G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mie?cie
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Gmina Jawornik Polski

Mamy przyjemno?? zaprezentowa? Pa?stwu Gmin? Jawornik Polski. Przedstawiaj?c bogat? histori? i wspó?czesno?? Gminy, pragniemy nawi?za? kontakt ze wszystkimi, których zainteresuje ta niewielka, ale pi?knie po?o?ona Gmina. Nieska?one ?rodowisko naturalne, walory krajobrazowe oraz turystyczne zach?caj? do odwiedzenia Gminy oraz korzystnego inwestowania, szczególnie w turystyk? i rekreacj?. Gmina Jawornik Polski po?o?ona jest w ?rodkowo - wschodniej cz??ci województwa podkarpackiego, na granicy powiatów rzeszowskiego i przeworskiego. S?siaduje z gminami Hy?ne i Dynów w powiecie rzeszowskim, gmin? Dubiecko w powiecie przemyskim, gmin? Markowa w powiecie ?a?cuckim i gmin? Ka?czuga w powiecie przeworskim. Administracyjnie podzielona jest na 8 so?ectw. Gmina Jawornik Polski zajmuje obszar 63km2. Jawornik Polski jest gmin? typowo rolnicz? - rolnictwo jest wi?c istotnym ?ród?em utrzymania ludno?ci.

Dzi?kujemy Urz?dowi Gminy w Jaworniku Polskim za przekazanie materia?ów.
Zapraszamy na stron? www.jawornikpolski.itl.pl

  1. Po?o?enie i rze?ba terenu
  2. Flora i fauna
  3. Historia regionu
  4. W?drówki po Gminie
  5. Zwiedzanie i zabytki
1. Po?o?enie i rze?ba terenu

Gmina Jawornik Polski le?y w ?rodkowo-wschodniej cz??ci województwa podkarpackiego i po?udniowo-zachodniej cz??ci powiatu przeworskiego. S?siaduje z gminami Hy?ne z zachodu i Dynów z po?udniowego zachodu w powiecie rzeszowskim, gmin? Dubiecko z po?udniowego wschodu w powiecie przemyskim, gmin? Markowa z pó?nocy w powiecie ?a?cuckim i gmin? Ka?czuga ze wschodu i pó?nocnego wschodu w powiecie przeworskim. Administracyjnie gmina podzielona jest na 8 so?ectw: Jawornik Polski, Jawornik Przedmie?cie, Widaczów, Hadle Ka?czuckie, Hadle Szklarskie, Hucisko Jawornickie, Zagórze i Manasterz, zamieszkanych przez oko?o 5300 mieszka?ców. Obszar gminy wynosi 63 km2, a ?rednia g?sto?? zaludnienia 83,8 osób/km2.
W sk?ad gminy Jawornik Polski wchodz?: Jawornik Polski, Jawomik Przedmie?cie, Hadle Szklarskie, Hadle Ka?czuckie, Widaczów, Hucisko Jawornickie, Zagórze, Manasterz .
Powiat przeworski le?y w dorzeczu Wis?y i stanowi cz??? ziemi przemyskiej.
Swym zasi?giem obejmuje doliny dop?ywów Mleczki, Markowianki i Mleczki zarzecznej oraz doln? samej Mleczki, która wpada do bocznego dop?ywu Sanu.
Od pó?nocy powiat ograniczony jest wid?ami Wis?oka i Sanu, od po?udnia si?ga po Pogórze Dynowskie, za? od wschodu i zachodu ograniczony jest dwoma morenowymi wzgórzami, pozostaj?cymi przez lodowce i rzeki polodowcowe. Administracyjnie obejmuje swym zasi?giem Miasto Przeworsk, Gmin? Wiejsk? Przeworsk, Miasto i Gmin? Sieniawa, Miasto i Gmin? Ka?czug? oraz gminy: Adamówka, Zarzecze, Ga?, Jawomik Polski, Try?cza.
Gmina posiada dogodne po??czeni drogowe z Rzeszowem odleg?ym o 35 km, Dynowem 12 km, Przeworskiem 29 km, Jaros?awiem 42 km, Brzozowem 44 km, Sanokiem 29 km. Przez teren gminy przebiega trasa kolejki w?skotorowej relacja Przeworsk - Dynów.
Gmina po?o?ona jest na niewielkich wzniesieniach, najwy?sze z nich ma 438,2 n.p.m a najni?sze w dolinie Mleczki 216 m n.p.m. W podzia?ach na regiony geograficzne istniej? pewne ró?nice w zaliczaniu gminy do jednostek taksonicznych.
Cech? charakterystyczn? rze?by Jawornika Polskiego s? pogórza ?rednie z resztkami zrówna? o za?o?eniu plioce?skim. Niewielki obszar zajmuj? pogórza niskie oraz wysokie dna dolin ?ródgórskich. Teren gminy zbudowany jest z fa?dów antyklinalnych poprzedzielanych w?skimi synklinami. Fa?dy pochylone s? w kierunku pó?nocnym i ?agodnie przechodz? jedna w drug?.
 
Wody
Gmina Jawornik Polski le?y w dorzeczu rzeki San, która wyp?ywa spod Prze??czy U?ockiej w Bieszczadach i jest najd?u?szym karpackim dop?ywem Wis?y. D?ugo?? Sanu od ?róde? do uj?cia wynosi 444 km. San wp?ywaj?cy na tereny Pogórza Dynowskiego zasilony jest ju? górnymi wodami wi?kszych dop?ywów, a w okolicach Dynowa zabiera wody: Magierówki, Baryczki, Ulenki, Harty, Jaworki, D?brówki i Dyl?gówki.
Ma?a odporno?? pod?o?a spowodowa?a, i? wymienione rzeki wy??obi?y doliny, a nast?pnie wype?ni?y je ilasto piaszczystymi osadami. Obni?enia te stanowi? naturalne warunki do budowy dróg i traktów komunikacyjnych.
Przez teren gminy Jawornik Polski przep?ywaj? dwie rzeki: Mleczka i Husówka oraz dwa wi?ksze potoki: ??g i Brzeznik. Mleczka wyp?ywa z lasów Hadelskich ci?gn?cych si? a? po wie? Grzegorzówka. W Hadlach Szklarskich uchodzi do niej potok ??g, który wyp?ywa spod wzgórz przysió?ka Bazary w Jaworniku Polskim. w Zagórze do Mleczki wpada potok Brzeznik bior?cy swój pocz?tek w Hucisku Jawornickim. Rzeka Husówka wyp?ywa ze wsi Husów i do Mleczki do??cza w Manasterzu. Nazw? rzeki Mleczka j?zykoznawcy wi??? ze s?owem "m?ak" oznaczaj?cym mokrad?a, które ci?gn? si? wzd?u? koryta rzeki. Natomiast tradycja ludowa g?osi wersj?, ?e dawniej woda w rzece by?a bia?a jak mleko i st?d w?a?nie wynika jej nazwa - Mleczka.
Opady atmosferyczne na terenie gminy wynosz?ce 700 - 750 mm powoduj? du?? dostaw? wód opadowych na powierzchni?. Ze wzgl?du na du?e spadki terenu i ma?? przesi?kliwo?? gleby niewielka cz??? wody pozostaje w gruncie, a znacznie wi?ksza jej cz??? odp?ywa. Ulewne deszcze trwaj?ce kilka godzin, najcz??ciej wyst?puj? pod koniec maja i na pocz?tku czerwca. Wody sp?ywaj?ce ze stoków nie mieszcz? si? w korytach rzek i potoków i rozlewaj? si? na przyleg?e tereny, powoduj?c powodzie.



2. Flora i fauna

Na opuszczonych polach rozpowszechnia si? olsza szara i brzoza bia?a.  Wzd?u? potoków wyst?puje zespó? ??gów olszowo-jesionowych. Lasy na terenie gminy zajmuj? 21% powierzchni. W poszyciu lasów rosn?: maliny, borówki, czernice i poziomki, a na skrajach lasów tarnina i dzika ró?a. W lasach na terenie Pogórza w okresie letnim wyst?puj? grzyby. W miejscowo?ciach, na terenie podworskich parków, ko?o ko?cio?ów, wyst?puj? liczne starodrzewy, b?d?ce pomnikami przyrody. S? to najcz??ciej stare d?by, lipy, jesiony. Trzebienie lasów sta?o si? podstawowym powodem zanikania grubego zwierza.
?wiat zwierz?cy na terenie gminy Jawornik obecnie reprezentuj? pojedynczo wilki i jelenie, a tak?e sarny, dziki, lisy. Ze ?rednich i drobnych ro?lino?erców spotyka si? zaj?ce, borsuki, liczne gryzonie nale??ce do wiewiórkowatych, popielicowych i myszowatych, maj? tu te? swoje nory borsuki. W lasach ?yj? do?? liczne gatunki ptaków: gile, sowy, sójki, drozdy, zi?by, jastrz?bie, wrony, dzi?cio?y, przepiórki. Na terenach zamieszkanych ?yj?: s?owiki, jaskó?ki, wróble, szpaki, szczyg?y, sikorki, sroki, gawrony i kawki. Na polach spotyka si? ba?anty, kuropatwy, przepiórki, nad Sanem za? dzikie kaczki i czaple. Najbardziej popularne ptaki w okolicach Jawornika to: wróbel, wrona, szpak i sroka. Z gadów spotyka si? ?mije zygzakowate, zaskro?ce, jaszczurki ?yworodki i zwinki oraz padalce. W Sanie i niektórych dop?ywach wyst?puj?jelce, klenie, leszcze, okonie, szczupaki i w?gorze. W lasach zbiera si? grzyby: kozaki, podgrzybki, kurki, borowiki, opie?ki i go??bki, du?o jest te? orzechów laskowych.
Flor? reprezentuj? gatunki wschodniokarpackie oraz alpejskie: przywrotnik, zawilec, rolest, pierwiosnka, rojnik, macierzanka, fio?ek, szczaw, zimowit, goryczka wczesna. W po?udniowej cz??ci gminy znajduje si? obszar chronionego krajobrazu, chronione s? równie? lasy wodochronne w Hadlach Szklarskich.



3. Historia regionu

Tereny dzisiejszej dynowszczyzny zamieszkane by?y przez cz?owieka od bardzo odleg?ych czasów. Na najstarszy ?lad bytowania cz?owieka na omawianym terenie natrafiono w miejscowo?ci Weso?a. Jest to znalezisko paleolityczne sprzed ponad 20000 lat p.n.e. Znaleziony przedmiot to radiolarytowy pó?tylczak. Tereny te wówczas zamieszkiwa?a ludno?? trudni?ca si? g?ównie ?owiectwem, poluj?ca mi?dzy innymi na mamuty. Z ko?cowego okresu starszej epoki kamienia (12.000- 8.000 lat p.n.e.) pochodz? znaleziska krzemienne z R?udna (rylec), Weso?ej ( drapacz) i z Bachórza (grocik trzoneczkowaty). Nast?pne fale ludno?ci ?yj?cej z my?listwa i zbieractwa nap?yn??y na te tereny w ?rodkowej epoce kamienia -mezolicie ( VII -1 po?owa V tysi?clecia p.n.e. ). ?wiadcz? o tym niektóre wykopane narz?dzia z R?udna i Weso?ej. W tamtych czasach pobyty ludno?ci na omawianym terenie mia?y zazwyczaj charakter krótkotrwa?y, bywa?y setki, a nawet tysi?ce lat, gdy nikt si? tu nie pojawia?. Wyra?ny wzrost ludno?ci i zmian? jej formy pobytu na bardziej sta?? daje si? zauwa?y? w m?odszej epoce kamienia- neolicie (4.500- 1.800 lat p.n.e.).
W tym te? okresie ludno?? zajmuje si? ju? upraw? ziemi i hodowl? , zwierz?t. ?wiadcz? o tym liczne znaleziska kamiennych i krzemiennych narz?dzi, g?ównie siekierek, toporów i sierpów. Do najciekawszych eksponatów nale?y zaliczy? toporki kamienne z Bartkówki, Dynowa i Harty, sierp krzemienny z Dynowa i groty oszczepów z Bachórza i Dynowa. W okresie XVIII -VIII w. p.n.e. w rolnictwie Pogórza u?ywano narz?dzi ze stopu miedzi z cyn?, co w znaczny sposób wp?yn??o na szybszy rozwój gospodarki rolnej. Znaczny wp?yw na rozwój gospodarki rolnej mia?o równie? rozpowszechnienie hodowli po??czone z u?yciem byd?a przy uprawie ziemi, i wynalezienie drewnianego rad?a. W okresie br?zu i ?elaza (1.500- 400 lat p.n.e.) teren Pogórza zamieszkiwa?y plemiona kultury ?u?yckiej, maj?ce znaczny udzia? w rozwoju osadnictwa w dorzeczu Wis?oka i Sanu. Z tego te? okresu pochodzi wiele znalezisk archeologicznych, szczególnie wyroby ceramiczne, wyroby z br?zu, a nade wszystko cmentarzysko cia?opalne odkryte w Bachórzu. Przebadano w nim ponad 800 grobów, z ponad tysi?ca znajduj?cych si? na cmentarzysku. Najcz??ciej grób tworzy?a popielnica zawieraj?ca przepalone ko?ci, nakryta naczyniem misowatym. Bardzo rzadko zdarza?y si? pochówki bezpopielnicowe jamowe, w których przepalone ko?ci sk?adano bezpo?rednio w ziemi. Z tego okresu pochodz? znalezione lu?ne przedmioty codziennego u?ytku na terenie dzisiejszej wsi Zagórze. W III wieku p.n.e. daje si? zauwa?y? zanik kultury , ?u?yckiej i na jej miejsce pojawia si? kultura scytyjska i celtycka. Z Celtami albo z osadnictwem jeszcze pó?niejszym ??czy? mo?na znalezion? w Humniskach srebrn? monet? greck? Ptolemeusza III, emitowan? w drugiej po?owie III wieku p.n.e. w Egipcie. Okres wp?ywów rzymskich (I -IV wiek n.e. ), na który ma znaczny wp?yw mia?a w?a?nie cywilizacja rzymska, na dynowszczy?nie okre?la si? równie? mianem kultury przeworskiej. O kontaktach z cywilizacj? rzymsk? ?wiadczy nie tylko ceramika toczona na kole, tzw. ceramika siwa, ale przede wszystkim majdowane monety rzymskie. Do?? liczne ?lady tej kultury odnaleziono mi?dzy innymi w Dynowie, Bachórzu, Jab?onicy Ruskiej, Grabownicy i Uluczu. Okres staro?ytny ko?cz? niszczycielskie najazdy Hunów na prze?omie V i VI wieku, powoduj?c przej?ciowy okres zastoju gospodarczego i kulturalnego. Nast?pnie plemiona s?owia?skie, czy raczej zwi?zek plemienny L?dzianie, podnosi si? z upadku i rozpoczyna si? nowy okres , dziejów, trwaj?cy do po?owy XIII wieku, nazywany przez historyków okresem wczesnego ?redniowiecza. Odkryte z tego okresu ?lady domostw w Bachórzu i Dynowie ?wiadcz?, ?e by?y to pó?ziemianki, najcz??ciej o wymiarach 4 x 4 metry, z kamiennym piecem w rogu chaty i s?upami podtrzymuj?cymi ?ciany i dach. W VII wieku na terenie dzisiejszej wsi Manasterz istnia?a osada otwarta, o czym ?wiadcz? przeprowadzone wykopaliska. Badania wykopaliskowe prowadzone na omawianym terenie przyczyni?y si? do ustalenia istniej?cego w X-XIII wieku osadnictwa obronnego. Najprawdopodobniej warownie obronne istnia?y w Siedliskach, Temeszowie, B?a?owej, Ja?mierzu, Odrzykoniu i Domaradzu.
Analizuj?c kwesti? przynale?no?ci pa?stwowej Pogórza Dynowskiego w tym okresie, nale?y rozpatrywa? j? w kontek?cie stosunków polsko-ruskich i w?gierskich. Tereny dorzecza Sanu sta?y si? terenami konfliktu mi?dzy d???cymi do powi?kszenia swoich terenów m?odymi organizacjami pa?stwowymi: polskim, ruskim i w?gierskim, a nieco wcze?niej jakie? uprawnienia mia?o tu prawdopodobnie pa?stwo czeskie. Wed?ug posiadanych informacji nale?y s?dzi?, ?e obszar mi?dzy Wis?okiem i Sanem wchodzi? wówczas w sk?ad jednostki administracyjnej, której centrum stanowi? Sanok. Niektóre ?ród?a wymieniaj? przynale?no?? Jawornika do ziemi przemyskiej, a nawet sandomierskiej. Pogórze Dynowskie po okresie zmian przynale?no?ci pa?stwowej za pierwszych Piastów i parowiekowej przynale?no?ci do Rusi Halickiej, zosta?o na sta?e przy??czone do Polski przez króla Kazimierza Wielkiego w 1340 roku.
Tereny Pogórza Dynowskiego od momentu przy??czenia ich na sta?e do Polski nale?a?y do ziemi sanockiej. Ziemia sanocka stanowi dzisiaj poj?cie czysto historyczne. W tamtych czasach ziemia sanocka by?a jednostk? administracyjn? i graniczy?a od zachodu z województwem krakowskim, od pó?nocy i wschodu z ziemi? przemysk?, wchodz?c? wraz z ziemi? sanock?, lwowsk?, halick?, che?msk? w sk?ad dawnego województwa ruskiego, od po?udnia granica jej pokrywa?a si? z granic? z W?grami. Posiadane materia?y i ?ród?a potwierdzaj? tez?, ?e obszar Pogórza Dynowskiego na pocz?tku XIV wieku by? fragmentem puszczy przygranicznej, ?e pierwsze osady powstawa?y w latach nast?pnych na karczunku le?nym. Akcj? osadnicz? na omawianych terenach rozpocz?? król Kazimierz Wielki. W dniu 2 pa?dziernika 1359 roku wyda? on w Krakowie przywilej pozwalaj?cy za?o?y? na prawie niemieckim wie? w lesie zwanym Brzozowe nad rzek? Stobnic?. Na ten sam rok datowany jest równie? przywilej lokacyjny Domaradza. W XIV wieku powsta?y mi?dzy innymi nast?puj?ce wsie: Grabownica (1377), Ulucz (przed 1340), Dubiecko (1358) Wo?od? (1373), Bachórz (1377) oraz Dydnia i Temeszów. W pocz?tkowych latach nast?pnego stulecia powsta?y: Bachórzec (1407), Dynów (1423), Witry?ów i Ko?skie (1424), Izdebki, Nozdrzec i H?udno (1436), Bartkówka (1427), Harta (1429), Paw?okoma (1441), Jawor- nik Polski (1448) oraz Krzymienna (1455). Omawiane tereny, czyli dynowszczyzna zajmuj?ca pó?nocne tereny ziemi sanockiej z nada? królewskich sta?a si? w?asno?ci? mo?nego rodu Kmitów-Szereniawitów. Wraz z rozwojem osadnictwa kszta?towa?a si? równie? na omawianych terenach sie? administracji ko?ciel nej obrz?dku ?aci?skiego. W wyniku wcze?niej podj?tych dzia?a?, w kwietniu 1377 roku, papie? Grzegorz XI powo?a? do ?ycia diecezj? przemysk? obejmuj?c? swym zasi?giem tereny ziemi przemyskiej i sanockiej. Przed powstaniem biskupstwa na obszarze pó?niejszej diecezji przemyskiej by?o tylko oko?o 20 ko?cio?ów parafialnych. W pierwszych trzydziestu latach istnienia biskupstwa liczba parafii rzymskokatolickich prawie si? podwoi?a. Okres xv i pocz?tki XVI wieku to okres rozwoju te- renów Pogórza Dynowskiego. Powstaje coraz to wi?cej osad, w miasteczkach z powodzeniem rozwija si? rzemios?o, które zaopatruje zamieszkuj?c? te tereny ludno?? w swoje wyroby. Istotny rozwój rzemios?a daje si? zauwa?y? w: Dubiecku, Dynowie, Brzozowie, Ja?mierzu, Jaworniku Polskim, a miasteczka Pogórza znane s? w ziemi sanockiej z cotygodniowych jarmarków i targów.
Wa?nym o?rodkiem gospodarczo-kulturalnym tych terenów, oprócz Brzozowa, sta? si? Dynów, który jako miasto, obok zamku, posiada? miejskie fortyfikacje w postaci murów i umocnie? drewniano-ziemnych. Miasto stanowi?o te? znaczny o?rodek handlowy, po?o?ony przy szlaku handlowym, wiod?cym od prze??czy karpackich i Sanoka dolin? Sanu do Przemy?la. Przez miasto przeje?d?ali te? kupcy z zachodu przez Przemy?l na ziemie ruskie. Wojny i najazdy, jakie spad?y na rzeczpospolit? szlacheck? w XVII i XVIII wieku, spowodowa?y upadek gospodarczy ziem Pogórza Dynowskiego. W 1624 roku, w oktaw? ?wi?ta Bo?ego Cia?a, na ziemie Pogórza najazdu dokonali Tatarzy. Najechali oni i zniszczyli ogniem i mieczem: Jasionów, Trze?niów, Haczów, Grabownic?, Humniska, Niebocko, Strachocin?, Dydni?, Blizne. Jeszcze tragiczniejsze okaza?y si? najazd szwedzki w 1655 roku i najazd ksi?cia siedmiogrodzkiego Rakoczego w 1657 roku. W wyniku najazdu Rakoczego prawie doszcz?tnie sp?on??o miasto Dynów i wiele okolicznych wsi, zupe?nemu zniszczeniu uleg? zamek w Odrzykoniu. Zniszczenia, jakich dozna? Dynów i okolica musia?y by? odczuwalne jeszcze ko?cem XVII wieku, je?eli w przywileju z czasów panowania króla Jana III Sobieskiego z 1691 roku dla miasta Dynowa podkre?lano, ?e: chc?c podnosi? miasto, które od w?gierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu si? przywilej.
Jedn? z funkcji duszpasterskich powstaj?cych parafii by?o prowadzenie szkó?. Szko?y budowano najcz??ciej w pobli?u ko?cio?a i plebanii, a w wi?kszo?ci szkó? nauczycielami byli organi?ci oraz bardzo rzadko ksi??a. Z utworzonych w tym okresie szkó? warto wymieni? szko?y w Nozdrzcu (1636), Harcie (1745), Dyl?gowej (1720) oral w Domaradzu, Weso?ej, Golcowej, Haczowie, Bliznem, przysietnicy, Dubiecku, Bachórzu, Futomie, ?ubnie, Jaworniku Polskim, Korczynie, Harcie, Dydni i w Humniskach.
U schy?ku rzeczpospolitej szlacheckiej tereny Pogórza Dynowskiego sta?y si? miejscem wielokrotnych prze marszów, bitew i utarczek oddzia?ów konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi carowej Katarzyny. Jedna z bitew stoczona zosta?a na b?oniach mi?dzy Brzozowem ; Star? Wsi?. Pocz?tkiem trzeciej dekady maja 1772 roku przez omawiane tereny przesz?y wojska austriackie genera?ów Esterhazyego i Hadika, dokonuj?c I rozbioru Polski.W wyniku rozbioru ziemie po?udniowej Polski znalaz?y si? pod autriackim panowaniem i otrzyma?y nazw? Królestwa Galicji i Lodomerii. Od nowych poddanych w?adze zaborcy za??da?y przysi?gi na wierno?? austriackiej cesarzowej. W?adz? administracyjn? przej?li urz?dnicy, wojsko i ?andarmeria. W 1786 roku zaborcy dokonali nowego podzia?u administracyjnego kraju, tworz?c cyrku?y. Omawiane tereny znalaz?y si? w cyrkule sanockim, pocz?tkowo z siedzib? w Lisku -Lesku. Wiek XIX by? okresem nieustaj?cych d??e? narodu polskiego do wyzwolenia kraju spod obcego panowania. Szczególnie ostry przebieg na omawianych terenach mia?a rewolucja z 1846 roku. Pomimo zakrojonych na szerok? skal? przygotowa?, do zbrojnego ataku na Sanok nie dosz?o. Ch?opi zba?amuceni przez w?adze austriackie wyst?pili przeciw dworom. Zaatakowali oni dwory m.in. w Komborni, Izdebkach, Bachórzu i Dynowie. Uzyskanie w 1867 roku autonomii przez Galicj? niewiele zmieni?o w stosunkach gospodarczych regionu Pogórza. Nast?pi?y natomiast istotne zmiany polityczne. Po przeprowadzeniu uw?aszczenia, utworzono gminy wiejskie z urz?dami gminnymi i wójtem oraz oddzielny obszar dworski, obejmuj?cy grunty pa?skie wraz z zabudowaniami. W administracji i szko?ach wprowadzono j?zyk polski. Na terenie Pogórza powstawa? zacz??y liczne szko?y ludowe i organizacje spo?eczne, takie jak: ochotnicze stra?e po?arne, kasy Stefczyka, towarzystwa zaliczkowe, sk?adnice kó?ek rolniczych. Dynowszczyzna, nale??ca pocz?tkowo do powiatu sanockiego, w 1888 roku wesz?a w sk?ad utworzonego powiatu brzozowskiego.
W?adze miasta Brzozowa czyni?y starania w celu o?ywienia ?ycia gospodarczego. W mie?cie powsta?o wiele sklepów i magazynów oraz nast?pi? rozwój rzemios?a. W Brzozowie w 1887 roku by?o 313 warsztatów rzemie?lniczych, a w regionie s?ynne by?y wówczas brzozowskie fajki i grzebienie wykonywane z rogu bydl?cego. Na o?ywienie gospodarcze regionu znacznie wp?yn??o tak?e po??czenie Dynowa w 1904 roku, przez Jawornik Polski lini? kolei w?skotorowej z Przeworskiem.
Istotnym elementem rozwoju gospodarczego by?o równie? zapocz?tkowanie eksploatacji ropy naftowej na prze?omie XIX i XX wieku. Szyby naftowe w tym okresie pojawi?y si? w W?glówce, Woli Komborskiej, Witry?owie, Grabownicy, Humniskach, Turzym Polu, Brzozowie, Starej Wsi i Trze?niowie. W czasie poszukiwa? ropy naftowej, na polach granicznych Brzozowa ze Zmiennic? natrafiono na do?? du?e ?ród?a wody mineralnej. W latach 1925-1926 oczyszczono studni?, nast?pnie uj?to j? w beton i wyposa?ono w pomp?. Wybudowano tak?e dom zdrojowy o ponad czterdziestu pokojach, ?azienki, will? " Antonówk?", dwa baseny, kort tenisowy oraz budynki gospodarcze. W ten w?a?nie sposób powsta? mi?dzy lasami i górami "Brzozów-Zdrój". Niestety w czasie II wojny ?wiatowej i tu? po wyzwoleniu zabudowania urz?dzenia zdrojowe zosta?y ca?kowicie zniszczone.
W ?yciu spo?eczno-kulturalnym du?? rol? odegra s?ynne sanktuarium Maryjne na obszarze Pogórza Dynoskiego w Starej Wsi. Pocz?tki wioski si?gaj? 1359 rok kiedy to Kazimierz Wielki wyda? dokument alokacyji osady, od miejscowych nazwanej Brzozowa. W 1460 ro1 spotykamy ju? nazw? Stara Wie?. W drugiej po?owie XV wieku w Starej Wsi znajdowa? si? drewniany ko?ció? trzema o?tarzami. Prawdopodobnie zosta?y one przeniesione do nowego ko?cio?a wybudowanego w 1698 rok Spis inwentarza tego ko?cio?a z 1729 roku wymienia si? dawny obraz Za?ni?cia i Wniebowzi?cia Matki Bo?ej który znajdowa? si? w g?ównym o?tarzu i ju? wówczas: by? przedmiotem kultu. Obraz ten wykonany zosta? na deskach lipowych i jod?owych na pocz?tku XVI wiek Przedstawia on dwie sceny: "Za?ni?cia Naj?wi?tszej Maryi Panny" -cz??? dolna oraz "Przyj?cia Maryi w niebiosa przez Chrystusa" -cz??? górna.
Patriotyzm miejscowej ludno?? przejawia? si? w uroczystych obchodach ?wi?ta 3 maja, rocznic: odsieczy wide?skiej w 1833 roku, bitwy pod Rac?awicami w 1850 roku, czy urodzin Adama Mickiewicza w 1896 rok Szczególnie uroczy?cie obchodzono w 1910 roku pi?? setn? rocznic? zwyci?stwa pod Grunwaldem. Do dzi? ?wiadectwem tych uroczysto?ci s? pomniki króla W?adys?awa Jagie??y, wzniesione w Dynowie, B?a?owej i inny miejscowo?ciach Pogórza Dynowskiego. W okresie I wojny ?wiatowej, a szczególnie pod j koniec z rejonu dynowszczyzny do armii mobilizowano coraz to starsze roczniki i ca?kiem m?ode, co mia?o wp?yw na pogorszenie si? sytuacji gospodarczej. Na wsi daje si? bowiem zauwa?y? brak r?k do pracy.
Po odzyskaniu przez Polsk? niepodleg?o?ci w 1918 roku, dynowszczyzna nadal wchodzi?a w sk?ad powiatu brzozowskiego w województwie lwowskim. Do 1934 roku Brzozów i Dynów oraz ka?da z miejscowo?ci regionu tworzy?y oddzielne jedno miejscowo?ciowe gminy, ustanowione jeszcze w czasach zaboru. W tym to bowiem roku, w wyniku nowego podzia?u administracyjnego kraju, tj. utworzenia wiejskich gmin zbiorowych, powsta?a gmina Dynów i inne wiejskie gminy. W sk?ad gminy Dynów wchodzi?y : Dynów, który utraci? prawa miejskie, oraz wsie: Bachórz, Bartkówka, Harta, Laskówka, ?ubno, Paw?okoma, Przedmie?cie Dynowskie oraz Ulanica.
W dwudziestoleciu mi?dzywojennym obszar mi?dzy Wis?okiem a Sanem nale?a? do najbiedniejszych w Ma?opolsce. Znaczny wp?yw na s?aby rozwój gospodarczy regionu mia? brak po??czenia kolejowego z Krakowem i Lwowem. Pomimo tego, ?e Pogórze Dynowskie zosta?o w??czone do Centralnego Okr?gu Przemys?owego, z uwagi na brak odpowiedniego po??czenia komunikacyjnego, na tym terenie nie lokalizowano wi?kszych zak?adów przemys?owych, tak by?o te? w okolicach Jawornika Polskiego.
Przys?owiowa galicyjska bieda by?a przyczyn? strajków ch?opskich w 1937 roku. Strajk rolny w powiecie brzozowskim zosta? zapowiedziany na wielkiej, licz?cej ponad 5 tysi?cy uczestników, manifestacji ?wi?ta Czynu Ch?opskiego w Brzozowie, w dniu 15 sierpnia 1937 roku, a trwa? mia? od 16 do 25 sierpnia. Jego rozmiary ujawnia? ju? pierwszy dzie? -16 sierpnia - poniedzia?ek, który w Brzozowie dniem targowym i na który przyje?d?a setki furmanek i du?a liczba ludno?ci wiejskiej. Od wczesnego ranka drogi wiod?ce do miasta od Humnisk.
W wyniku prowokacji starosty powiatowego Andry?ki, dosz?o do powa?nych star? w okolicach Dydni. Ch?opi z Jab?onki w wyniku prowokacji poszli na pomoc . Przy drodze obok mostu zebra?o si? kilku dziesi?ciu ch?opów i kiedy nadjecha?a policja, ch?opi rozproszyli si? i zacz?li ucieka?. Policja atakowa?a ich, bi?a strzela?a do uciekaj?cych. Od kul zgin?li: Kazimierz Detrzak, Józef Paj?cki, Jan Paj?cki i Kazimierz Soko?ow.
Okres II wojny ?wiatowej na trwa?e zapisa? si? w dziejach regionu. W miesi?cu wrze?niu 1939 roku  walki stoczyli ?o?nierze 11 Karpackiej Dywizji Piechoty, pod Dynowem, Dubieckiem i Krzywcz?. W dniu 17 wrze?nia w granice Polski, od wschodu wkroczy?a Armia Czerwona.
Na podstawie umowy mi?dzy Niemcami i Zwi?zki Sowieckim rzeka San sta?a si? granic? sowiecko-niemieckie Pogórze Dynowskie wesz?o w sk?ad utworzonego przez hitlerowskich Niemców Generalnego Gubernatorstwa.
Lata wojny to lata dalszego zubo?enia gospodarczego Pogórza. Zaborcz? i rabunkow? polityk? hitlerowskiego okupanta szczególnie dotkliwie odczu?y gospodarstwa rolne. Uci??liwe kontyngenty i rekwizycje krów spowodowa?y, ?e na prze?omie 1943/44 roku w gminie Dydnia by?y 154 gospodarstwa bez byd?a. Miejscowa ludno??, aby prze?y? ukrywa?a przed hitlerowskim okupantem byd?o, czy trzod? chlewn?. Po kryjomu mielono zbo?e w ?arnach, aby nie korzysta? z m?ynów. Kolejn? form? represji wobec Polaków by?y wywózki, szczególnie m?odzie?y, na przymusowe roboty do Niemiec.
Ludno?? pochodzenia ?ydowskiego zamieszkuj?ca tereny Pogórza przesz?a podobn? gehenn? jak wszyscy ?ydzi w Generalnym Gubernatorstwie. W dniu 3 wrze?nia 1939 roku Niemcy dokonali masakry dynowskich ?ydów, rozstrzeliwuj?c oko?o 400 m??czyzn. Spalona zosta?a równie? synagoga ?ydowska.
Ko?cem lipca 1944 roku na dynowszczyzn? wesz?y wojska sowieckie. Po kilkudniowych zaci?tych walkach 28 lipca Dynów i okoliczne miejscowo?ci zosta?y zaj?te przez 38 Armi? I Frontu Ukrai?skiego. Linia frontu utrwali?a si? na terenie Pogórza Dynowskiego a? do 8 wrze?nia 1944 roku.
Pierwsze lata po wyzwoleniu to lata wyt??onej pracy mieszka?ców Pogórza Dynowskiego maj?ce na celu odbudow? kraju z po?ogi wojennej. W pierwszej kolejno?ci mieszka?cy omawianych terenów odbudowywali w?asne domy mieszkalne i zabudowania gospodarcze. Nast?pnym krokiem w odbudowie by?y budynki instytucji publicznych, domy stra?aka, czyli wiejskie domy kultury, szko?y podstawowe, a w miastach szko?y ?rednie, o?rodki zdrowia oraz infrastruktura komunikacyjna i techniczna. Coraz to wi?cej miejscowo?ci Pogórza otrzymuje ??czenia drogowe, do wiosek zaczynaj? kursowa? autobusy PKS. Powstaj? nowe zak?ady pracy,  miejscowej ludno?ci miejsce zatrudnienia, zacz?? co wp?ywa na podniesienie poziomu ?ycia mieszka?ców Wioski Pogórza staj? si? coraz bardziej nowoczesne, siadaj?ce o?wietlenie elektryczne, a w ostatnich lat po??czenia telefoniczne.
Powoli rozwija si? ?ycie kulturalne i o?wiatowe. klubach "Rolnika" czy "Ruchu" dzia?aj?cych w wioskach skupia si? dzia?alno?? kulturalno -o?wiatowa mieszka?ców regionu. Powstaje sie? gminnych i filialnych bib tek, ksi??ka dociera pod strzechy. Powstaj? zespo?y i kapele ludowe np. w Grabownicy, Niebocku, Haczowie i wielu innych miejscowo?ciach. Miasto i gmina Dynów organizuje coroczne "Dni Folkloru Pogórza Dynowskiego", nawi?zuj?ce do bogatych tradycji kultury ludo' tego terenu. W Brzozowie powstaje Muzeum Region a PTTK, a dzi?ki ogromnemu zaanga?owaniu i po?wi? niu wieloletniego dyrektora Jerzego Adamskiego wydawniczy. O?rodek ten w latach 1981-1995 wy drukiem ponad 80 publikacji ksi??kowych, w tym równie? wydawnictwa dotycz?ce Pogórza Dynowskiego.
W?adze samorz?dowe terenów gmin i powiatów po?o?onych na obszarze Pogórza Dynowskiego stawiaj? na rozwój turystyki. Potencjalne walory rozwoju turystyki to malownicze po?o?enie geograficzne, rzeka San z dop?ywa nieska?one ?rodowisko, liczne i atrakcyjne zabytki.



4. W?drówki po Gminie

Wi?kszo?? miejscowo?ci po?o?onych jest na stokach wzgórz i w w?skich dolinach, co przydaje im malowniczo?ci.
D?ug? histori? maj? Hadle Ka?czuckie, za?o?one przez ni?skiego bojara ?adomira Wo?oszyna. Otrzyma? on w 1377 roku przywileje od ksiecia W?adys?awa Ooplczyka na osadzenie wsi na prawie wo?oskim na wykarczowanym skrawku zwanym “Hadle pole”. W XIX wieku Hadle Ka?czuckie wchodzi?y w sk?ad powiatu ?a?cuckiego i nale?a?y do parafii rzymskokatolickiej w Manasterzu. Liczy?y wówczas ponad 400 mieszka?ców.
Hadle Szklarskie by?y wsi? o zró?nicowanym sk?adzie etnicznym (Polacy i Rusini). Grekokatolicy nale?eli do parafii w Tarnawce, za? rzymokatolicy – do parafii w Jaworniku. ??cznie wie? pod koniec XIX wieku liczy?a oko?o 600 mieszka?ców.
Stary, bo XIV -wieczny rodowód ma Manasterz z Niewa?k? i Rzekami, le?y nad Mleczk?, dop?ywem Wis?oka, przy drodze z Ka?czugi (6 kil.) na po?udniowy zachód od Zagórza, w okolicy pagórkowatej 326 m n.p.m., która podnosi si? up?azem ku zachodowi. Z tej wy?yny sp?ywa potok Hussowski wpadaj?cy w Manasterzu do Mleczki. Ta rzeka ma tutaj prawy brzeg niski i tworzy ??ki podmok?e. W najni?szym punkcie 293 m n.p.m. zbudowana karczma nosi nazw? Mokra. Tak?e ku wschodowi podnosi si? okolica nieznacznie tworz?c wzgórze 341 m bezwzgl?dnej wysoko?ci. U pó?nocnego stoku tego wzgórza stoi folwark Zagórski, nazwany prawdopodobnie od pobliskiej wsi Zagórze. Na wschód od Manasterza nad Jussakowskim potokiem znajduje si? przysió?ek Rzeki, a na pó?noc od niego drugi przysió?ek Niewa?ka lub Niewaszka. Kilka chat oddzielnie stoj?cych nazywaj? " Zaoblaskiem ". Te przysió?ki otacza od wschodu las, nosz?cy na pó?nocy nazw? Zapust (407 n.p.m.) i Niwa Górna, w ?rodku Strasznik, a na po?udniu Rze?a?ski las (384 m n.p.m.) Ten las dzieli Manasterz od Siedlaczki, le??cej w pó?nocnej stronie; dalej w stronie pó?nocno-wschodniej ci?gn? si? nad rzek? ku Pantalowicom podmok?e ??ki, a na wschód ku ?opusznie Wielkiej ma?e li?ciaste gaje. Na po?udnie graniczy ta wie? z Zagórzem. Manasterz nale?y do s?du powiatowego w Przeworsku i ma parafi? rzymskokatolic?. Liczy 1379 mieszka?ców rzymokatolików ".



5. Zwiedzanie i zabytki

Malowniczo po?o?ony Jawornik Polski zachowa? ?lady ma?omiasteczkowego uk?adu urbanistycznego. Tutejsza parafia erygowana zosta?a zapewne oko?o 1472 r. jednocze?nie z za?o?eniem miasta. W nowej parafii wzniesiono drewniany ko?ció? nosz?cy wezwanie Wniebowzi?cia NMP i ?w. Andrzeja Aposto?a. W XIX wieku, z uwagi na kiepski stan techniczny maj?cej blisko 500 lat ?wi?tyni podj?to decyzj? o budowie nowej. W latach 1838- 1839 stan??a murowana ?wi?tynia pozbawiona istotnych cech stylowych. We wn?trzu wyposa?enie z XIX i XX w. Obok ko?cio?a kaplica grobowa Górskich (XIX w.). Zabytkiem szczególnej rangi jest dworzec kolejki w?skotorowej -murowany, skromny budynek tworz?cy wraz z pozosta?ymi i budynkami i lini? kolejow? unikalny zespó? obiektów. Druga, warta uwagi ?wi?tynia stoi w Manasterzu. Parafi? utworzono w XV wieku (w 1479r. proboszczem by? Jan z Hy?nego). Wraz z powstaniem parafii wzniesiono drewniany ko?ció?, który z ko?cem XVIII w. znajdowa? si? w bardzo z?ym stanie technicznym. Ostatecznie, w latach 1881 -1882, dzi?ki funduszom ówczesnego w?a?ciciela dóbr Józefa Kellennanna zbudowano now?, stoj?c? do dzisiaj ?wi?tyni?. W 1895 r. biskup J. Glazer konsekrowa? j? pod tytu?em ?w. Katarzyny (takie wezwanie nosi?a te? poprzednia ?wi?tynia). Do nowego ko?cio?a przeniesiono cz??? starego, barokowego wyposa?enia. Najstarsz? pami?tk? jest gotycki dzwon z 1522 r. Stoj?c? w pobli?u, parawanow? dzwonnic? wzniesiono w 1920 r. Le??cy na trasie kolejki Przeworsk -Dynów Manasterz ma te? murowany budyneczek dworca. Jednym z ?adniejszych za?o?e? dworskich regionu jest rozleg?y zespó? dworski w Hadlach Szklarskich. Malowniczo za?o?ony park (XIX/XX w.) w typie krajobrazowym ze stawem poni?ej wzniesienia otula zieleni? rozleg?y budynek dworu wzniesionego (XIX/XX w.) dla ?astawieckich. , Parterowy, murowany dwór o urozmaIconej sylwetce poprzedza szeroki taras ??cz?cy dom z ogrodem i 52 1
w sk?ad zespo?u wchodz? ponadto murowane budynki: stajni, oran?erii i ku?ni, pochodz?ce z prze?omu XIX i XX w., remonto wae w latach 70. XX w.
Parafi? w Hadlach Szklarskich erygowa? w roku 1946 biskup Fr. Barda. Wierni zaj?li opuszczon? cerkiew greckokatolick?, któr? przystosowano do liturgii rzymskiej, a w nast?pnych latach odrestaurowano i nieznacznie powi?kszono. Dawna, murowana cerkiew filialna p. w. Przemienienia Pa?skiego wzniesiona zosta?a w 1792 r. W 1911 r. przesz?a gruntowny remont. Postawiona na planie prostok?ta, poprzedzona od frontu dwukondygnacyjn? wie?? o ramowych podzia?ach elewacji odznacza si? spokojem i harmoni?. Prowadzone restauracje nie zatar?y pierwotnego wyrazu ?wi?tyni -pozosta?a skromnym, pó?nobarokowym dzie?em prowincjonalnego budowniczego.



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2020 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.007 secs