowieckich schronów bojowych z 1941 r. i resztki rowów przeciwczołgowych.
Około 3 km na północny zachód od wioski, na urokliwej polanie, istniał dawniej folwark należący do majątku w Horyńcu. Po wojnie powstało tu PGR Polanka, po jego upadku w 1989 r. nabyte przez Przedsiębiorstwo Rolno-Handlowe "Amigo", które prowadziło tu stadninę koni. Od1998 r. gospodarzy tu nowo powstała spółka agroturystyczna "Polanka", także prowadzące stadninę koni i dysponujące bazą noclegową. W rejonie byłego folwarku jest ładny staw, kapliczka, kamienny krzyż przydrożny i resztki jazu młyna wodnego. W okolicy ciekawie ukształtowane garby Roztocza sięgające wysokości 350-360 m i rozległe lasy. Szczególnie interesujące są położone w pobliży źródła Brusienki.
Od Polanki Horynieckiej prowadzi na wschód, w głąb Roztocza, wąska kamienista droga, którą można dotrzeć aż do Werchraty. Niewiele ponad kilometr od wioski, na Kamiennej Górze zw. też Brusienką (365 m), znajdują się słynne niegdyś kamieniołomy. W rejonie tym występują duże złoża wapieni litotamniowych z dolnej fazy tortonu, eksploatowane co najmniej od kilku stuleci.

Sołectwo Podemszczyzna
Pierwotnie znana jako "Podymszczyzna". Początki osadnictwa datowane na późny okres wpływów rzymskich. Osada założona prawdopodobnie w 3-ciej ćwierci XVI w.; w 1579 sprzedana przez Annę z Magierów Niszczycką Stanisławowi Cieszanowskiemu, staroście samborskiemu. Do końca XVII w. pozostawała w składzie klucza cieszanowskiego, w posiadaniu początkowo Cieszanowskich, Wierzbickich i Lipskich, a od 1637 Bełżeckich. Na początku XVIII w. wieś ospadła od włości Cieszanowskich, utrzymując się w rękach Bełżeckich. W 2-giej ćwierci XIX w. przeszła w posiadanie Ignacego Mrozowickiego, następnie Julii Karczewskiej; w połowie XIX w. należała do Feliksy z Bełżeckich Westkówny, a następnie Władysławy z Estków Załuskiej; w 2-giej połowie własność adwokata Lwa Wszelaczyńskiego. Pod koniec XIX w. majątek został włączony do dóbr horynieckich i należał odtąd do ks. Ponińskich, w połowie lat 20-tych XX w. obszar dworski przejęli częściowo Karłowscy.
Osada wyniszczona przez najazdy tatarskie w XVII w., w trakcie l i II wojny oraz podczas walk z UPA. Niegdyś funkcjonowały: dwie karczmy, młyn, tartak, gorzelnia, cegielnia; wyrabiano smołę, węgiel drzewny, potaż i terpentynę. Wieś zamieszkiwana była przez Ukraińców, Polaków i Żydów.
Miejscowość położona na skłonie wzniesienia opadającego w dolinę rzeczki Świdnica, przy drodze łączącej Nowe Brusno ze szlakiem prowadzącym z Lubaczowa do Horyńca. Główna część wsi w układzie łańcuchówki, od wschodu przylega do niej przysiółek Puchacze; od północnego-zachodu istniał niegdyś przysiółek Kłosowskie. Przy północnym końcu wsi miejsce po cerkwi greko-katolickiej, pw. Opieki NMP, a przy południowym nad Świdnicą położony dawniej dwór z ogrodem krajobrazowym i folwarkiem.

Sołectwo Krzywe
Pierwotnie określana także jako "Krzywa Wieś", "Krzywo błocie". Założona prawdopodobnie w XVII w., wzmiankowana w 1709. Początkowo osada królewska w granicach starostwa lubaczowskiego; na początku XVIII w. wydzierżawiona Teodorowi Aleksandrowi Czasławskiemu, cześnikowi różańskiemu, towarzyszowi chorągwi królewicza Aleksandra, który w 1714 za zezwoleniem Króla Augusta II, odstąpił wieś Tomaszowi Aleksandrowi Gąseckiemu, skarbnikowi bełskiemu. Ok. połowy XVIII w. ponownie w dobrach starościeńskich. W 1791 majątek został zajęty przez rząd i w 1818 sprzedany Stefanowi Kapuścińskiemu. W 2-iej połowie XIX w. jako właściciele występowali Witwiccy i Radkiewicze oraz Michał Kislingier. Pod koniec XIX w. obszar dworski wszedł w skład dóbr horynieckich i znalazł się w posiadaniu ks. Ponińskich, a od lat 20-tych XX w. częściowo Karłowskich. Niegdyś we wsi funkcjonowały dwie karczmy. Miejscowość zamieszkiwana była przez Ukraińców, Polaków i Żydów. Główna część wsi położona dawniej na stoku wzniesienia, opadającego w dolinę potoku Krzywe, dopływu Świdnicy, przy drodze, która dobiegała do głównego szlaku, łączącego Lubaczów z Horyńcem i Nowym Brusnem. Obecnie wieś tworzą dawne jej części: Duchnicze i Tarasówka. W centrum dawnej osady zachowany cmentarz, przy którym usytuowana dzwonnica z XIX/XX w. Niegdyś na wzniesieniu z zachodniej części wsi, przy głównej drodze, istniał folwark.

Sołectwo Wólka Horyniecka
Mała wioska położona 3 km na południowy wschód od Horyńca Zdroju, na szerokiej piaszczystej równinie, obrzeżonej płatami lasów na horyzoncie. W XVII-XVIII w. w rejonie wioski istniała papiernia. Jej ślady przetrwały w nazwie przysiółka Papiernia, położonego nieco na północ od wioski, nad rzeczką o tej samej nazwie Wieś zajmuje obszar o powierzchni 8,38 km , posiada 70 gospodarstw i liczy 351 mieszkańców. Na polach pomiędzy Wólką Horyniecką a Horyńcern jest tajemniczy kopiec, miejsce od dawna określane jako mogiła, być może sięgająca czasów przedhistorycznych. Miejscowe podanie wiąże go z osobą Jana Sobieskiego. Inna wersja legendy powiada, że jest to mogiła poległego wodza, usypana przez jego żołnierzy.

Sołectwo Radruż
Pierwotnie wieś występowała pod nazwą: "Nadrruscz", "Zadruż", "Radrus". W 1-szej połowie XVI wieku objęta kolonizacją wołoską. Prawo ruskie wzmiankowane w 1545, ostatecznie wprowadzone w 1569 przywilejem króla Zygmunta Augusta, potwierdzone następnie w 1634 przez króla Władysława IV. Do 1462 zapewne w posiadaniu książąt mazowieckich, następnie wieś królewska w starostwie lubaczowskim. Od 1778 w dobrach kameralnych; w 1818 zakupiona przez Piotra Dobrskiego, od ok. 1842 w posiadaniu Jana Szwajkowskiego a od 1862 Leo Borowskiego, następnie własność kolejno: od 1864 Jana Starowiejskiego, od ok. 1873 Kazimierza Andruszewskiego, od ok. 1891 na krótko Wacława Toczyskiego, już od ok. 1892 Jana Jaworskiego, od pocz. XX w. Leszka Majewskiego, od ok. 1912 Bolesława Targowskiego, a od ok. 1926 do końca lat 30-tych Marii Wojakiewiczowej. Wieś spustoszona przez najazdy tatarskie: na pocz. XVI w. i w latach 1621,1626, 1629, 1672. W 1-szej połowie XVII w. miejsce sporu o wysokość powinności i opłat między włościami a administracją starościńska.. Teren zmagań polsko-ukraińskich w latach 1944-1947.
Rozwój wsi na przełomie XVI i XVII w. - wówczas lokalny ośrodek hutnictwa i obróbki żelaza, od XVI w. wzmiankowani również bartnicy, karczmarze, młynarze, w XVII w. także tkacze, browar z winnicą w tym czasie początek eksploatacji kamienia dla celów produkcji wapna; w XIX - XX w. przy dworze czynna gorzelnia. W składzie etnicznym do lat 40-tych XX w. występowali kolejno Ukraińcy, Polacy, Żydzi i Niemcy. Niegdyś rozległa wieś położona miedzy potokami Glinianiec na północy i Baszenka na południu; główna część osady rozciągnięta na krawędzi głębokiej i podmokłej doliny potoku Radrużka, lewobrzeżnego dopływu Papierni, płynącego szerokimi zakolami na zachodzie. Niegdyś w centrum wsi miejsce przecięcia traktu wiodącego z Niemirowa do Narola, z lokalną drogą prowadząca, z Horyńca do Potylicza. Pierwotnie o charakterze łańcuchówki z pozostałością układu dworzyskowego (Gaje Lasowe), złożona z kilku przysiółków: Hałanie, Hrynie, Kuzyki, Kuczery, Prusy, Sopot Wielki, Sopot Mały. W 1938r. wieś liczyła 2.590 mieszkańców - w tym 2.410 greko-katolików. W 1945r. przecięta granicą. Obecnie niewielka miejscowość, położona przy granicy państwa, na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych, o rozproszonej zabudowie. W centrum osady, na prawym brzegu Radrużki, usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, parafialna, pw. św. Paraskewii, obecnie nieużytkowana, nieco dalej na południu, na lewym brzegu potoku, dawna kaplica greko-katolicka, filialna, pw. św. Mikołaja, obecnie kaplica rzymsko-katolicka, filialna. Pierwotnie istniały: dwór z ogrodem na południowym skraju osady (dawne PGR); karczma w środkowej części wsi, przy drodze do Potylicza; dwa młyny: 1-szy w przysiółku Hałanie, na potoku Glinianiec, w północno-zachodniej części wsi; 2-gi w przysiółku Hrynie, na potoku Baszenka, na południowy-zachód od centrum osady.

Sołectwo Nowiny Horynieckie
Pierwotna nazwa wsi: Nowe Wzgórze, zamieszkałe niemal wyłącznie przez ludność polską. Wg miejscowej tradycji założona jako osada leśna w 1484r. przez drwali, smolarzy i węglarzy. W 1809r. podczas wojny z Austrią podążały przez wieś w drodze na Lwów wojska ks. Józefa Poniatowskiego. W 1914r. pod Nowinami doszło do dużej bitwy, w której rosyjski generał Plekwe zadał klęskę wojskom austriackim arcyksięcia Józefa Ferdynanda, biorąc wielu jeńców. W lesie w pobliżu wsi cmentarz wojenny z 1923r. , na którym pochowano 1000 poległych w tej bitwie żołnierzy austriackich i rosyjskich. W marcu 1944r. w rejonie Nowin partyzanci wysadzili pociąg za co w odwecie Niemcy spalili część wsi. W nocy z 16 /17 sierpnia 1944r. bojówki UPA zamordowały 18 Polaków i spaliły większość zabudowań. Po tej tragedii mieszkańcy opuścili wieś aż do 1948r. (część uchodźców założyła pod Lubaczowem nową wieś Piastowe). Nowiny Horynieckie zajmują obszar o powierzchni 5,26 km2, mają49 gospodarstw i liczą 110 mieszkańców. Przed wojną we wsi było prawie 150 gospodarstw. Mimo zniszczeń zadanych przez Niemców i UPA, na terenie wioski przetrwało kilka drewnianych domów z początków XX w. oraz trzy XIX-wieczne kapliczki. Pośrodku wsi kamienny krzyż, ustawiony na mogile ofiar napadu UPA. Na wschodnim krańcu kapliczka św. Jana postawiona podobno na pamiątkę rozgromienia przez wojska Sobieskiego w 1672 r. oddziału tatarskiego, który zdołał uniknąć pogromu pod Cieszanowem. Kapliczka miała być postawiona już  w 1672 r. i wtedy to podobno zmieniono nazwę wsi. Na zachodniej krawędzi wzgórza Buczyna, zwanego też Pańską Górą, znajduje się cmentarz żołnierski z czasów I wojny światowej. Cmentarz urządzony w 1923 r., kryje szczątki poległych w bitwie pod Nowinami, w tym ponad 100 Polaków walczących w obu obcych armiach.

Sołectwo Werchrata
Wieś pierwotnie znana jako "Wierzchrata", "Wichrata". Poświadczona źródłowo w 1444; prawo wołoskie wzmiankowane w 1507; w 1582 występował kniaź. Do 1775 osada wchodziła w skład dóbr wojewody bełskiego; następnie należała do Zofii ks. Lubomirskiej, wojewodziny lubelskiej, później na krótko stanowiła własność Ksawerego Starzeńskiego. Przed 1804 występowała jako centrum niewielkiego klucza dóbr w posiadaniu hr. Łosiów. W końcu XIX w. własność m. in. Rozalii Ottenkron, Ludwika hr. Dębickiego, Emanuela i następnie Heleny Homoliacz; od początku XX w. obszar dworski należał m. in. do Aby Ettlinger. Wieś spustoszona w trakcie najazdów tatarskich na początku XVI w.; w 1-szej połowie XVII w. objęta zaburzeniami społecznymi na tle ekonomicznym; wyniszczona w 1915, podczas nalotu niemieckiego w 1939 oraz niemal zupełnie podczas walk LWP z UPA w latach 1944-47. W przeszłości wiejski ośrodek rzemieślniczy o dużym znaczeniu; od XVI do XX w. rozwój eksploatacji kamienia (wapno, kamienie młyńskie i żarnowe) w obrębie bruśnieńskiego rejonu kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowani hutnicy i rudnicy, kuśnierze, a w XVIII w. także liczni tkacze. Od XVI w. funkcjonował młyn i karczma; na przełomie XIX i XX w. ilość karczem i domów zajezdnych wzrosła do dziewięciu, w tym czasie przy młynie funkcjonował tartak i folusz, wówczas także czynnych było kilku garncarzy. W zestawie etnicznym przeważała ludność ukraińska, następne miejsce zajmowali Żydzi, Polacy i Niemcy. W 1939r. wieś liczyła 3.210 mieszkańców. Ludność ukraińska wysiedlona została w maju 1947r. Osada położona na pagórkowatym terenie Wschodniego Roztocza, w paśmie Horaje, na południowy wschód od wyniesienia Wielkiego Działu (390 m n.p.m.), u źródeł i w dolnym biegu rzeki Rata, wzdłuż traktu łączącego niegdyś Rawę Ruską z Narolem przy jarosławsko-sokalskiej linii kolejowej (ob. Jarosław-Bełżec). Niegdyś rozległa wieś, złożona z głównej części o charakterze łańcuchówki i licznych przysiółków bezkształtnych, z których ważniejsze: Bohusze, Dahany, File, Goraj, Górniki, Kozubele, Majdan, Monastyrz (Monastyr), Mrzygłody, Nesteraki, Niedźwiedzie, Stawki (Stawy-szcze), Zawałyła. Obecnie średniej wielkości osada z rozproszoną zabudową skoncentrowaną przy głównej drodze przelotowej. W centrum usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka., parafialna, pw. św. Jerzego, obecnie kościół katolicki. W przysiółku Monastyrz, w latach 1678-1806, istniał monaster bazylianów z trzema świątyniami, z których najdłużej czynna była cerkiew pw. Opieki N M P. W pobliżu funkcjonowała również niewielka pustelnia, założona przez św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego) w 1891, a także, na tzw. "Buczynie", greko-katolicka kaplica liturgiczna; we wschodniej części osady znajdował się dwór wraz z folwarkiem (ob. PGR).

Sołectwo Prusie
Wieś niegdyś znana pod nazwą Prośnia, Prusye, Prussye. Poświadczona przez Jana Długosza ok. 1475. Na przełomie XV i XVI w. objęta kolonizacją na prawie wołoskim, wzmiankowanym od 1507. Od początku XIX w. wieś królewska w starostwie lubaczowskim, w 1818 zakupiona przez Franciszka Schrotta, po czym do połowy XIX w. własność Michała Świątkiewicza i jego spadkobierców; później w posiadaniu m. in. Samuela i Bernarda Wohfel-dów, Wieliczków oraz Wiktora i Franciszki Jordanów. Od 1874 majątek został włączony do dóbr Rawa Ruska, należących do Adama, a następnie Pawła ks. Sapiehów. Osada częściowo zniszczona przez najazdy tatarskie na początku XVI w.; w 1-szej połowie XVII w. objęta zaburzeniami społeczno-ekonomicznymi. Wieś z przewagą gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrzeżu bruśnieńskiego rejonu kamieniarskiego; od XVI w. funkcjonował młyn i stawy hodowlane oraz karczma, rozwijało się gontarstwo, w XIX w. czynna była hamernia miedzi, a także cegielnia przy folwarku. W składzie etnicznym występowali Rusini, Polacy i Żydzi. Ludność ukraińska wysiedlona została w maju 1947r.
Miejscowość położona na Wschodnim Roztoczu, w dolinie rzeki Rata, wzdłuż południkowego traktu łączącego dawniej Werchratę z Potyliczem i Rawa. Ruska. Obecnie osada przedzielona granica, państwową, rozciągnięta w typie łańcuchówki z istniejącą niegdyś częścią: Za Łuhem. Przy zachodnim końcu wsi usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, pw. Narodzenia NMP, obecnie kaplica katolicka. Na południowy-wschód od centrum znajdował się dwór z folwarkiem. W latach 1897-1914 istniała pustelnia śś. Albertynek.

Sołectwo Dziewięcierz
Pierwotna nazwa "Dziewięciory". W latach 1565-1566 lokowana na surowym korzeniu przez Andrzeja Myszkowskiego, wojskowego krakowskiego, kasztelana lubelskiego, ówczesnego starostę lubaczowskiego. W 1630r, osada liczyła 56 domów. Do 1778 wieś królewska w obrębie starostwa lubaczowskiego, następnie w składzie dóbr kameralnych; w 1918 sprzedana Franciszkowi Schrottowi, wkrótce przeszła na własność Michała Świątkiewicza,. a później na jego spadkobierców; w 2-giej połowie XIX w. należała do Fryderyka Hausnera, Pauliny Bauman; na przełomie XIX i XX w. dłużej pozostawała w posiadaniu Wiktora i Franciszki Jordanów, następnie została przejęta przez właścicieli żydowskich; na początku XX w. majątek rozparcelowano. Na początku XVII w. osada objęta zaburzeniami społecznymi o charakterze ekonomicznym; częściowo zniszczona podczas l i II wojny światowej. W XVIII - XX w. znaczny rozwój rzemiosła garncarskiego obok centrum potylickiego oraz kamieniarskiego na obrzeżach ośrodka bruśnieńskiego. W XVII w. czynna niewielka huta żelaza, od tego czasu funkcjonowały: młyn i karczmy. Wśród ludności w przewadze występowali Ukraińcy, następnie kolejno: Polacy, Niemcy i Żydzi.
W centrum wsi rozgałęział się główny szlak prowadzący z Lubaczowa przez Horyniec a wschód do Potylicza, Rawy Ruskiej i Bełza oraz na północ do Werchraty, który łączył się z lokalną droga, wiodącą na północny-zachód, z Potyłicza do Starego Brusna. sada założona pierwotnie z kilku rozrzuconych części i bezkształtnych przysiółków, z których ważniejsze: Dolina (Dunajecka, Popowa), Kiernica, Moczary, Sołotwina, Srome Łozy. Około 1785r. między Dziewięcierzem a Potyliczem powstała kolonia. W l938r. wieś liczyła 2.750 mieszkańców - w tym 2.210 greko-katolików. W 1945r. została przecięta granicą, - m. in. Isingen znalazł się po stronie ukraińskiej. Obecnie niewielka przygraniczna miejscowość z rozproszoną zabudową, posiadąjsca 26 gospodarstw i 355 mieszkańców, zajmuje obszar o powierzchni 14,76 km2



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.012 secs