Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Powiat Strzyżowski

Obszar powiatu strzyżowskiego charakteryzuje się znaczącymi walorami turystycznymi. Wpływa na to malownicze położenie praktycznie całego obszaru powiatu z podgórskim ukształtowaniem terenu, dużymi kompleksami leśnymi, w których występuje wiele interesujących gatunków roślin i zwierząt, w tym zwierząt łownych. Znaczna część obszaru powiatu poddana jest różnym formom ochrony przyrody ze względu na unikatowe walory przyrodnicze. Na terenie powiatu znajduje się m.in. Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu, Hyżniańsko-Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu, rezerwaty przyrody "Góra Chełm" w Stępinie i Jaszczurowej, "Herby" w Jazowej i Kobylu "Wielki Las" w gminie Czudec a także wg stanu na dzień 31.12.1999 r. 39 pomników przyrody. Walory turystyczne powiatu podnoszą także liczne, unikatowe zabytki kultury materialnej, wśród których wymienić można zabytkowe kościoły i cerkwie, zabytki budownictwa drewnianego, liczne stanowiska archeologiczne, zespoły fortyfikacji z okresu II wojny światowej (Strzyżów i Stępina), unikatowe układy urbanistyczne (Czudec, Strzyżów, Niebylec), zespoły dworskie oraz przydrożne kapliczki i krzyże. Wartości przyrodnicze i kulturowe powiatu podziwiać można m.in. poprzez umiejscowione na jego terenie szlaki turystyczne: szlak niebieski ciągnący się od góry Bardo (534 m n.p.m.) i Chełm (532 m n.p.m.) poprzez Stępinę, Cieszynę, Jazową (pasmo Herby 469 m n.p.m.) następnie Oparówkę i poza terenem powiatu: Pietruszą Wolę, Rzepnik do pasma Prządek, szlak zielony ciągnący się od Strzyżowa poprzez Godową, Bonarówkę i Węglówkę do gminy Korczyna, szlak czarny z Czudca poprzez Babicę, Połomię, Gwoździankę, Godową do Bonarówki. Na obszarze powiatu zlokalizowane są źródła wód naturalnych, które są wykorzystywane do produkcji wód mineralnych (Lutcza, Stępina, Strzyżów), projektowane są też działania w celu wykorzystania odkrytego w latach osiemdziesiątych obfitego źródła wód geotermalnych o wysokiej temperaturze w gminie Wiśniowa.
W związku z atrakcyjnością turystyczną terenu powiatu a także położeniem w pobliżu stolicy województwa Rzeszowa, jak również istotnych w skali wojewódzkiej ośrodków miejskich takich jak Krosno, Jasło, Dębica i in. jest on naturalnym terenem rekreacyjnym, w tym predysponowanym do zaspokajania potrzeb wypoczynku sobotnio- niedzielnego mieszkańców tych ośrodków . Rozwój bazy turystycznej i rekreacyjnej stać się więc powinien funkcją wiodącą w projektowaniu rozwoju powiatu.

Dziękujemy Starostwu Powiatowemu w Strzyżowie za przekazanie materiałów i informacji.
Zapraszamy na oficjalną stronę Powiatu www.Strzyzow.com.pl

  1. Historia
  2. Atrakcje Przyrodnicze
  3. Zabytki Kultury i Architektury
  4. Muzea i Skanseny
  5. Obiekty Sportowo Rekreacyjne
  6. Noclegi, Agroturystyka, Hotele, Gastronomia
  7. Gminy Powiatu Strzyżowskiego - Historia i Zabytki
1. Z dziejów Powiatu Strzyżowskiego
Terytorium Powiatu Strzyżowskiego leżało do XV w. na południowo - wschodnich rubieżach Polski, granicząc z Rusią. Zajęcie Rusi Halickiej przez Kazimierza Wielkiego spowodowało odsunięcie granicy daleko na wschód. Obszar ten z niezbyt bezpiecznego terenu przygranicznego stał się terytorium leżącym wewnątrz kraju, na szlaku ekspansji osadniczej, kierującej się na wschód. Okolice Strzyżowa należały od XII w. do księstwa (później do województwa) sandomierskiego, w jego zaś granicach do kasztelanii wiślickiej a później powiatu pilzneńskiego. Na obszarze dzisiejszego Powiatu Strzyżowskiego obok osad wiejskich powstawały ośrodki życia miejskiego, takie jak: Czudec, Frysztak, Niebylec oraz Strzyżów. Najstarszy dokument źródłowy o Strzyżowie pochodzi z 1279 roku. Nieznana jest dokładna data lokacji Strzyżowa. Prawa miejskie uzyskał pod koniec XIV wieku. Czudec po raz pierwszy występuje w dokumencie w 1282 roku. Miastem zaś stał się w 1427 roku. Najstarszy dokument, w którym występuje Frysztak już jako miasto, pochodzi z 1366 roku. Niebylec uzyskał prawa miejskie w 1509 roku. Prawdopodobnie sama osada powstała znacznie wcześniej.
W XV i XVI wieku nastąpił rozwój Strzyżowa i okolic. W okresie tym rozwinęło się rzemiosło, zwłaszcza tkactwo. Istniały tu silne cechy sukienników i foluszników. W trakcie swej historii ziemia strzyżowska przeżywała dramatyczne chwile. Największe zniszczenia dokonały się w czasie XVII - wiecznych wojen. W 1657 r. wojska siedmiogrodzkie zniszczyły Strzyżów. XVIII wiek przyniósł upadek Strzyżowa i okolicznych miasteczek. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku ziemia strzyżowska znalazła się w granicach Austrii. W 1782 r. weszła ona w skład cyrkułu dukielskiego, a następnie od roku 1790 -jasielskiego. Po reformie administracyjnej z 1853 r. Strzyżów, Czudec i Niebylec weszły w skład powiatu rzeszowskiego, natomiast Frysztak i Wiśniowa - do powiatu jasielskiego. Długotrwałe starania społeczności strzyżowskiej, a także zbudowanie linii kolejowej Rzeszów - Jasło przyczyniły się do utworzenia Powiatu w Strzyżowie. Miało to miejsce w 1896 r. Organem Powiatu było Cesarsko-Królewskie Starostwo w Strzyżowie. Siedziba Starostwa mieściła się w budynku zajmowanym obecnie przez policję. Starostwo było najniższą rządową władzą dla wszystkich spraw administracyjnych nie powierzonych wyraźnie innym władzom lub organom. Do jego obowiązków należało bezpośrednie staranie o wykonywanie ustaw, o ile do tego nie były powołane inne organy, o utrzymanie bezpieczeństwa publicznego i spokoju i o popieranie ogólnego dobra. Starostami w okresie galicyjskim byli m. in. Mikołaj Pokiński (1903), Zygmunt Zaleski (1909), Karol Maryański (1914), hr Skarbek, hr Rusocki, Ludwik Lipiński oraz Mellin. Powiat Strzyżowski obejmował okręgi sądowe: Strzyżów (dotychczas należący do powiatu rzeszowskiego) i Frysztak (należący wcześniej do powiatu jasielskiego). W powiecie istniało 65 gmin jednostkowych (64 wiejskie i l miejska). W skład Powiatu Strzyżowskiego wchodziły następujące gminy jednostkowe: Baryczka, Blizianka, Bonarówka, Brzeżanka, Czudec, Dobrzechów, Gbiska, Glinik Charzewski, Godowa, Grodzisko, Gwoździanka, Gwożnica Dolna, Gwoźnica Górna, Jawornik Niebylecki, Konieczkowa, Lutcza, Łętownia, Małówka, Niebylec, Nowa Wieś Czudecka, Połomyja, Przedmieście Czudeckie, Pstrągowa, Strzyżów, Tropie, Wysoka, Wyżne, Zaborów, Żarnowa, Żyznów, Cieszyna, Frysztak, Glinik Dolny, Glinik Górny, Glinik średni, Gogołów, Huta Gogołowska, Jaszczurowa, Jazowa, Kalembina, Kobyle, Kożuchów, Kozłówek, Luba, Łęki, Markuszowa, Niewodna, Oparówka, Pietrusza Wola, Przybówka, Pstrągówka, Pułanki, Różanka, Stępina, Szufnarowa Tułkowice, Twierdza, Widacz, Wiśniowa, Zawadka.
Większość ludności powiatu stanowili Polacy, szczególnie na wsi. Jedynie w Bliziance, Gwoździance oraz Bonarówce i Oparówce mieszkała częściowo ludność pochodzenia łemkowskiego. W miasteczkach, a zwłaszcza we Frysztaku, duży odsetek mieszkańców stanowili Żydzi, których w 1934 r. było 1146 na 1483 mieszkańców. W powiecie mieszkało w 1910 r. 58 549 osób. Samo miasto Strzyżów liczyło w 1912 r. 2 237 mieszkańców. Powiat Strzyżowski miał charakter rolniczy. Wieś strzyżowska była przeludniona, rolnictwo bardzo rozdrobnione. Przemysł był słabo rozwinięty. W 1910 r. w powiecie było tylko 19 zakładów zatrudniających 268 robotników. Największym zakładem była cegielnia w Dobrzechowie założona w 1870 r. przez Romana Michałowskiego. Dobrze rozwinięty był natomiast handel, znajdujący się w większości w rękach Żydów oraz rzemiosło. Życie kulturalne Strzyżowa skupiało się wokół powstałego w 1912 r. Gimnazjum. Po odzyskaniu niepodległości Powiat Strzyżowski znalazł się w granicach województwa lwowskiego. W odrodzonej Polsce ulegała stopniowym zmianom organizacja Starostw. Od 1919 r. oddzielono od administracji politycznej administrację skarbową, a od 1920 r. administrację szkolną. W 1924 r. Starostwa przejęły sprawy odbudowy po zlikwidowanych urzędach odbudowy. Od 1928 r. do zakresu działania Starostwa należały wszystkie sprawy administracji państwowej na obszarze powiatu z wyjątkiem zastrzeżonych do właściwości władz naczelnych, wojewody i innych władz państwowych. Obok Starostwa jako urzędu administracji państwowej istniał samorząd powiatowy. Jego organem uchwałodawczym i kontrolującym była Rada Powiatowa, a wykonawczym i zarządzającym - Wydział Powiatowy. W obu tych organach przewodniczył starosta. W 1931 r. powierzchnia Powiatu Strzyżowskiego wynosiła 478,71 km2, powierzchnia użytków rolnych 325,83 km2. Liczba mieszkańców wynosiła 56.400 osób. Przyrost naturalny stanowił tu niewielką liczbę, zmniejszany był również przez znaczną migrację zarobkową tutejszej ludności, stałą i sezonową. Samo miasto Strzyżów liczyło wówczas 3.060 mieszkańców, Niebylec - 638, Czudec -973, Frysztak-ł.479.
Powiat Strzyżowski został zlikwidowany z dniem l kwietnia 1932 r. Został on rozdzielony pomiędzy dwa powiaty: rzeszowski i krośnieński.
W 1935 r. utworzono gminy zbiorowe. Na terenie byłego Powiatu Strzyżowskiego powstały one w Strzyżowie, Czudcu, Niebylcu, Frysztaku i Wiśniowej. Od września 1939 r. do sierpnia 1944 r. Strzyżów był pod okupacją niemiecką. Należał do Generalnej Guberni, do dystryktu krakowskiego. Wielu strzyżowian zginęło w czasie wojny w masowych egzekucjach, byli wywożeni na roboty, osadzani w obozach koncentracyjnych. W 1942 r. Niemcy wywieźli wszystkich Żydów do obozu w Bełżcu. W rejonie Strzyżowa działały oddziały partyzanckie AK i BCh. Uczestniczyły one w wyzwoleniu Strzyżowa w czasie akcji "Burza". W 1944 r. Strzyżów i okolice weszły w skład nowoutworzonego województwa rzeszowskiego. Ponowne utworzenie Powiatu Strzyżowskiego miało miejsce w 1954 r. Organem uchwałodawczym i kontrolnym Powiatu była Powiatowa Rada Narodowa w Strzyżowie, zaś zarządzającym i wykonawczym Prezydium PRN w Strzyżowie. Miały one swoją siedzibę w budynku należącym dziś do szpitala.
W wyniku reformy administracyjnej w 1975 r. zlikwidowane zostały powiaty. Tym samym uległ likwidacji Urząd Powiatowy w Strzyżowie. Terytorium powiatu weszło w skład okrojonego województwa rzeszowskiego. Po II wojnie światowej nastąpił rozwój Strzyżowa i okolic. Przyczyniło się do tego znacznie ponowne utworzenie powiatu w 1954 r. W Strzyżowie powstało kilka dużych zakładów przemysłowych: Fabryka Mebli, Fabryka Maszyn, WSS "Polsport", CSI "Roksana". W powiecie powstało wiele nowych szkół, bibliotek, domów kultury, ośrodków zdrowia oraz szpital. Po przywróceniu w 1990 r. samorządu na szczeblu gminy polepszyła się infrastruktura Strzyżowa i okolicznych gmin. Większość miejscowości została skanalizowana i zgazyfikowana. Poprawił się znacznie wygląd miasta i wsi. Powstało także wiele małych prywatnych firm przemysłowych, handlowych i usługowych. Od l stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej przywrócony został w historycznych granicach Powiat Strzyżowski, który wszedł w skład województwa podkarpackiego. Centralnym urzędem samorządu powiatowego w Strzyżowie, który wykonuje swoje zadania przy pomocy Rady Powiatu i Zarządu Powiatu zostało Starostwo Powiatowe w Strzyżowie. Powstanie samorządu powiatowego w Strzyżowie stwarza nadzieję na dalszy rozwój Strzyżowa i całego terenu powiatu.
mgr Zbigniew Irzyk, Archiwum Państwowe w Rzeszowie


2. Atrakcje Przyrodnicze
CZARNORZECKO - STRZYŻOWSKI PARK KRAJOBRAZOWY utworzony w 1993 r. na mocy rozporządzeń wojewodów rzeszowskiego, tarnowskiego i krośnieńskiego obejmuje łącznie 25 781 ha, z czego na powiat strzyżowski przypada 12220 ha (24,28% powierzchni ogólnej powiatu). Park chroni i udostępnia dla turystyki, wypoczynku i nauki unikalną przyrodę, obejmuje tereny leżące na pograniczu Pogórza Strzyżowskiego i Dynowskiego. Najwyższe partie Pogórzy wchodzące w skład parku porastają lasy bukowo - jodłowe, należące do regla dolnego - piętra charakterystycznego dla pasm beskidzkich. Charakterystyczną ozdobą głównego pasma Pogórza jest ciąg piaskowcowych wychodni skalnych, przedziwnie uformowanych przez erozję ostańców z zamierzchłej przeszłości geologicznej. Na terenie Parku występuje 42 gatunki roślin objęte ochroną gatunkową, w tym 29 gatunków objętych ochrona całkowitą i 13 ochroną częściową. Celem utworzenia parku jest aktywna ochrona najcenniejszych i charakterystycznych dla regionu walorów środowiska przyrodniczego, nieprzeciętnych walorów estetycznych krajobrazu oraz walorów historyczno - kulturowych. Park posiada wiele cennych zabytków: kościołów i cerkwi, zespołów dworskich, miejsc pamięci narodowej. Jest tradycyjnym terenem wędrówek pieszych, rowerowych i autokarowych. Najciekawsze jego fragmenty udostępniają szlaki turystyczne; niebieski, zielony, czarny i żółty, ścieżki przyrodnicze: ,,Przy Zamku Kamieniec" i ,,Czarnorzeki - Dział" oraz trasy rowerowe: ,,Wokół Kamieńca i Prządek" i ,,śladami Zamieszańców". Z punktów widokowych można podziwiać panoramy Pogórza Dynowskiego, Strzyżowskiego, Dołów Jasielsko - Sanockich, Beskidu Niskiego a przy dobrej widoczności również Bieszczady i Tatry.

REZERWAT PRZYRODY "GÓRA CHEŁM" - Usytuowany jest na Pogórzu Strzyżowskim, pomiędzy potokiem Stępinka - dopływem Wisłoka a górą Klonową. Leży na terenie gminy Frysztak i Wiśniowa, w Nadleśnictwie Strzyżów, Leśnictwo Cieszyna, w Czarnorzecko - Strzyżowskim Parku Krajobrazowym. Powierzchnia 155,40 ha obejmuje przede wszystkim: las bukowo - jodłowy, zbiorowisko grądów oraz łęgów podgórskich. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych lasów bukowych porastających górę Chełm (528 m n.p.m.) oraz wspaniałych terenów źródliskowych (w tym wód mineralnych). W rezerwacie występują m. in. rośliny chronione: wawrzynek wilczełyko, skrzyp olbrzymi, kruszczyk siny, listera jajowata, gnieźnik leśny. Dogodne warunki życia znalazło tu wiele gatunków zwierząt, m. in.: sarny, dziki, borsuki, jastrzębie, krogulce, sowy uszate, grubodzioby. Ciekawostką rezerwatu jest wyrobisko po nieistniejącym kamieniołomie odsłaniające interesujące stadium budowy geologicznej tego terenu.

REZERWAT PRZYRODY "WIELKI LAS" - teren ten należy geograficznie do Pogórza Strzyżowkiego i położony jest na wysokości 350 - 400 m n.p.m. Rezerwat obejmuje 70,75 ha powierzchni, którą w całości stanowi las zarządzany przez Nadleśnictwo Strzyżów. Chroni on jeden z najpiękniejszych drzewostanów bukowych tutejszego Pogórza. Nasiona z tego drzewostanu, których część przechowuje się w Leśnym Banku Genów w Kostrzycy, przeznaczone są do produkcji sadzonek na szczególnie piękne uprawy leśne, aby wyhodować dla następnych pokoleń równie piękne lasy. Do najcenniejszych roślin występujących w rezerwacie należą: buławnik mieczolistny, gnieźnik leśny, kłokoczka południowa, obrazek alpejski charakteryzujący się pułapkową budową kwiatostanu przystosowanego do przetrzymywania zwabionych do wnętrza owadów. Główną atrakcją "Wielkiego Lasu" jest leśna ścieżka przyrodniczo - dydaktyczna, która przebiega w całości przez rezerwat.

ŚCIEŻKA PRZYRODNICZO - DYDAKTYCZNA W REZERWACIE "WIELKI LAS" W CZUDCU - Ścieżka przebiega w całości przez rezerwat przyrody "Wielki Las". Jej długość wynosi ok. 2 km., a przeciętny czas jej przejścia to 2 - 3 godz. Punktem początkowym i jednocześnie końcowym ścieżki jest pole biwakowe, gdzie można odpocząć, schronić się przed deszczem i rozpalić ognisko. Ścieżka przybliża zwiedzającym zarówno sam rezerwat przyrody jak i ogólne prawa rządzące lasem oraz typowe cechy lasów Pogórza Strzyżowskiego. W odległości ok. 0,5 km na zachód od punktu końcowego ścieżki można z wzniesienia podziwiać panoramę Pogórza i Niziny Sandomierskiej.

KOMPLEKS ŚCIEŻEK EDUKACYJNO - REKREACYJNYCH W ŁĘTOWNI - Kompleks ścieżek obejmuje ok. 2 km "ścieżkę zdrowia" oraz ok. 3 km "ścieżkę przyrodniczo - dydaktyczną". Ścieżka zdrowia, wykorzystując naturalne ukształtowania terenu, urozmaicona jest szeregiem odpowiednio przygotowanych konstrukcji drewnianych, niezbędnych do wykonywania określonych ćwiczeń i gimnastyki. ścieżkę przyrodniczo - dydaktyczną można przejść w 2 - 3 godziny. Malowniczo położona, urozmaicona ciekawie opracowanymi tablicami poglądowymi, wyposażona w ławeczki, wygodne kładki i pomosty widokowe zakończona jest polem biwakowym, przystosowanym do prowadzenia zajęć "Zielonej Szkoły".

REZERWAT PRZYRODY "HERBY" o powierzchni 145,85 ha, zlokalizowany na pograniczu gmin Wiśniowa i Frysztak, pomiędzy Kobylem i Jazową. Ciekawe wychodnie skalne umiejscowione na grzbiecie pasma Herbów, porośniętego lasami grądowymi i buczyną. Celem ochrony rezerwatu jest ochrona oryginalnych form skalnych - piaskowców istebniańskich - w formie 7 zwartych ciągów skałek, dochodzących do 5 metrów wysokości oraz dobrze wykształconych i zachowanych zbiorowisk żyznej buczyny karpackiej, porastających grzbiet ,,Herbów". Występują tu także liczne chronione i górskie gatunki roślin; m.in. podrzeń żebrowiec, paprotka zwyczajna, śnieżyca wiosenna, wawrzynek wilczełyko.

HYŻNIAŃSKO - GWOźNICKI OBSZAR CHRONIONEGO KRAJOBRAZU - o powierzchni 24 620 ha. Zajmuje on południowo-zachodnią część Pogórza Dynowskiego. Rosną tu grądy i buczyna karpacka, a w dolinach rzecznych pozostałości lasów łęgowych. W rezerwacie przyrody "Mójka", znajdującym się na terenie tego Obszaru, przedmiotem ochrony jest las bukowo-jodłowy, stanowisko bobra europejskiego. Rezerwat "Wilcze" został utworzony ze względu na kompleks jedliny podgórskiej ze znacznym udziałem buka.

STRZYŻOWSKO-SĘDZISZOWSKI OBSZAR CHRONIONEGO KRAJOBRAZU - o powierzchni 14 207 ha. Charakterystyczną cechą tego Obszaru jest obecność pokrywy lessowej w jego północnej części oraz strefy przejściowej do pokrywy z utworów fliszowych w południowej części. Spotyka się tu wilgotne łąki z ostrożeniem oraz z rajgrasem wyniosłym. Kompleks leśny z licznym udziałem starodrzewia bukowego jest chroniony w rezerwacie pn. "Wielki Las". Obszary te znajdują się na terenie gmin: Tuszów Narodowy, Mielec, Przecław, Niwiska, Kolbuszowa, Cmolas, Stary Dzikowiec, Ostrów, Sędziszów, Iwierzyce, Wielopole Skrzyńskie, Czudec, Frysztak, Wiśniowa, Strzyżów, Niebylec, świlcza, Boguchwała, Tyczyn, Błażowa, Hyżne, Chmielnik, Markowa, Głogów, Rakszawa, Kamień, Sokołów, Raniżów, Żołynia, Białobrzegi, Grodzisko Dolne, Leżajsk, Nowa Sarzyna i Kuryłówka.

PUNKTY WIDOKOWE - Na terenie powiatu strzyżowskiego znajduje się bardzo dużo malowniczych punktów widokowych. Ze względu na ukształtowanie terenu punkty takie zlokalizowane są na terenie wszystkich gmin. Przy dobrej przejrzystości powietrza można nawet podziwiać pasmo Tatr. Do wybranych, wartych odwiedzenia otwartych wzniesień należą m. in. Góra Niebylecka, Góra Wilcze (tzw. Patria), Żyznów "Przy Górze", Budy Czudeckie, Górna Pstrągowa, Zawadka, Wólka Czudecka, pasmo Herby, Glinik Dolny, Frysztak, Huta Gogołowska, Gogołów, Góra Żarnowska i in.

POMNIKI PRZYRODY - Pomniki przyrody znajdują się m. in.: w Wiśniowej - park przy dworze Mycielskich, Strzyżowie - dęby przy pałacu Konopków, Babicy - najstarsza lipa podkarpacia przy pałacu Jarochońskich, Kozłówku - lipy, Połomi - lipy, Czudcu - park przy dworze Grabieńskich i in.


3. Zabytki Kultury i Architektury
TUNEL KOLEJOWY Z OKRESU II WOJNY ŚWIATOWEJ W STRZYŻOWIE - wybudowany przez Niemców w latach 1942-1943. Prowadziła do niego bocznica linii kolejowej. We wnętrzu mieścił się skład liczącego kilkadziesiąt wagonów pociągu. Niedaleko stacji PKP widnieje zarys bunkra. Podziemne przejście łączyło te dwa obiekty. Zagadką pozostaje przeznaczenie tunelu. Informacje jakoby była to tajna fabryka broni lub jakichś wojskowych urządzeń nie znajdują potwierdzenia. Tunel ma 465 metrów długości,. 8 szerokości, 5,5 wysokości. Żelbetonowa konstrukcja zadziwia ogromem i solidnością wykonania. Przy wylocie tunelu od strony Żarnowej zachowały się żelazne wrota, w górze budka wartownika, pozostały ślady po szynach kolejowych. Obiekt imponuje ogromem, jakością wykonania, przytłacza zaś surowym, ponurym wyglądem.

SCHRON KOLEJOWY Z OKRESU II WOJNY ŚWIATOWEJ W STĘPINIE - CIESZYNIE. Wiosną 1940 r. Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych hitlerowskiego Wehrmachtu wybrało Podkarpacie na lokalizację jednej z wysuniętych kwater dowodzenia, przygotowanych dla kierowania operacją zmierzającą do opanowania ZSRR. Jeden z głównych obiektów zlokalizowano we wsi Stępina. Prace budowlane rozpoczęto w lecie 1940 r. Projektowanie i wykonawstwo spoczywało na największej niemieckiej organizacji budowlanej - Organizacji Todta. Dla zamaskowania rzeczywistego przeznaczenia inwestycji, oficjalnie przedsięwzięcie zarejestrowano jako budowę jednego z zakładów dla berlińskiej firmy chemicznej "Askania - Werke". Plac budowy objęty był ścisłą ochroną wojskowo-policyjną i dostęp do wznoszonych schronów żelbetonowych mieli tylko upoważnieni Niemcy. Łącznie zatrudnionych było ok. 3-6 tysięcy ludzi. Budowę zakończono w lecie 1941 r. Zespół schronów w Stępinie to obiekty uknikatowe na skalę europejską. Główny obiekt zespołu to ponad 400-metrowy schron dla pociągów sztabowych. Tory kolejowe wiodły tu od stacji w Wiśniowej. 27 lipca 1941 roku odbyło się w tym podległym Wehrmachtowi "Obiekcie Południowym Führera" spotkanie Hitlera z Mussolinim. Do dziś wiele pomieszczeń, zalanych wodą, jest niezbadanych.

WYKOPALISKA ARCHEOLOGICZNE W CZUDCU - zamek w Czudcu położony na wzgórzu nad Wisłokiem zwanym Zamczyskiem jest jednym z później odkrytych zamków w Polsce. Dokonał tego prof. G. Leńczyk dopiero w 1955 roku. A wszystko dlatego, że mury z zamku zachowały się tylko pod powierzchnią ziemi. Do niedawna można było je oglądać w dwóch niewielkich wykopach archeologicznych, obecnie tych wykopów jest już kilka. Badania doprowadziły do odkrycia murów z dwóch faz chronologicznych - fragmenty murów średniowiecznych oraz narożniki i pozostałości baszty z XVI w. Baszta ma sześć metrów średnicy i jest sześciokątna. Długość zamku określono na 50 m. Do zamku idzie się pod górę wąwozem, który jest zachowaną oryginalną drogą dojazdową. Legenda mówi że w lochach zamku czudeckiego przetrzymywano zbójów napadających na kupców. Gdy pewnego razu pod zamek podeszły hordy tatarskie (co zdarzało się wielokrotnie w historii Czudca), a kasztelan był nieobecny, dowództwo objęła jego żona Zofia. Widząc ogromną przewagę napastników postanowiła posłużyć się podstępem. Obiecała więźniom, że ich winy zostaną darowane, jeśli uda im się zabić przywódcę Tatarów. Przystał na to tylko jeden więzień i uzbrojony w kuszę zaczaił się koło zamku. Gdy Tatarzy na czele ze swoim wodzem rozpoczęli szturm, ukryty w krzakach więzień ugodził go strzałą w pierś. Zaskoczeni napastnicy wycofali się i ruszyli w stronę Strzyżowa, który doszczętnie spustoszyli, zamek jednak cudem ocalał. Stąd też wg legendy powstała nazwa Czudec. Podczas prac archeologicznych natrafiono na pokaźny zbiór kafli renesansowych, które pięknem i jakością wykonania nie odbiegają od podobnych kafli z Krakowa i innych większych ośrodków miejskich tamtego okresu.

LUTCZA - gm. Niebylec. Cennym zabytkiem Lutczy jest drewniany kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NP Marii wzniesiony ok. 1464 r. Trójnawowy, wzniesiony w tradycji późnogotyckiej, z bogatym detalem ciesielskim. W początkach XVI wieku przy prezbiterium dobudowano murowaną zakrystię. W następnym stuleciu przy kościele stanęła wieża, która najprawdopodobniej spłonęła już podczas pożaru świątyni w 1670 r. Remontowana w XVII/XVIII w. Wykonano wówczas strop z fasetą, który w nawie wsparto na słupach. Ostatnio odnowiony (1976 r.).

LUBLA - gm. Frysztak. Kościół parafialny p.w. Św. Mikołaja Biskupa w Lubli objęty jest ścisłą ochroną konserwatorską. Zaliczony do jednego z cenniejszych przykładów późnogotyckiego drewnianego budownictwa sakralnego w Małopolsce. Kościół posiada duże walory zabytkowe, krajobrazowe i turystyczne, jest zabytkiem grupy I, budowlą drewnianą, krytą gontem, niewiele ustępującą pod względem architektonicznym takim obiektom, jak kościół w Haczowie i Bliznem. świątynię ufundowano ok. połowy XV wieku. Została zbudowana "na zrąb" z drewna modrzewiowego, na podmurówce kamiennej. W 1793 roku do głównej bryły kościoła dobudowano wieżę o konstrukcji słupowej, która po wojennych zniszczeniach została w 1995 r. pieczołowicie zrekonstruowana. Na uwagę zasługują cenne obrazy: w lewym ołtarzu obraz Chrystusa Męża Boleści z Matką Boską, gotycki, z ok. połowy XV wieku, dwa obrazy późnogotyckie w ołtarzu głównym - Matki Boskiej z Dzieciątkiem i patrona kościoła św. Mikołaja oraz obrazy św. Anny Samotrzeć i św. Joachima w ołtarzu prawym. Godna uwagi jest także rokokowa, bogato rzeźbiona ambona z 1778 r. i konfesjonał z II pół. XVIII w. W wieży kościoła na ścianie południowej umieszczona jest główka Chrystusa pochodząca z krucyfiksu, który znajdował się tu przed wojną. Upamiętnia ona cudowne zdarzenie -podczas ostrzału artyleryjskiego Lubli w styczniu 1945 r. wybuch pocisku zniszczył krucyfiks, a głowa Ukrzyżowanego, nienaruszona wbiła się w drewnianą ścianę. W przykościelnej dzwonnicy znajduje się gotycki dzwon z końca XV wieku. Obok kościoła stoi plebania wybudowana w 1911 r. na miejscu poprzednich - drewnianych i murowanych, które towarzyszyły kościołowi prawie od początku jego istnienia.

GOGOŁÓW - gm. Frysztak. Drewniany kościół p.w. Św. Katarzyny, wzniesiony w 1672 roku przez Stanisława Charchułowicza. Jest jednym z najcenniejszych zabytków na tym terenie. Niewielka świątynia o szlachetnych proporcjach i skromnej, typowej dla tego budownictwa architekturze pomimo licznych remontów zachowała urok i klimat XVII wiecznej budowli. Jednonawowy kościół z węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium, wieżą zachodnią i dwiema niższymi dobudówkami - zakrystią i kruchtą południową nakrywa stromy, kryty gontem dach. Wewnątrz świątyni podziwiać można XVII wieczny, barokowy ołtarz główny, zdobią go rzeźby św. Katarzyny, Marii Magdaleny, Jakuba i Joachima oraz malowane przedstawienia św. Katarzyny. Nieco skromniejsze ołtarze boczne, kolekcję zabytkowych sprzętów kościelnych oraz późnogotycką, kamienną chrzcielnicę z XVI w., ambonę i prospekt organowy z XVIII w. Świątynię otacza mur wzniesiony w XIX w. W jego ciąg od zachodu wkomponowano dzwonnicę.

GWOŹNICA GÓRNA - W górnej części wsi - drewniany kościół parafialny p.w. Św. Antoniego Padewskiego z 1864 r., jednonawowy. Odnowiony na przełomie wieków, rozbudowany w latach: 1923 r. (dodanie kaplicy) i 1930 (przedłużenie). W okresie ostatniej wojny proboszczem miejscowej parafii był współorganizator Placówki AK Strzyżów-Niebylec ks. Franciszek Jeleń. Z komendantem AK, a swoim parafianinem, por. Janem Chyłkiem, utrzymywał ścisły kontakt. Nad żołnierzami AK sprawował opiekę duszpasterską: spowiadał ich, rannym udzielał wiatyku, a poległym urządzał w nocy pogrzeby konspiracyjne. O wielkiej jego odwadze i patriotyzmie niech świadczy fakt, że w Wielki Piątek 1944 r. pozwolił, aby straż przy Bożym Grobie pełnili żołnierze AK, w pełnym umundurowaniu i uzbrojeniu.

BONARÓWKA - Cerkiew drewniana greckokatolicka z 1841 r., obecnie filialny kościół rzymskokatolicki parafii w Żyznowie. Stanowi jednonanową bryłę z przedsionkiem - wieżą. Zewnętrzne ściany kościoła pokryte są gontem, dach ocynkowaną blachą. Na dachu kościoła znajdują się trzy kopuły. W przedsionku i w nawie znajduje się polichromia Pawła Bogdańskiego z roku 1898, w prezbiterium Pawła Zaporowskiego z roku 1932. Do kapitalnego remontu zrębu ścian oraz polichromii pod nadzorem konserwatora przystąpiono w roku 1993.

GWOŹDZIANKA - Drewniana cerkiew z XVIII w. pod wezwaniem św. Kosmy i Damiana. Po wojnie została zamieniona na kościół rzymsko - katolicki, zlikwidowano podówczas zabytkowy ikonostas, przykryto boazerią polichromię ścian wewnętrznych. O cerkiewnym przeznaczeniu przypomina piękna, sześcioboczna, zakończona baniastym hełmem wieżyczka na sygnaturkę.

OPARÓWKA - Neoromańska, murowana cerkiew wzniesiona w 1912 r., w której obecnie mieści się kościół rzymskokatolicki. Kapliczka wybudowana w XIX w., murowana, wewnątrz rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem i dwa lichtarze - XIX w. Na ścianach wewnętrznych cerkwi znajdują się urzekające prawosławne malowidła, które świadczą o wielowiekowym istnieniu różnych religii na tym terenie. Cerkiew w Oparówce to zabytek wart obejrzenia. Zachwyca swoja prostotą i skromnością a jednocześnie pozostaje "klejnotem" architektury o niecodziennym charakterze.

BLIZIANKA - Cerkiew drewniana z XVIII w. o częściowo odrestaurowanych ścianach zewnętrznych, krytych gontem.

BUDYNEK SYNAGOGI ŻYDOWSKIEJ W STRZYŻOWIE - dawna bożnica (wzniesiona w końcu XVIII w.) zajmowana jest obecnie przez Miejską Bibliotekę Publiczną. Budynek został częściowo przebudowany w latach 1961 - 1966. Bożnica murowana, tynkowana, o zaokrąglonych narożach, opięta jest z trzech stron pilastrami. Od zachodu wznosi się piętrowa, niższa od budynku przybudówka, mieszcząca pierwotnie schody prowadzące do sali kobiet. Prostokątne okna umieszczone są w głębokich wnękach. Sala modlitw podczas remontów została podzielona na dwie kondygnacje, izba szkolna na trzy pomieszczenia, w miejscu Aron Hakodeszu wybito nowe okno. Zachowała się Bima sklepiona żaglasto, na czterech potężnych filarach.

BUDYNEK SYNAGOGI ŻYDOWSKIEJ W CZUDCU - obiekt murowany, podpiwniczony, wzniesiony w XVIII w. Obecnie siedziba Gminnej Biblioteki Publicznej.

BUDYNEK SYNAGOGI ŻYDOWSKIEJ W NIEBYLCU - W 1977 r. adaptowano dla potrzeb biblioteki budynek dawnej synagogi, wykorzystywanej jako magazyn nawozów. Budynek ten służy bibliotece do chwili obecnej. Amatorów zwiedzania dawnej synagogi żydowskiej nie brakuje. świadczą o tym liczne wycieczki z całego świata, odwiedzające co roku Niebylec. Bibliotekę odwiedzały już wycieczki z Niemiec, Francji, Anglii, Stanów Zjednoczonych i Izraela. Dla wielu zwiedzających, często mających w Niebylcu rodzinne korzenie, jest to ogromne przeżycie. Pamiętają bowiem Niebylec i okolice z lat dzieciństwa, lub słyszeli o tym miejscu ze wspomnień dziadków czy rodziców.

SANKTUARIUM Matki Bożej Łaskawej w Czudcu - Matki Pocieszenia - W 1427 r. król Władysław Jagiełło nadaje Czudcowi prawa miejskie. Od strony administracji kościelnej, o Czudcu jako parafii mówi się już w 1326 r. W tym to roku kroniki krakowskie wspominają o Czudcu, że był najdalej wysuniętą parafią w diecezji krakowskiej. W tym czasie istniał już kościół św. Marcina na wzgórzu cmentarnym oraz cmentarz. W XV w. ówczesny dziedzic Czudca Mikołaj Strzyżowski buduje z zachodniej strony rynku drugi kościół św. Zofii (obecne sanktuarium) w którym skoncentrowało się życie religijne. Wyniesienie kościoła do godności sanktuarium oraz ukoronowanie słynącego łaskami obrazu matki Bożej Łaskawej, Królowej Różańca świętego miało miejsce 8 września 2002 r. Koronacja przebiegła pod przewodnictwem ordynariusza rzeszowskiego ks. Bpa Kazimierza Górnego, pomocniczego ks. Bpa Edwarda Białogłowskiego, biskupów przemyskiego, sandomierskiego, zamojsko-lubaczowskiego oraz 400 osobowej grupy kapłanów. W uroczystości wzięła udział ponad 20-tysięczna rzesza wiernych.

ZABYTKOWY UKŁAD URBANISTYCZNY W CZUDCU - W centrum Czudca zachowały się resztki małomiasteczkowej, drewnianej zabudowy z XIX wieku. Domy w większości zwrócone szczytami do ulicy, niekiedy z podcieniami, stwarzają niepowtarzalne, drewniane ciągi urbanistyczne.

ZABYTKOWY UKŁAD URBANISTYCZNY W STRZYŻOWIE - Wokół rynku usytuowane są kamieniczki, w większości przebudowane w II połowie lat pięćdziesiątych. Na jednej z kamienic tablica pamiątkowa informuje, że urodził się tu Wilhelm Zajączkowski (1836 - 1909), wybitny farmakolog, autor licznych prac naukowych z tej dziedziny. W kamieniczce znajdowała się apteka w której pracował Zajączkowski. W zabytkową architekturę rynku, utrzymującego klimat małego, galicyjskiego miasteczka, wpisuje się charakterystyczny, gotycki rysunek wieży - dzwonnicy kościelnej, nakrytej stożkowatym hełmem. Na północnych obrzeżach miasta znajduje się XIX wieczna, neogotycka, murowana, z cegły, z kamienną dekoracją architektoniczną kaplica cmentarna p.w. św. Michała, wzniesiona staraniem Konstancji Dydyńskiej. Z innych obiektów o walorach zabytkowych na uwagę zasługuje budynek Sądu Rejonowego (XIX w.), obiekt "Sokoła" (1910 r.), zabudowania dworca kolejowego (XIX w.), budynek liceum (1912 r.), Ochronka Sióstr Serafitek (pocz. XX w.).

ZABYTKI NIEBYLCA WRAZ Z KOŚCIOŁEM PARAFIALNYM - Początki tutejszego dworu sięgają XVI wieku. Był kilkakrotnie przebudowywany, ostatni raz pod koniec wieku XIX. Aby dotrzeć do dworu, należy z rynku w Niebylcu wyjechać drogą ku wschodowi, a po ok. 1 km skręcić w lewo w kierunku Małówki. Dwór widoczny jest wśród drzew, na stromym stoku wzgórza. Mieściła się w nim ostatnio baza POM. Dwór ma kształt spłaszczonej litery T, skierowanej podstawą ku południowi. Dolna część jest ceglana, górna drewniana. Całość nakrywa blaszany dach. Pozostałości drewnianych elementów ozdobnych świadczą, że dwór został przebudowany w modnym stylu "szwajcarskim". Wnętrza puste i zniszczone. Warto podjąć wysiłek przedarcia się przez pokrzywy od pd.-wschodu, by obejrzeć bodaj jedyny fragment dawnej kamieniarki, kamienne nadproże z herbem właścicieli, w kształcie litery "W". Budowę obecnego kościoła, pod wezwaniem Znalezienia Krzyża świętego i Wniebowzięcia N.M.P., rozpoczęto 8 września 1936 roku. Przed przystąpieniem do budowy rozebrano część starego kościoła. Został poszerzony teren placu kościelnego, przez zakupienie działki u Teofila Wójciaka zamieszkałego w USA. Kościół został zbudowany według projektu inż. Tadeusza Mulickiego, architekta z Rzeszowa. Prace, które zakończono w 1943 roku, nadzorował inż. Józef Urbanik ze Strzyżowa. Organy kościelne zostały wykonane przez organomistrzów: Feliksa Mazura i Władysława Kroka z PołomiI. Pierwsze malowanie polichromią było wykonane w 1958 roku przez Stanisława Konarskiego i Franciszka Frączka z Krzemienicy. Konsekracji kościoła dokonano w 1956 roku. Bryła budowli jest mocno rozczłonkowana, dominantę stanowi kopuła o przekroju wysmukłym, półeliptycznym, na tamburze, wzniesiona na przecięciu nawy z transeptem. Fasada zachodnia, w której znajduje się główne wejście do kościoła, flankowana jest dwiema przysadzistymi wieżami. Wewnątrz oglądać można elementy starego wyposażenia, pochodzące z pierwotnego kościoła: krucyfiks w polu środkowym głównego ołtarza z połowy XVII w., późnobarokowe ołtarze boczne, chrzcielnicę drewnianą z XVII w., rzeźby i obrazy.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W POŁOMII - Połomia - wieś w dolinie Gwoźnicy na Pogórzu Dynowskim założona w 1346 r. Kościół parafialny p.w. św. Mikołaja w Połomii, murowany z kamienia, wzniesiony w 1577 r. z pozostawieniem dawnej zakrystii z około połowy wieku XV, należy do najstarszych i najcenniejszych zabytków na Podkarpaciu. Objęty ścisłą ochroną konserwatorską. Z pierwotnego, najstarszego wyposażenia wnętrza zachowany został tryptyk gotycki, o unikatowej wartości, którego konserwację przeprowadzono w latach 1997 - 1999. Wystrój wnętrza świątyni kształtują głównie barokowe XVIII wieczne ołtarze (główny i 2 boczne), ambona, XVII wieczne żelazne kute drzwi do zakrystii w kamiennym, późnogotyckim portalu oraz polichromia barwna ścian i sufitu z 1913 r. autorstwa artysty malarza Alojzego Roblicha z Drohobycza. Ponadto w skład zespołu kościelnego wchodzą ogrodzenie wraz z neogotycką dzwonnicą z lat 1907 - 1913 oraz budynki murowanej plebanii i drewnianej wikarówki z poł. XIX w. Uzupełnia go pozostałość starodrzewia.
 
ZESPÓŁ PARKOWO - PAŁACOWY W CZUDCU - Historia dworu nie jest dokładnie znana. Powstał zapewne w XVI wieku. Gdy w XVIII wieku rodzina Grabieńskich wybudowała pałac, dotychczasowa rezydencja znacznie podupadła na znaczeniu i zaczęła pełnić funkcję lamusa lub skarbczyka. Dziś w pałacu mieści się liceum ogólnokształcące, a dawny dwór jest podzielony na prywatne mieszkania.
Majątek dworski stoi w dawnym parku, na wschodnim krańcu wsi. Łatwo do niego trafić - park i zabudowania są dobrze widoczne na północ od drogi do Rzeszowa. Dwór jest dość obszerną, piętrową budowlą. Jego plan zbliżony jest do kwadratu. ściany są otynkowane, dach dworu jest czterospadowy, kryty dachówką. We dworze nie zachowało się wiele elementów architektury renesansowej. Z zewnątrz trudno się dopatrzyć renesansowej rezydencji. Wnętrze kryje sklepienia kolebkowe na parterze i drewniane stropy na piętrze. Najciekawszą (nawet rewelacyjną) pozostałością są malowane deski stropowe piętra. Wzory są być może oryginalne, z przełomu XVI/XVII wieku. Przedstawiają typowe dla tamtych czasów kompozycje ornamentalne. Dwór stoi obok obszernego pałacu, pełniącego dziś funkcję liceum. Warto także zwrócić uwagę na dworską oficynę z XVIII wieku. Całość założenia otacza park.
 
ZESPÓŁ PARKOWO - DWORSKI W NOWEJ WSI CZUDECKIEJ - Obiekt zbudowano w I połowie XIX w. jako dwór parkowy, klasycystyczny. Przebudowano w końcu w. XIX w okresie eklektyzmu. Starsza część wybudowana z cegły i kamienia, nowsza z cegły. Pierwotnie był to obiekt parterowy na planie prostokąta, przykryty dachem czterospadowym, z długą kalenicą północ - południe i podcieniem od strony południowej. W końcu XIX w. od strony zachodniej dobudowano budynek jednopiętrowy przykryty dachem czterospadowym na planie kwadratu, połączony z częścią starszą parterową przewiązką. Część parterowa nosi ślady gruntownej przebudowy i adaptacji z czasu rozbudowy: są to eklektyczne drewniane kroksztyny podtrzymujące okap dachu od strony wschodniej, pięcioboczny ganek, balustrada w podcieniu i stolarka wewnętrzna. Wewnątrz dworu znajdowało się szesnaście izb mieszkalnych i pięć innych pomieszczeń, w większości budynek jest podpiwniczony. Dwór w bardzo złym stanie technicznym został kupiony przez osobę prywatną w 2000 r. Od tego czasu prowadzony jest pod nadzorem konserwatora zabytków gruntowny remont obiektu. Budynek jest zlokalizowany w ongiś ciekawym parku, obecnie zdewastowanym i zaniedbanym.

PAŁAC WOŁKOWICKICH-KONOPKÓW W STRZYŻOWIE - Wybudowany końcem XIX w., zastąpił wcześniejszy, z którego zachowały się jedynie piwnice. Zbudowany na rzucie prostokąta, piętrowy, z mieszkalnym poddaszem, murowany i tynkowany stanowił kolejno własność Wołkowickich i Konopków. W 1974 r. pałac przeszedł gruntowny remont, podczas którego przystosowano obiekt do pełnienia nowej funkcji. Mieści się w nim Dom Dziecka im. Janusza Korczaka. Pałac otacza park krajobrazowy, opadający tarasowo ku południu. Założony z początkiem XIX w. z alejami, dwoma stawami i pięknymi starymi drzewami.

DWÓR DYDYŃSKICH W STRZYŻOWIE - Otoczony pozostałościami XVII w. parku, wzniesiony około 1786 r., gruntownie przebudowany w 1926 r., restaurowany w 1969 r.

DWÓR MYCIELSKICH W WIŚNIOWEJ
- Duży dwór obronny powstał w Wiśniowej w XVI wieku. Został prawdopodobnie wybudowany przez rodzinę Bonerów, ówczesnych właścicieli miejscowości. W XVIII wieku nastąpiła jego bardzo znaczna przebudowa. Kolejni właściciele wsi wystawili dla siebie pałacyk klasycystyczny, a dawny dwór przekształcili w oficynę. Taki stan rzeczy trwał do II Wojny światowej, po której to majątek znacjonalizowano. Pałac jest opuszczony i niszczeje, a dawny dwór funkcjonuje jako przedszkole. W parku za dworem stoi piękna, neoromańska kaplica grobowa, wybudowana w początkach XX w. staraniem Walerii z Tarnowskich Mycielskiej. W niewielkiej Wiśniowej łatwo trafić do dworu. Stoi on wśród drzew zabytkowego parku, na stoku wzgórza, po północnej stronie drogi. Dwór jest budynkiem bardzo obszernym. Zgodnie z renesansowymi wymogami symetrii powstał na planie kwadratu. Posiada dwie nadziemne kondygnacje oraz wysoki, czterospadowy dach, kryty dachówką. ściany dworu są otynkowane, ozdobione bardzo skromnie, zgodnie z modą klasycystyczną. W budynku niestety nie zachowały się żadne elementy wystroju renesansowego. Budynek dworu obronnego stoi w ładnym i nieźle utrzymanym parku. Zaraz obok niego stoi klasycystyczny dworek-pałacyk z XVIII wieku. Jest to piętrowa budowla na planie prostokąta. Wyróżnia ją dość ładny ganek, wsparty na czterech słupach. Warto zwrócić uwagę na ciekawe budynki gospodarcze, należące do dawnego dworu. Szczególnie interesująca jest klasycystyczna brama wjazdowa na teren posiadłości: piętrowa, ozdobiona zgodnie z resztą budynków. Ostatni właściciele dworu - rodzina Mycielskich - byli opiekunami i mecenasami artystów. W okresie międzywojennym Mycielscy gościli najwybitniejszych artystów i literatów: Leona Chwistka, Jana Cybisa, Józefa Mehoffera, Hannę Rudzką - Cybisową, Władysława Rzepińskiego, Felicjana Kowarskiego, Tytusa Czyżewskiego, Jacka Malczewskiego.

ZESPÓŁ PARKOWO PAŁACOWY BYLICKICH W ŻYZNOWIE - Pałac usytuowany jest w obrębie pozostałości okazałego parku krajobrazowego, założonego w 1877 r. W parku stare drzewa, aleje i prostokątny staw z wyspą. Pałac wybudowany został w I połowie XIX w.. Przebudowany częściowo pod koniec XIX i na początku XX wieku zatracił wiele pierwotnych, klasycystycznych cech. Założony na planie wydłużonego prostokąta, piętrowy, murowany, nakryty jest prostym, czterospadowym dachem. Elewacja frontowa, z wgłębnym portykiem (biegnącym przez całą wysokość budynku), wspartym na ośmiu kolumnach dodaje pałacowi wdzięku i lekkości. W elewacji ogrodowej portyk z tarasem stanowiącym przedłużenie ogrodu. Obecnie w pałacu mieści się Dom Dziecka.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W DOBRZECHOWIE - Położony na niewielkim wzniesieniu kościół parafialny p.w. św. Stanisława Biskupa powstał według planów Teodora Talowskiego, jednego z najwybitniejszych architektów swoich czasów. Wzniesiony w latach 1888 - 1893 zastąpił starą, drewnianą XV wieczną świątynię. Kościół to potężna, neogotycka budowla, do której wiodą kamienne schody. Nad wejściem wyrasta potężna, czworoboczna wieża nakryta dachem namiotowym, wybiegającym w smukłą wieżyczkę. Kościół jednonawowy z transeptem i kaplicami otoczony jest szerokim obejściem i pięknym neobarokowym ogrodzeniem.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W STRZYŻOWIE pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Bożego Ciała - Zespół kościelny stanowią: kościół oraz wieża i plebania z XV w. otoczone murem. Kościół wzniesiono w II połowie XV w. Odbudowany po pożarze w II połowie XVII w., skutkiem czego wnętrze zyskało barokowy charakter. Wieża wzniesiona w II połowie XV wieku, częściowo spalona w 1895 roku, odbudowana w 1897 roku jako murowana, z dzwonem z 1613 r.. Plebania pochodzi z 1884 r., pierwotnie kryta gontem, częściowo zniszczona podczas II wojny światowej została przebudowana w 1975 r. Kościół ten to budowla trzynawowa o długim, trójprzęsłowym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie. Od północy przylegają do niego dwa pomieszczenia: zakrystia i skarbiec. Kościół, wzniesiony na kamiennym cokole zwieńczonym gzymsem, murowany, z kamienia łamanego, częściowo potynkowany, wzmocniony jest szkarpami dodającymi bryle powagi. Wnętrze oświetlają duże, o gotyckim wykroju, dwustronnie rozglifione okna. Wnętrze świątyni przekształcone i wyposażone przez stulecia zadziwia rozmaitością szczegółów o różnej proweniencji i odmiennych stylach współtworzących niepowtarzalny klimat wnętrza. Do najstarszych zabytków kościoła należą: kamienne portale wiodące z północnej kruchty do nawy i z prezbiterium do zakrystii (XV w.), dwa barokowe epitafia inskrypcyjne (XVII w.) oraz ołtarz główny i dwa ołtarze przy figurach międzynawowych (XVIII w.).

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY WE FRYSZTAKU - świątynię wzniesiono w 1927 r. Ogromne zasługi w powstanie kościoła wniósł ówczesny proboszcz parafii Frysztak Ksiądz Prałat Wojciech Blajer. Podczas okupacji niemieckiej frysztacki kościół uległ poważnym zniszczeniom. Dachówka zupełnie spadła z dachu, w kościół trafiło około 80 pocisków artyleryjskich. W trzech miejscach gruby mur bocznych ścian został na wylot przebity. Zniszczony został dach blaszany, połamane krokwie i belki. Do remontu kościoła ksiądz Blajer przystąpił w czasie działań wojennych, w październiku i listopadzie 1944 r. Po wojnie odremontowano całą świątynię. Murowany, trzynawowy o zwartej bryle stoi przy wschodnim stoku wzniesienia, na północ od rynku. Nad całą zabudową góruje pięćdziesięciometrowa, cylindryczna wieża, mieszcząca w przyziemiu główne wejście. Po obu jej stronach, na górnych bokach ściany frontowej, umieszczone są rzeźby kamienne św. Marka i św. Jana. Obejście świątyni, uporządkowane i harmonijnie zespolone ze stylem budowli wspomaga i uzupełnia architekturę. W jasnym, ze smakiem urządzonym wnętrzu, umieszczono część zabytkowego wyposażenia pochodzącego z pierwotnej świątyni. W nawie środkowej znajduje się ołtarz główny w stylu regencji z 1753 r., ufundowany przez proboszcza Andrzeja Ankiewicza, odnowiony w 1784 roku staraniem kolejnego proboszcza Michała Duvall. Pole środkowe zdobi barokowy krucyfiks (1650 r.), niewielkich rozmiarów przedstawienie uderza ekspresją, wyczuwalnym cierpieniem wyrzeźbionego ciała Zbawiciela. Krucyfiks otacza dekoracja w formie udrapowanej kotary i liczne wota. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się współczesny mu obraz Narodzenia Matki Boskiej.

DWÓR W BARYCZCE - Baryczka rozciąga się w dolinie Gwoźnicy. Dwór, wzniesiony na wysokim brzegu rzeki, widoczny jest z daleka. Powstał w II połowie XVIII w., obecnie jest siedzibą szkoły podstawowej. Zmiany, jakim uległ dwór w trakcie remontów i prac adaptacyjnych, pozbawiły go większości dawnych elementów. Ze starego obiektu zachował się plan wydłużonego prostokąta, ściany zewnętrzne i mansardowy dach z powiekami. Z dwóch stron otaczają go stare drzewa będące pozostałościami zniszczonego założenia parkowego. Pomimo przekształceń dwór ten zachował klimat siedziby ziemiańskiej końca XVIII w.

KAPLICZKI PRZYDROZNE NA TERENIE POWIATU - Na terenie powiatu strzyżowskiego znajduje się około 400 zabytkowych kapliczek i krzyży przydrożnych. Były wystawiane w przedziale czasowym XVIII - XIX - XX w. Fundowane przez osoby prywatne lub społeczności wiejskie jako wota dziękczynne bądź upamiętniające różne wydarzenia, stanowią nieodłączny element krajobrazu. Kapliczki murowane, drewniane, skrzynkowe, domkowe, słupowe, wnękowe, baldachimowe, figury przydrożne, krzyże spotykamy w lasach, na polach, przy głównych drogach i w wielu innych miejscach.


4. Muzea i Skanseny

SPOŁECZNE MUZEUM TOWARZYSTWA MIŁOŚNIKÓW ZIEMI STRZYŻOWSKIEJ W STRZYŻOWIE - obecnie mieści się w dworze Dydyńskich w Strzyżowie. Gromadzenie zbiorów muzealnych zostało zapoczątkowane w 1959 r. przez nauczyciela Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcacego w Strzyżowie - Zygmunta Leśniaka. Były to dary młodzieży szkolnej i ich rodzin. Muzeum ma 16 wystaw stałych obejmujących: zbiory archeologiczne, etnograficzne, numizmatyczne, sfragistykę, rzemiosło, zbiory dokumentujące życie społeczne miasta Strzyżów, galerię malarstwa nieprofesjonalnego, szkolnictwo i oświatę, galerię burmistrzów Strzyżowa, okres zaborów, okres I wojny światowej, okres II Rzeczypospolitej, mieszkanie dworsko - mieszczańskie, czasy II wojny światowej, okres "Solidarności", 30 - lecie Towarzystwa Miłośników Ziemi Strzyżowskiej, twórczość ludową. Społecznym opiekunem Muzeum jest w chwili obecnej prezes TMZS Adam Kluska.

JAK ŻYLI I PRACOWALI NASI PRZODKOWIE - MUZEUM PARAFIALNE W SZUFNAROWEJ - Założycielem Muzeum jest proboszcz parafii w Szufnarowej (gm. Wiśniowa) ks. Bronisław Domino. Wraz z bratem ks. Antonim Domino rozpoczął zbieranie eksponatów, dokumentujących życie i pracę mieszkańców wsi i okolic. W zbiorach znajdują się przedmioty używane w gospodarstwie domowym, gospodarstwach rolnych, stanowiska związane z wykonywanymi zawodami, m.in. kowalstwem, szewstwem, rzeźnictwem, rymarstwem, kołodziejstwem, bartnictwem i in., pamiątki wojskowe, kolekcja lamp naftowych, żelazek, przybory szkolne, pamiątki sakralne związane z wyposażeniem kościołów, jest też ciekawa ekspozycja dawnych środków transportu, stary młyn, studnia z żurawiem.

ZAGRODA CHŁOPSKA W GODOWEJ - zaczątek skansenu budownictwa wiejskiego, zainicjowany przez członków istniejącego od 2001 r. Towarzystwa Przyjaciół Godowej. W bezpośrednim sąsiedztwie Szkoły Podstawowej w Godowej stoi drewniany, pokryty strzechą budynek mieszkalno - gospodarczy z przełomu XIX - XX w., wyposażony kompletnie w oryginalne sprzęty. W zbiorach, systematycznie powiększanych staraniem członków Towarzystwa, znajdują się również wiatraki, tak charakterystyczne dla XIX - wiecznego krajobrazu ziemi strzyżowskiej, niestety masowo likwidowane w II połowie XX wieku. Osobom zainteresowanym informacji udziela dyrektor SP w Godowej (tel. 276 11 27).

MUZEUM BIOGRAFICZNE JULIANA PRZYBOSIA W GWOZNICY GÓRNEJ - W Gwoźnicy Górnej w 1901 r. urodził się znany poeta, Julian Przyboś. Był jednym z czołowych przedstawicieli współczesnej polskiej poezji. Zasłynął jako twórca oryginalnej konstrukcji poetyckiej, autor licznych wierszy, zbiorów poetyckich i esejów. Zmarł w 1970 r., pochowany został na miejscowym cmentarzu. Jego rodzinna chałupa już nie istnieje, spłonęła w 1958 r. Miejsce to upamiętnia głaz. W latach siedemdziesiątych narodziła się koncepcja stworzenia w Gwoźnicy muzeum Juliana Przybosia. Miał to być rezerwat etnograficzny. Zakupiono XIX-wieczną zagrodę Antoniego Błądzińskiego (z chałupą podobną do starego domu Przybosiów). Powstał miniskansen, w którego skład wchodzą: chałupa z tzw. przyłapem (wnęką podcieniową) konstrukcji zrębowej z wysokim czterospadowym dachem krytym słomą, stodoła z podcieniem w narożniku z 1900 r., dawna stajnia końska adaptowana na warsztat i dwukondygnacyjny spichlerz kamienno-drewniany. W pomieszczeniach tych zgromadzono pamiątki związane z życiem i twórczością poety oraz zbiory etnograficzne. Muzeum to udostępniono zwiedzającym w połowie lat osiemdziesiątych.


5. Obiekty Sportowo Rekreacyjne
WYCIAG NARCIARSKI W BABICY - nowy wyciąg narciarski "STEMAG" (produkcji austriackiej) znacznie skraca czas wyjazdu narciarzy na górę stoku. Obecnie wyciąg posiada zdolność przewozową 650 osób na godzinę. Dodatkowo przy dolnej stacji znajduje się wyciąg BABYLIFT BORER MINISTAR o długości 60 metrów a przy górnej, obok restauracji "PANORAMA" wyciąg BABYLIFT BORER STAR o długości 112 metrów doskonale nadające się dla dzieci oraz osób stawiających pierwsze kroki na nartach lub desce snowbordowej. Po lewej stronie wyciągu, w lesie, znajduje się nartostrada przeznaczona dla osób lubiących jazdę po nieprzygotowanych trasach. Do produkcji śniegu są gotowe armatki śnieżne firmy TPS model OKO755 wytwarzająca 90 m2 śniegu na godzinę oraz armatka model OKO750 o zdolności 60 m2. Trasy przygotowuje ratrak "JUMBO" kanadyjskiej firmy Bombardier. W poprzednim sezonie poprawiono oświetlenie trasy wyjazdowej. Po zamontowaniu lamp Philips, można szusować po stoku narciarskim do późnej nocy. Przy dolnej stacji wyciągu znajduje się bezpłatny parking na 100 pojazdów, w całości oświetlony.

WYCIAGI NARCIARSKIE W STRZYŻOWIE - Usytuowane w Łętowni, w bezpośredniej bliskości kąpieliska i ścieżek edukacyjno - rekreacyjnych. Wyciąg zaczepowy długości 120 m i orczykowy - 450 m. Stok oświetlony, przygotowany przez armatki śnieżne i ratrak.

KAPIELISKO WE FRYSZTAKU - Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji we Frysztaku Ośrodek dysponuje 4,5 hektarami ogrodzonej powierzchni rekreacyjno - sportowej położonej w okolicy podgórskiej nad rzeką "Wisłok" przy trasie z Rzeszowa do Krosna. Ośrodek położony jest w bezpośredniej bliskości Czarnorzecko - Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. Położenie w rejonie o wspaniałych walorach przyrodniczych, turystycznych i krajobrazowych oraz unikalny mikroklimat stanowią atrakcyjne miejsce do organizacji zgrupowań sportowo - szkoleniowych, kolonii, obozów, kursów, wycieczek, rajdów, narad, zielonych i białych szkół oraz do indywidualnego wypoczynku. Znakomite warunki do zbierania grzybów, łowienia ryb, dobry punkt wypadowy do pobliskich atrakcyjnych miejscowości i punkt do pieszych wędrówek.
Do dyspozycji znajdują się:
• hotel z 45 całorocznymi miejscami noclegowymi w pokojach 2 i 4 osobowych - węzeł sanitarny wspólny,
• na miejscu sauna i sala wykładowa wyposażona w sprzęt audio - video,
• sala gimnastyczna 12 x 12 m wyposażona w stoły do tenisa stołowego, szatnie i natryski,
• płyta boiska do piłki nożnej 98 x 60m z widownią na około 1500 miejsc,
• boisko do gier małych, asfaltowy kort tenisowy, bieżnia prosta 100 m, skocznie do skoku w dal itp.,
• pole namiotowe dysponujące 25 miejscami, możliwość karawaningu i możliwość korzystania z ciepłej wody,
• plac zabaw dla dzieci z huśtawkami, miejscem na ogniska, parkingiem niestrzeżonym,
Na terenie ośrodka znajduje się zespół basenów odktytych (basen sportowy, rekreacyjny i brodzik z biczami wodnymi i urządzeniami do masażu wodnego).Tel. /17/ 27 77 900.

KAPIELISKO W STRZYŻOWIE - ŁĘTOWNI - Kąpielisko typu przepływowego, w bezpośredniej bliskości lasu oraz kompleksu rekreacyjnego ze ścieżkami: przyrodniczo - dydaktyczną i rekreacyjną, trasą rowerową restauracją i czynnym zimą wyciągiem narciarskim. Kąpielisko, w którym zainstalowano również brodzik dla dzieci, ma wymiary 60 x 20 m.



6. Noclegi Agroturystyka Hotele Gastronomia

Adres

Rodzaj

Maria i Stanisław Baranowie Wyżne 398, 38- 120 Czudec

gospodarstwo

Natasza i Roman Kulowie Wyżne 191 ( leśniczówka), 38-120 Czudec

gospodarstwo

Hotel „Kaczarnica” 38-120 Czudec

hotel

Podkarpacki Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Czu 38-120 Czudec, ul. Rzeszowska

hotel

Zajazd „Magyar” Wyżne 56A 38-120 Czudec

hotel

Małgorzata Rauch Pstragowa 453, bim@fr.pl, tel. 606 725 723, www.freniszowka.itl.pl

gospodarstwo

Alicja Salamon Cieszyna 333, 38-125 Stępina

gospodarstwo

Mieczysława Wojtanowka Cieszyna 57, 38-125 Stępina

gospodarstwo

Józef Krok Plac Św. Floriana 10 , 38-130 Frysztak

gospodarstwo

Mariola Gorczyca Huta Gogołowska 35, 38-131 Gogołów

gospodarstwo

Jan Wiśniowski Lubla 387( Bukowy Las) 38-130 Frysztak

gospodarstwo

Józef Salamon 38-125 Stępina 182

gospodarstwo

Danuta i Krzysztof Wójcikowie 38-125 Stępina 178

gospodarstwo

Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji we Frysztaku 38- 130 Frysztak, ul. Sportowa 30

hotel

Zofia i Mieczysław Skowronowie Pstrągówka 3, 38-124 Wiśniowa

gospodarstwo

Krystyna i Janusz Ziębowie Pstrągówka 4, 38- 124 Wiśniowa

gospodarstwo

Krystyna i Jacek Opielowscy Szufnarowa 277, 38-124 Wiśniowa

gospodarstwo

Krystyna i Stanisław Ziębowie Szufnarowa 326, 38-124 Wiśniowa

gospodarstwo

Izabela Wojtaszek 38-111 Żyznów 25b

gospodarstwo

Hotel – Restauracja Niebylec



WYKAZ PUNKTÓW GASTRONOMICZNYCH W POWIECIE STRZYŻOWSKIM:

Adres

Telefon

Hotel Kaczarnica – Restauracja 38-120 Czudec

277-22-86

Zakład Handlowo – Gastronomiczny Gąsior Andrzej i S-ka Czudec ul. Rzeszowska 6

2772227

Pizzeria la Tabu „Elsterówka” ul. Rynek

2772735

Bar „Kuchcik” – Bosek Krystyna Babica

2772886

Restauracja „Galicja” D. Borowiec Babica

277-28-14

Bar – „Stacja Paliw L.J. Babica” Babica

277-22-36

Zajazd „MAGYAR" Wyżne

2771933

Restauracja Jubilatka Frysztak, Pl. Św. Floriana 1

2777090

Bar przy Zakładzie Diagnostyki Samochodowej Frysztak

2777911

Bar Twierdza- S.C. MIX J.Z. Mocek Twierdza 109

2777011

Bar Ocean Łętowska Anna Twierdza 111

2777020

Bar „Tułkowiczanka” – A. Kuczek Tułkowice

276-61-40

Zajazd „U Świstaka” Kożuchów

2776662

Bar „Pod Świerkami” – W. Wojnarowska Wiśniowa

2775044

Zajazd „U Izy” Żyznów 305

2773181

Kawiarnia „KOMBO” Strzyżów ul. Mostowa 2

276-01-40

Zajazd „Galicja” Strzyżów ul. Kombatantów

276-22-53

Pizzeria „Przystań” ul. Mostowa


Pizzeria „Oliwka” Strzyżów ul. 700-lecia 4a

746-10-46

Restauracja „Bella Rosa” Strzyżów ul. Słowackiego

276-04-10

Bar Zagłoba „BIS” Strzyżów, ul. Mostowa

276-21-01

Bar „Rafaello” Grodzisko


Firma Usługowo Handlowa „SKORPION” Paszek Stanisław i S-ka Godowa

2762214

Bar „Żarnowianka” – R. Woda Żarnowa

2762586

Bar „Zagłoba” Żyznów

277-32-59

Restauracja "Podkarpacka" ul. Rynek

276-24-47

Bar „Podkarpacki” Niebylec

2773014

„BiP” S.C. Stacja Paliw Niebylec

277-30-32, 277-30-54

Zajazd „Pod Samolotem” Lutcza

7463918



7. Gminy Powiatu Strzyżowskiego - Historia i Zabytki
Gmina i miasto Strzyżów
Zajmująca centralną część powiatu, miejsko-wiejska gmina Strzyżów rozciąga się wzdłuż doliny Wisłoka i jego dopływów, m.in.: Wysokiej, Stobnicy i Różanki. Na południu opiera się o wchodzący w skład Pogórza Dynowskiego masyw Brzeżanki (477 m n.p.m.) oraz pasmo Czarnego Działu (Kiczora 516, Kiczora Mała 479 i Wiśnia Góra 380). na północy zaś sięga po pas wzniesień Białej Góry (412 m n.p.m.) w obrębie Pogórza Strzyżowskiego. Zalesione obszary w/w. wzniesień stanowią wspaniałe miejsce rekreacji, pieszych, rowerowych, a zimą narciarskich wędrówek. Na północ od Strzyżowa, opodal Łętowni, zlokalizowano kompleks rekreacyjno-sportowy z wyciągiem orczykowym, kąpieliskiem i polem biwakowym.
Przez stanowiący centrum gminy i powiatu - Strzyżów - przebiega droga z Rzeszowa do Jasła i Krosna, a przez Lutczę miasto uzyskuje dogodne połączenie z Przemyślem i Sanokiem. Ważnym szlakiem komunikacyjnym jest także linia kolejowa Rzeszów - Jasło. Tradycjom gospodarczym towarzyszy bogata historia i wielość zachowanych zabytków przeszłości. Pierwsze pisane wzmianki o miejscowościach wchodzących dziś w skład gminy sięgają XII w. (Dobrzechów 1185). Najstarsze informacje o Strzyżowie pochodzą z roku 1279, przy czym tradycja donosi o istnieniu warownego grodu po przeciwnej stronie Wisłoka już w X w. Miasto lokowano dwukrotnie - najpierw w 2 połowie XIV w., a następnie po pożarze, w 1480 r. Prawa miejskie magdeburskie otrzymał jednak Strzyżów od Władysława Jagiełły w 1427 r. Szczególnie gwałtowny rozwój miasta nastąpił w XVI i XVII w., kiedy stało się ono jednym z najprężniejszych na Podkarpaciu ośrodków gospodarczych (liczne cechy rzemieślnicze. m.in.: sukienniczy, płócienniczy, kuśnierski i kowalski). Strzyżów posiadał w owym czasie po dwa rynki, mosty i kościoły, ponadto wały obronne, szpital, szkołę parafialną, wytwórnię prochu i saletry. Kres okresowi rozkwitu przyniósł rok 1657, kiedy miasto zrujnowały i spaliły wojska Rakoczego. Ponowne ożywienie notuje się od połowy XIX w. dzięki utworzeniu powiatu sądowego, od 1896 r. - starostwa i budowie linii kolejowej. Po II wojnie światowej reaktywowano powiat w 1954 r., a zaludnienie miasta zwiększyło się ponad czterokrotnie.
Z zabytków polecić należy w pierwszej kolejności te zachowane w Strzyżowie: zespół kościelny - gotycki kościół parafialny p.w. M. B. Niepokalanie Poczętej i Bożego Ciała z 1401r., odbudowany po pożarze w 2 połowie XVII w. i zaopatrzony w barokowe wyposażenie i polichromię Jana Tabińskiego (1896-97), a w jego sąsiedztwie gotycką wieżę (dzwonnicę) z XV w. i plebanię z 1884 r.; Kapliczkę M. B. Bolesnej z ok. 1900 r.; dawną bożnicę barokową z 2 połowy XVIII w. (obecnie Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna), w której zachowały się fragmenty polichromii; Zespół Klasztorny S. S. Serafitek (kaplica, klasztor, ogrodzenie) z 1890 r.; otoczony parkiem krajobrazowym dawny pałac Wołkowickich-Konopków (dziś Dom Dziecka) z końca XIX w.; dwór Dydyńskich z XVIII w. - zajmowany po części przez Muzeum Regionalne (pamiątki ilustrujące przeszłość miasta i regionu, począwszy od okresu prehistorycznego); liczne XIX/XX-w. budynki użyteczności publicznej, m.in.: Sądu Rejonowego z ok. 1920 r "Domu Kultury Sokół" z 1910 r.. Domu Wójtowskiego z 1600 r., liceum oraz karczma "Krzywe Koło" z przełomu XVIII i XIX w. W pozostałych miejscowościach gminy warto odwiedzić: dawną cerkiew grekokatolicką p.w. Opieki Matki Bożej w Bonarówce z 1841 r. (obecnie kościół parafialny rzymsko-katolicki p.w. Przemienienia Pańskiego) z zachowaną polichromią (1898) l fragmentami ikonostasu: dawny pałac w Żyznowie (obecnie Dom Dziecka) z I połowy XIX w., stojący w otoczeniu parku krajobrazowego (1877); XVIII w. figurę kamienną w Żarnowej, znaczącą miejsce mogiły mieszczan strzyżowskich zamordowanych w 1657 r. oraz intrygujący poniemiecki tunel kolejowy (465 m długości), prowadzący pod Żarnowską Górą do dworca kolejowego w Strzyżowie a także ciekawy architektonicznie, neogotycki kościół parafialny w Dobrzechowie.

Gmina Czudec
Najgęściej zaludnioną gminę powiatu (135 osób/km2) tworzy Czudec oraz kilkanaście innych miejscowości, z których największymi są: Babica, Wyżne, Zaborów, Nowa Wieś, Pstrągowa, Wola Czudecka i Przedmieście Czudeckie. Gmina położona jest w pn. części powiatu (zaledwie 20 km od Rzeszowa), na rozwidleniu ważnych szlaków drogowych z Rzeszowa do Barwinka i Krosna oraz Strzyżowa i Jasła. Z miastami tymi wiąże ją także połączenie kolejowe. Obszar gminy zamyka od północy wał wzniesień Kamieńca (442 m n.p.m.), Wielkiego Działu (404 m n.p.m.) i Krzemionki (402 m n.p.m.) przez które na wschód przełamuje się Wisłok, tworząc tzw. Bramę Babicką. Sięgające 400 m n.p.m. wzgórza rozciągają się także na granicy z gminą Strzyżów (piękne punkty widokowe) oraz w zakolu Wisłoka koło Czudca (G. Zamkowa 336 m n.p.m.). Większość z nich porastają bogate gatunkowo lasy ze starodrzewem bukowym. Ich fragment (71 ha) objęto w 1997 r. ochroną w rezerwacie. "Wielki Las" (na północny-zachód od Czudca). Ciekawe krajobrazowo są także pozostałe tereny gminy, urozmaicone pasami wzniesień oddzielających sieć krótkich dolin rzecznych, m.in. potoku Pstrągówka i Gwoźnica. Urocze tereny Pogórza zachęcają do weekendowych wędrówek a zimą umożliwiają uprawianie narciarstwa (wyciąg orczykowy w Babicy). Dogodnym miejscem rekreacji są także brzegi Wisłoka, zwłaszcza popularne Zawisłocze.
Bogata jest przeszłość historyczna Czudca i okolic oraz obrazujące ją zabytki architektury. Sam Czudec położony na prawym brzegu Wisłoka, sięga swymi korzeniami XII w., a pierwsze wzmianki o nim pojawiają się w latach 1279 i 1282. Najstarsze informacje o Babicy, która posiadała aż dwa dwory i kilka zaścianków szlacheckich sięgają XIV w. W poł. XIV w. nad czudecką osadą górował obronny zamek (rozebrany w XVII w.) a w 1427 r. król Władysław Jagiełło nadał jej magdeburskie prawa miejskie. W 34 lata później Strzyżowscy, będący właścicielami miasta, przenieśli je na lewy brzeg rzeki i nadali nazwę Nowogród, która jednak nie przyjęła się i z biegiem czasu zanikła. Czudec stanowił przez wieki lokalny ośrodek handlu i rzemiosła, zwłaszcza płóciennictwa. Nie ominęły go jednak, podobnie jak i pobliskich wsi, zawieruchy wojenne (m. in. najazd Tatarów w 1624 r. i przemarsz wojsk Rakoczego w 1657 r.), zarazy i pożary, które przyczyniały się stopniowo do upadku miasta. Pewne ożywienie gospodarcze przyniosła z końcem XIX w. linia kolejowa, ale nie starczyło to do utrzymania statusu miasta po I wojnie światowej. Lokalne znaczenie miasteczka uległo jednak zatraceniu, a po II wojnie światowej wzmocniło się dzięki utworzeniu liceum ogólnokształcącego, zespołu szkół zawodowych i drobnych zakładów produkcyjnych, m.in. firmy "Instal" (urządzenia wentylacyjne). Na obszarze gminy działa dziś ponad 400 jednostek zarejestrowanych w systemie REGON a do jej największych atutów zaliczyć należy, prócz dogodnego położenia i walorów historyczno-przyrodniczych, także dobrze rozwiniętą już infrastrukturę komunalną i telekomunikacyjną.
Czudec liczy dziś 2,8 tys. mieszkańców i zachował wiele ze swej miejskiej przeszłości: m.in. układ urbanistyczny z centralnie położonym rynkiem, w pobliżu którego znaleźć można liczne jeszcze drewniane domy mieszczańskie z przełomu XIX i XX w. oraz synagogę żydowską, w której obecnie mieści się biblioteka gminna. Cennym zabytkiem jest kościół parafialny świętej Trójcy, wzniesiony w stylu barokowym w latach 1713-34 i otoczony w 1752 r. murkiem z dwiema bramkami. Wewnątrz na szczególną uwagę zasługują bogato zdobione ołtarze boczne z XVIII w. i XIX w. ołtarz główny z cudownym obrazem M.B. Łaskawej. Interesujący jest także otoczony parkiem dawny zespół pałacowy Grabieńskich (dziś szkoła), w którym oprócz XVIII w. pałacu znaleźć można jeszcze oficynę zwaną skarbcem - prawdopodobnie wcześniejszy dwór z XVI w., a na starym cmentarzu kościół św. Marcina z XV w. Dawny dwór Jarochowskich z przełomu XIX i XX w. zachował się także w otoczeniu parku w Babicy, a w Nowej Wsi Czudecklej odnaleźć można pozostałości dworu Wasilewskich z połowy XIX w. i uroczą XIX w. kapliczkę św. Jana Nepomucena. Ten sam święty uwieczniony w XV w. rzeźbie spogląda z wysokiego cokołu na Pstrągową - wieś zaświadczającą o tragicznych losach tej ziemi w czasach II wojny światowej (pomnik ofiar pacyfikacji dokonanej w 1943 r.).

Gmina Frysztak
Najdalej na zach. wysunięta gmina Powiatu Strzyżowskiego położona jest u zbiegu dróg łączących Jasło, Krosno i Strzyżów. Jej terytorium przylega do doliny Wisłoka w miejscu malowniczego przełomu rzeki przez pas najwyższych wzniesień Pogórza Strzyżowskiego i Dynowskiego. Pasmo Klonowej Góry z Bardem (534 m n.p.m.) i Chełmem (528 m n.p.m.) oraz pasmo Jazowej, wchodzące w skład Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, zajmują ok. 40 % powierzchni gminy Wysoko wznoszą się także południowe obrzeża gminy, sięgające w obrębie tzw. Działu Gogołowskiego 455 m n.p.m. Jasne wydaje się więc, że wielką szansą dla tego rolniczego regionu jest rozwój usług agroturystycznych i rozbudowa bazy rekreacyjnej. Podobnie zresztą jak intensyfikacja i unowocześnienie produkcji rolnej. Historycznie udokumentowane dzieje Frysztaka i okolic biorą swój początek w XII w., kiedy tereny te weszły w skład uposażenia klasztoru cystersów z Koprzywnicy. W 1352 r., na gruntach istniejącej już wsi Kobyle, lokowana jest osada Wisłok (prawa miejskie od 1366 r.) - potem Frysztak. Dobrze rozwijały się także okoliczne miejscowości, m.in. Stępina, Cieszyna, Kobyle, położone w sąsiedztwie ruchliwego szlaku handlowego i strzeżone od XIII w. przez warowny zamek w Twierdzy (rozebrany w XIX w.). Centrum handlu i rzemiosła, zwłaszcza płóciennictwa i tkactwa, pozostawał Frysztak. Z biegiem czasu nabierał on także znaczenia administracyjnego, początkowo jako siedziba tzw. sądu leńskiego (od 1375 r.) a w poł. XIX w, powiatu sądowego. Niestety liczne pożary (m.in. w 1890 r.). kryzys gospodarki w okresie zaborów oraz zniszczenia I wojny światowej spowodowały degradację miasteczka i utratę praw miejskich w 1934 r. Wielkich strat ludnościowych (zagłada Żydów) i materialnych doświadczyła ta ziemia także w czasie II wojny światowej. Szansy na rozwój upatrywano jeszcze w eksploatacji złóż żelaza odkrytych w 1937 r. koło Stępiny, okazały się one jednak zbyt ubogie. Dziś Frysztak liczy niespełna 900 mieszkańców i czyni starania, by stać się lokalnym ośrodkiem ruchu turystycznego.
Do odwiedzenia gminy zachęcają urocze tereny parku krajobrazowego (niebieski szlak turystyczny) oraz kilka ciekawostek architektury. Należą do nich: drewniany kościół św. Katarzyny w Gogołowie - jednonawowa zrębowa świątynia z wieżą o konstrukcji słupowej, wybudowana w 1672 r. i wyposażona w stylu baroku i rokoko w XVII w. i XVIII w. oraz późnoklasycystyczna kaplica grobowa na pobliskim cmentarzu (1868) i grób powstańczego generała Ignacego M. Kruszewskiego; ciekawy architektonicznie kościół parafialny z 1927 r. we Frysztaku, kryjący w swym wnętrzu barokowe ołtarze z wcześniejszej świątyni, a także cmentarz żydowski z 2 połowy XVIII w.; drewniany kościół św. Mikołaja (XV/XVI w.) w Lubli wyposażony w stylu późnego baroku: otoczony parkiem zespół dworski (1922-23) w Kobylu oraz, być może najbardziej intrygujący, zespół schronów i betonowy tunel o dł. ok. 500 m koło Stępiny. Ten kompleks budowli wzniesiony z latach 1940-41 jako tzw. "Obiekt Południowy Fűhrera" był miejscem spotkania Hitlera z Mussolinim w lipcu 1941 r.

Gmina Niebylec
Gmina położona we wschodniej części powiatu, wzdłuż międzynarodowej trasy z Warszawy i Rzeszowa do Koszyc oraz jej odgałęzień do Strzyżowa i Krosna. Łatwy stąd również dojazd malowniczymi drogami do Przemyśla przez Dynów oraz Sanoka i w Bieszczady przez Brzozów. Czyni to gminę Niebylec dogodnym punktem na odpoczynek przed wyborem dalszej drogi, tym bardziej, że powiązać można go z poznaniem ciekawych zabytków i przyrodniczych walorów tej ziemi. Przyrodniczym atutem gminy jest malownicze położenie w dolinach pogórskich potoków (Stobnicy i Gwoźnicy z dopływami), rozdzielonych zalesionym pasem wzniesień: G. Kamieniec (442 m n.p.m.) i obrzeżonych od północnego-wschodu grzbietem Patrii (506 m n.p.m.), skąd podziwiać można rozległą panoramę Pogórza Dynowskiego. Zgromadzone na tym obszarze pamiątki przeszłości dokumentują kilkusetletnią historię osadnictwa. Pierwsze wzmianki o tutejszych miejscowościach sięgają XIV w. (Połomia. Lutcza 1390, w której wg tradycji osadzono szwedzkich jeńców i szkockich imigrantów) i XV w. (Gwoźnica 1462, Niebylec 1485). Na gruntach ostatniej z wymienionych wsi powstało w 1509 r. miasteczko Jawornik, które z czasem przyjęło starą nazwę Niebylec i wyrosło na lokalny ośrodek rzemiosła i handlu. W XIX w. znane było zwłaszcza z wielkich targów koni, ale nie pozostało na tyle mocnym, by utrzymać swe miejskie przywileje po I wojnie światowej. Dziś potwierdza swym układem urbanistycznym miejskie założenie, nad którym góruje wzniesiony w latach 1936-43 kościół parafialny, kryjący w swym wnętrzu część XVII w. wyposażenia wcześniejszej świątyni (m.in. ołtarze, chrzcielnicę). Warta uwagi jest także XIX w., żydowska bożnica (obecnie Gminny Ośrodek Kultury) z zachowanymi fragmentami polichromii oraz położony na wzniesieniu dwór szlachecki z pocz. XVI w. (przebudowywany w XVIII i XIX w.). Szczególnie cennymi zabytkami gminy są jednak: gotycki kościół św. Mikołaja w Połomii, wzniesiony z kamienia w 1577 r., zdobiony XVI/XVII w. portalami, barokowym i rokokowym wyposażeniem z XVIII w. oraz cennym, malowanym tryptykiem z ok. 1500 r.: drewniany, niegdyś obronny i gotycki w stylu, kościół parafialny w Lutczy - świątynia, wzniesiona ok. 1464 r., rozbudowana w XVI w. i zrekonstruowana częściowo po pożarze w wieku XVII, kryje w swym wnętrzu głównie XVII i XVIII-w. wyposażenie oraz fragmenty polichromii (XVIII w.); drewniane cerkiewki grekokatolickie (XVIII w.) w Gwoździance i Bliziance oraz pochodzący z 2 poł. XVIII w. dwór w Baryczce. W Gwożnicy Dolnej, gdzie urodził się i wychował poeta Julian Przyboś (1901-70), zaprasza do odwiedzenia jego muzeum biograficzne urządzone w starej zagrodzie pogórzańskiej (XIX w.). W sąsiedniej Gwoźnicy Górnej znajduje się grób poety, ale też drewniany kościół parafialny z 2 połowy XIX w.

Gmina Wiśniowa
Najmniejszą z gmin powiatu strzyżowskiego tworzy 13 wsi położonych w dolinie Wisłoka oraz wzdłuż jego północnych i południowych dopływów. Zachodnią granicę gminy stanowi naturalny fragment Pogórzy: Strzyżowskiego i Dynowskiego, ujęty granicami parku krajobrazowego. Na południe od doliny Wisłoka jest to zalesione pasmo Jazowej z Czarnówką (491 m n.p.m.) i Krowią Górą (469), na północ zaś część masywu Barda i Góra Chełm (528 m n.p.m.) z rezerwatem (155 ha), w którym chroniony jest naturalny kompleks lasów bukowych i bukowo-jodłowych.
Przez obszar gminy przebiega droga z Rzeszowa i Strzyżowa do Jasła i Krosna (nr 988) oraz jej odgałęzienie do Ropczyc (nr 986). Doliną Wisłoka biegnie także linia kolejowa Rzeszów - Jasło, podobnie jak czynił to w przeszłości szlak handlowy prowadzący ku Przełęczy Dukielskiej. Jemu to zawdzięczać po części należy wczesne osadnictwo tych ziem. W 1279 r. pojawiają się pierwsze wzmianki o Kożuchowle a w 1366 r. o Wiśniowej. W okresie tym teren dzisiejszej gminy należał zapewne do rodu Bogoriów, potem zaś m.in. do bogatych rodzin Odrowążów, Bonerów, Jabłonowskich a od poł. XIX w. - Mycielskich. Ci ostatni stworzyli z Wiśniowej swoistą mekkę krakowskiego świata artystycznego i politycznego przełomu wieków. Józef Mehoffer, Jan Cybis, Tytus Czyżewski i inni, wielokrotnie gościli w murach tutejszego pałacu. Dziś obiekt ten, wybudowany na początku XVII w. i przebudowany w 2 połowie wieku XVIII i XIX (wg proj. F. Pokutyńskiego) stanowi jedną z największych atrakcji gminy. Towarzyszą mu liczne zabudowania podworskie, w tym oficyna będąca niegdyś obronnym dworem (XVI - XX w.) oraz neoromańska kaplica grobowa Mycielskich z 1901 r. (wewnątrz cenne XV w. rzeźby włoskie) a otoczenie stanowi rozległy park (11 ha). Z innych zabytków gminy, na uwagę zasługują także kościoły w: Niewodnej p.w. św. Anny z 1923 r. z trójnawowym wnętrzem ozdobionym współczesną ornamentowo-figuralną polichromią, a także pochodzącymi z XVIII w. trzema ołtarzami, amboną, chrzcielnicą oraz chórem; i w Kozłówku p.w. św. Doroty z 1877 r. z zachowanym barokowym prospektem organowym z poprzedniej świątyni i gotycką rzeźbą świętej z ok. 1460 r.; oraz neoromańska dawna cerkiew grekokatolicka z 1912 r. w Oparówce, zaświadczająca o rusińskiej przeszłości regionu. Rzadkie już w Polsce wiatraki obejrzeć można w Kalembinie i Szufnarowej, w której znajduje się skansen "Jak żyli i pracowali nasi przodkowie".
Prócz turystów gmina zaprasza też przedsiębiorców, którzy zechcą wesprzeć jej rozwój, bazując choćby na ugruntowanej tu tradycji produkcji rolnej, w tym upraw porzeczek, truskawek i fasoli. Działalność wesprze zapewne rozwijana infrastruktura komunalna (wodociągi, gazyfikacja), przychylność dla ekologicznych inwestycji i dogodne położenie.


.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.008 secs