Główna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ciąża i Poród Dieta i Odchudzanie Wypożyczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualności BANERY REKLAMA Prywatność Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
Pływalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
Wędkarstwo
Wyciągi narciarskie
Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie spędzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mieście
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Skansen w Kolbuszowej

Zobacz galerie FOTO z wakacji 2005

W chwili obecnej na całość Muzeum składają się: skansen, oddalony ok. 3km od centrum miasta, budynek synagogi (poł. XIX w.), w którym zlokalizowano stałą wystawę obrazującą historię Kolbuszowej, oficyna podworska (2 poł. XVII w.), która po gruntownym remoncie mieści biura Muzeum oraz spichlerz w Dzikowcu (1787 r.), będący zapleczem magazynowym. Kolbuszowski skansen zlokalizowano na granicy trzech sąsiadujących ze sobą miejscowości: Kolbuszowej, Kolbuszowej Górnej i Domatkowa. Ogólna jego powierzchnia wynosi ok. 26 ha. Ekspozycja została podzielona na dwa główne sektory: lasowiacki i rzeszowiacki. W każdym z nich odtwarza się tradycyjną zabudowę wsi z elementami charakterystycznymi dla danej grupy etnograficznej. Całości dopełnia otoczenie krajobrazowe: ogródki przydomowe, pola uprawne i zieleń rozdzielająca poszczególne zagrody. Zabudowę skansenu wkomponowano w urozmaicony teren porośnięty lasem i zagajnikami, dzięki czemu udało się oddać naturalny krajobraz dawnej wsi puszczańskiej. Sektory dzieli w sposób naturalny duży staw hodowlany (ok. 4 ha) oraz przepływający przez skansen potok Brzezówka. Przed wejściem do wiejskiego sektora lasowiackiego usytuowano budynki charakterystyczne dla małomiasteczkowego budownictwa wschodniej Małopolski: chałupę dworkową przeniesioną z Sędziszowa Małopolskiego (poł. XIX w.) pełniącą obecnie funkcję recepcyjno - konferencyjną, chałupę z Żołyni (1815 r.) i spichlerz z Ropczyc (k. XVIII w.). Jako swoistą ciekawostkę architektoniczną pokazuje się tu również ul pawilonowy z Lubaczowa (pocz. XX w.), będący przykładem zmieszania elementów architektury miejscowej z elementami zapożyczonymi z terenów Austrii. Tak jak i wiele innych parków etnograficznych w Polsce, skansen w Kolbuszowej, mimo ustawienia ok. 50 obiektów, jest ciągle w budowie. Stałych zabiegów konserwatorskich wymagają nie tylko obiekty przenoszone ale i już stojące. Przy tym brakuje jeszcze niektórych typowych dla prezentowanych obszarów zagród ("józefińska" w sektorze lasowiackim, czy biedniackie w rzeszowiackim), a także zagród i urządzeń z ekspozycjami obrazującymi rzemiosła i przemysły prezentowanych terenów: folusze, piece do wytopu smoły i mazi, nie mówiąc o uzupełnieniu o brakujące obiekty zagród już przeniesionych. Brakuje także obiektów nieodłącznie związanych z dawną wsią i niezbędnych dla jej pełnej rekonstrukcji (kościoła, dworu, leśniczówki). Dopiero po ich pozyskaniu będzie można mówić o w miarę pełnej ekspozycji dającej obraz wsi Lasowiaków i Rzeszowiaków.

Zapraszamy do obejrzenia wirtualnego przewodnika po skansenie:
KLIKNIJ TUTAJ

Cennik Biletów Wstępu:
Normalny - 7 zł
Ulgowy - 5 zł
Opłata za fotografowanie i filmowanie - BRAK
Przewodnik 30 zł
Opłata za przygotowanie ogniska 25 zł
Opłata za sesję zdjęciową dla nowożeńców - 40 zł
Wynajem karczmy 610 zł z VAT

W soboty, niedziele i święta skansen jest czynny do 19:00.

Dziękujemy Dyrekcji MKLw Kolbuszowej za udostępnienie informacji.
Zapraszamy na oficjalną stronę Skansenu: www.Muzeum.Kolbuszowa.pl

  1. Historia Skansenu
  2. Lasowiacy
  3. Rzeszowiacy
  4. Co, gdzie, kiedy?
1. Historia Skansenu w Kolbuszowej

Od lat pięćdziesiątych naszego wieku entuzjaści ochrony budownictwa ludowego w południowo - wschodniej Polsce podejmowali próby zorganizowania skansenu na tym terenie. Zaowocowało to utworzeniem Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Placówka objęła zasięgiem swojej działalności obszar obecnego woj. krośnieńskiego, a także części województw ościennych: przemyskiego, rzeszowskiego, tarnowskiego i nowosądeckiego. Przy tak określonym zasięgu działania, nie zostały nim objęte tereny środkowej i północnej części ówczesnego województwa rzeszowskiego. Koncepcja budowy skansenu eksponującego budownictwo Lasowiaków i Rzeszowiaków - grup etnograficznych zamieszkujących wymienione tereny - narodziła się jeszcze w końcu lat pięćdziesiątych. W 1961 roku Franciszek Kotula zaproponował lokalizację skansenu w Głogowie Małopolskim oraz opracował wstępną jego koncepcję. Proponowano także zorganizowanie placówki tego typu w Przemyślu. Istniał również projekt eksponowania budownictwa Lasowiaków i Rzeszowiaków na terenie Muzeum w Sanoku, ale zrezygnowano z niego m. in. ze względu na obcość krajobrazową terenów południowych w odniesieniu do północnej części woj. rzeszowskiego oraz z uwagi na różnice w wielu aspektach kulturowych, zauważalne na wyżej wymienionych obszarach. Ostatecznie dzięki zabiegom regionalistów i pracowników kultury, ówczesna Wojewódzka Rada Narodowa w Rzeszowie uchwaliła konieczność opracowania konkretnej koncepcji utworzenia skansenu. W 1970 roku została przeprowadzona wizja lokalna w Kolbuszowej. Pomysł zlokalizowania tu skansenu został z entuzjazmem przyjęty przez ówczesne władze lokalne. Za takim właśnie umiejscowieniem parku etnograficznego jako pierwszy oficjalnie opowiedział się Krzysztof Ruszel z Muzeum Okręgowego w Rzeszowie w publikacji określającej założenia programowe i zasięg terytorialny projektowanego skansenu. Następnie Stefan Lew opracował szczegółowe założenia etnograficzne oraz wykaz zespołów obiektów przeznaczonych do przeniesienia.
       Zorganizowanie skansenu powierzono Muzeum Regionalnemu Lasowiaków, funkcjonującemu w Kolbuszowej od 1959 roku. Była to wówczas placówka prowadzona społecznie, powołana do życia przez grono miejscowych działaczy - regionalistów, skupionych w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Kultury i Przyrody im. J. Goslara. O prężnym działaniu tego muzeum świadczą zorganizowane liczne wystawy, konkursy o tematyce ludowej oraz dość duża ilość zebranych eksponatów z zakresu etnografii, archeologii i historii (później przejęte do zbiorów obecnego Muzeum). Z chwilą przystąpienia do organizacji skansenu Muzeum upaństwowiono (1 stycznia 1971r.) i nadano nazwę Muzeum Regionalnego w Kolbuszowej, a w 1974 roku po raz kolejny zmieniono nazwę na Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. Po zatwierdzeniu statutu przez Wojewodę Rzeszowskiego Muzeum stało się ponadregionalną instytucją, a zasięgiem swojego działania objęło teren województwa rzeszowskiego oraz części województw tarnobrzeskiego i przemyskiego.
       Naczelnym jego zadaniem stało się zorganizowanie i udostępnienie skansenu. Podjęto i sfinalizowano działania mające na celu wykup gruntów należących do okolicznych chłopów, które znajdowały się w obrębie planowanego parku etnograficznego. Od 1973 roku rozpoczęto przenoszenie wytypowanych wcześniej obiektów. Uroczyste otwarcie skansenu nastąpiło 4 maja 1978 roku, podczas zorganizowanej wówczas w Kolbuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Parków Etnograficznych. Od tamtego momentu Muzeum funkcjonuje do dziś jako placówka eksponująca i udostępniająca zabytki budownictwa i kultury Lasowiaków i Rzeszowiaków.
       Przenoszenie i wyposażanie budynków obecnie zlokalizowanych w skansenie poprzedza wiele innych prac. Konieczne jest przeprowadzenie badań terenowych i archiwalnych uwzględniających pełną gamę tematów dotyczących kultury materialnej, duchowej i społecznej wsi lasowiackiej i rzeszowiackiej. Wymaga to sporządzenia całego szeregu inwentaryzacji architektonicznych i to nie tylko budynków wytypowanych do przeniesienia do skansenu, ale także wszelkich innych obiektów zabytkowych oraz przeprowadzenia badań nad wyposażeniem wnętrz i otoczeniem budynków (ogrody, sady, obejście itp.). Niezbędne jest gromadzenie i opracowanie wszelkich informacji dotyczących rzemiosła, przemysłu ludowego, rolnictwa. Słowem, dokumentowanie całości życia wsi w szerokim przekroju przestrzennym i chronologicznym.
       Większość obiektów aktualnie znajdujących się na terenie ekspozycji skansenowskiej była użytkowana aż do chwili przejęcia przez Muzeum. W wielu przypadkach udało się pozyskać je razem z inwentarzem ruchomym. Jest to bardzo istotne, gdyż umożliwia wierne odtworzenie nie tylko architektury budynków i struktury całych "obejść", ale także rekonstrukcję wnętrz zgodnie z ich charakterem in situ, przy wykorzystaniu oryginalnych sprzętów. Nie wszystkie jednak przedmioty stanowiące inwentarz danego obiektu w terenie trafiają do Muzeum, często wyposażenie uzupełniane jest innymi, podobnymi, pozyskanymi podczas penetracji najbliższych zagród czy też wsi.
       Zgromadzone zabytki pokazywane są w ich właściwym miejscu z dbałością o realistyczne odtworzenie życia i pracy konkretnej rodziny w oparciu o wszystkie zgromadzone informacje.
       Ekspozycja we wnętrzach obiektów znajdujących się w Parku Etnograficznym ukazuje zróżnicowanie wyposażenia zagród rodzin wiejskich o różnym statusie majątkowym, w jednym okresie i z jednego obszaru a także pozwala porównać inwentarze zagród w różnych okresach chronologicznych i różnych miejscach terenu objętego zainteresowaniem Muzeum. Pokazuje również różnice w wyposażeniu, wynikające z wykonywanych przez mieszkańców prac pozarolniczych.
       Lokalizowane w skansenie zagrody często kompletowane są z budynków należących do różnych właścicieli lub pochodzących z różnych, oddalonych od siebie wsi. Nie przeszkadza to jednak w wiernym odtworzeniu wyglądu pewnych typów siedlisk, gdyż bardzo często architektura budynków, ich rozmieszczenie w obrębie działki oraz same wymiary działki są powieleniem określonego schematu wynikającego z wykorzystania szeregu uwarunkowań geograficznych, historycznych i prawnych.
       Jednym z warunków eksponowania i udostępniania zabytków jest ich gromadzenie. Mimo tego, że Muzeum Kultury Ludowej jest placówką młodą, może poszczycić się bogatym zbiorem przedmiotów zabytkowych, liczącym ponad 20 tysięcy eksponatów.
       Udało się zebrać bardzo ciekawe kolekcje np. strojów ludowych, wyrobów fajansowych i miedzianych, oleodruków, rzeźby ludowej dawnej i współczesnej, malarstwa polskiego, a także mebli z nielicznymi co prawda, ale cennymi meblami kolbuszowskimi (z wyrobu których Kolbuszowa niegdyś słynęła). Warto również nadmienić, że w posiadaniu kolbuszowskiego Muzeum są dość pokaźne zbiory związane z pożarnictwem, które w znacznej mierze zostały przekazane przez miejscowe Regionalne Muzeum Pożarnictwa.
       Od momentu utworzenia Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej na terenie skansenu zorganizowano szereg imprez cieszących się dużą frekwencją i zainteresowaniem m. in. konkursy i kiermasze sztuki ludowej, występy ukazujące obrzędy ludowe, pokazy pracy tradycyjnych rzemieślników wiejskich, wystawy czasowe o różnorodnej tematyce. Ponadto sceneria parku etnograficznego często służy jako tło przy filmowaniu występów prezentujących pieśni, muzykę i obrzędy ludowe. Należy także wspomnieć o kilkakrotnie organizowanych konferencjach etnograficznych, odczytach i wykładach oraz o obozach naukowych, z których zebrane materiały złożono do archiwum Muzeum.



2. Skansen w Kolbuszowej - Lasowiacy

Rozległy prastary las porastający niegdyś równinny teren pomiędzy Wisłą i Sanem i szerokim pasem wykraczający za lewy brzeg Sanu, zwany Puszczą Sandomierską, zamieszkuje grupa ludzka nazywająca się "Lesiokami". Procesy osadnicze, które ją ukształtowały, trwały długo, były powolne i często hamowane. Tereny Puszczy stanowiły we wczesnym średniowieczu naturalną rubież graniczną pomiędzy królestwem polskim i księstwami ruskimi. Ziemią, ze względu na warunki naturalne tu panujące bardzo długo nieprzyjazną stałemu osadnictwu, ale stanowiącą łakomy kąsek jako przyczółek do rozpoczynania podbojów przez obie nacje. Z tego też powodu często przechodziła ona z rąk do rąk, aż do XIV wieku, kiedy to ostatecznie przyłączył ją do Polski Kazimierz Wielki. Niemniej jednak, przez swoją niegościnność i ciężkie warunki, długo jeszcze Puszcza stanowiła hermetyczną enklawę nie nadającą się do zasiedlania przez mające duże wymagania grupy ludzkie, utrzymujące się z rolnictwa.
        Musimy sobie, bowiem uświadomić, że niedostępny, gęsty las często porastający bagna i tereny podmokłe, poprzecinany nieobliczalnymi rzekami, które kilka razy do roku zmieniały swoje koryta, a w porach wzmożonych opadów czy roztopów wiosennych rozlewały się na szerokość wielu kilometrów, liche skrawki wolnej od lasu i słabej jakościowo ziemi, utrudniona komunikacja z innymi ziemiami Polski i ich centrami gospodarczymi, nie były wielką zachętą do osadzania się tutaj rolników. Dlatego też w początkowym okresie rozwoju osadnictwa na omawianym terenie Puszcza ściągała głównie niepokornych chłopów, uciekinierów z innych stron, którzy w pogoni za wolnością chronili się w nieprzebytych kniejach przed pańszczyzną, zbiegów ściganych przez prawo oraz jeńców wojennych, którzy pozostawali bez większego wyboru i byli osadzani tu z rozkazu królewskiego. Osadnictwo rolnicze posuwało się raczej wzdłuż żyznych dolin wielkich rzek Wisły i Sanu, płytko jedynie zagłębiając się w puszczę lub zajmowało wcześnie wytrzebione z lasu tereny Płaskowyżu Kolbuszowskiego. Nieliczni osadnicy, którzy osiedlili się w głębi puszczy byli niemal odcięci od "świata", utrzymywali się prawie wyłącznie z bogactw naturalnych lasów i miejscowych wód. Oprócz łowiectwa i myślistwa zajmowali się głównie bartnictwem (hodowlą pszczół na potężnych, żywych drzewach zwanych barciami). Trudnili się również wytapianiem rudy darniowej i wszelakiego rodzaju przemysłami drzewnymi (wytapianiem smoły i mazi, wypalaniem węgla drzewnego). Z czasem rabunkowa gospodarka leśna wydatnie zmniejszyła zasoby puszczy, powiększając jednocześnie tereny zdatne do osadnictwa rolniczego. Z konieczności wolni mieszkańcy Puszczy musieli zająć się hodowlą i rolnictwem. "Oczyszczone" z lasu tereny zajmowali też chłopi z innych, przeludnionych obszarów kraju. Zachęcała ich do tego świadomie prowadzona polityka Korony i prywatnych właścicieli zainteresowanych gospodarczym rozwojem omawianych terenów. Poprzez stworzenie dogodnych warunków (liczne przywileje, lata zwolnień od pańszczyzny), starali się oni maksymalnie zintensyfikować procesy osadnicze w Puszczy. Nadal też nasiedlani byli jeńcy wojenni, zwłaszcza po licznych wojnach prowadzonych przez Polskę w XVI i XVII wieku. Wiek XIX to z kolei okres nasilenia zorganizowanego osadnictwa niemieckiego (tzw. kolonizacja józefińska - zorganizowana przez administrację cesarza Józefa II, mająca na celu podniesienie kultury gospodarczej i zgermanizowanie ziem pozyskanych przez Austrię po rozbiorach Polski). Tak więc Puszcza Sandomierska stała się tyglem, w którym mieszały się liczne nacje. Procentowo najliczniej reprezentowana była ludność polska z przeludnionego Mazowsza, ale i z zachodniej Małopolski, a także ruska, tatarska, szwedzka, litewska, wołoska i niemiecka. Powoli następująca asymilacja wszystkich wymienionych narodowości spowodowała wykształcenie nowej jakościowo, różniącej się w wielu dziedzinach gospodarki i kultury od innych, grupy ludzkiej. O jej odrębności, ale i dużej świadomości wspólnoty stanowi m. in. wspomniane wcześniej samookreślenie się nazwą "Lesioki" (Lasowiacy są jedną z nielicznych grup ludności zamieszkującej ziemie Polski, u której wykształciło się pojęcie własnej nazwy; używana obecnie dla potrzeb klasyfikacji etnograficznej nazwa "Lasowiacy" została wprowadzona do literatury pod koniec XIX wieku).
       Rozbiory Polski, przeprowadzone przez państwa ościenne pod koniec XVIII wieku, rozbiły omawianą grupę na dwie części: ziemie leżące na zachód od Sanu weszły w skład Galicji (zabór austriacki), a leżące po wschodniej stronie rzeki w skład Królestwa Kongresowego (zabór rosyjski). Silnie strzeżona granica, wymuszająca brak wzajemnych kontaktów i ukierunkowany tym zwrot obu odłamów Lasowiaków ku różnym centrom politycznym, spowodowały ich zróżnicowanie także pod względem gospodarczym i kulturowym. Stąd też wydaje się być mylne wydzielanie przez niektórych badaczy dwóch różnych grup etnograficznych po obu stronach Sanu.
       Trudno jest ogólnie scharakteryzować grupę etnograficzną zamieszkującą tak duży obszar, rozbitą wewnętrznie na liczne podgrupy, niegdyś bezbłędnie rozpoznawalne przez wtajemniczonych na podstawie różnic w stroju czy w gwarze. Każda taka próba stwarza niebezpieczeństwo popadnięcia w zbytni schematyzm, dający co prawda prosty i jasny obraz dla odbiorcy, ale w żaden sposób nie przystający do rzeczywistości. Spróbujemy jednak zwrócić uwagę Czytelników na najbardziej charakterystyczne cechy kultury Lasowiaków, z konieczności (ramy przewodnika) ograniczając się do niemal hasłowego ich wyszczególnienia.
       Najbardziej typowe dla osadnictwa puszczańskiego są wsie rozproszone, niejednokrotnie jednodworcze o nieregularnym układzie pól (z czasem przemienione w większe przysiółki), będące wynikiem osadnictwa związanego z przemysłami puszczańskimi lub wymuszonego przez warunki terenowe. Oprócz nich występują także wsie leśno - łanowe (łańcuchówki) i tzw. ulicówki (lub szeregówki), powstające na bazie zorganizowanego osadnictwa, te ostatnie związane były głównie z osadnictwem józefińskim.
       Po wytrzebieniu dużych połaci puszczy podstawę gospodarki Lasowiaków stanowiło rolnictwo. Nie znaczy to jednak, że zanikła gospodarka oparta na bogactwach leśnych. Do dnia dzisiejszego funkcjonuje powiedzenie świadczące o ich stosunku do puszczy i jej darów: "Las uociec nas /a my dzieci jigo/ jidziewa do nigo". Lasowiacy doprowadzili do perfekcji wykorzystanie lasu, a ogromna ilość drewna, jaką mieli do dyspozycji przyczyniła się do rozwoju przemysłów drzewnych i rzemiosł opartych na tym surowcu: maziarstwa, smolarstwa, węglarstwa drzewnego, ciesielstwa, bednarstwa, kołodziejstwa, meblarstwa i zabawkarstwa. Bogate złoża rudy darniowej wpłynęły na rozwój hutnictwa żelaza. W wielu miejscach powstawały też huty szkła. Ponadto należy także wspomnieć o istnieniu plecionkarstwa, tkactwa oraz garncarstwa, z do dziś funkcjonującymi, słynnymi ośrodkami garncarskimi w Łążku Garncarskim i Medyni Głogowskiej - Pogwizdowie - Zalesiu. Ważnym elementem odróżniającym Lasowiaków od sąsiadów był ich strój: niezwykle charakterystyczny i łatwy do rozpoznania wśród innych. Długo zachowała się jego archaiczna forma i zdobnictwo, będące jak prawie wszystko w Puszczy wynikiem gospodarki samowystarczalnej. Podstawowy zestaw odzieży kobiecej i męskiej, świątecznej jak i tej noszonej codziennie, był szyty z niebarwionego lnianego albo konopnego płótna i przepięknie zdobiony białym, czarnym lub czerwonym haftem.
       Na zakończenie, ze świadomością skrótowości i niedoskonałości powyższego wstępu, pragniemy przytoczyć słowa księdza W. Michny, który w swoim pamiętniku w sposób lapidarny, ale przemawiający do wyobraźni, zarazem niezwykle celny i plastyczny, oddaje charakter i sposób myślenia Lasowiaków. "Lud sam, w puszczy sandomierskiej osiadły, (...), jest nam dowodem żywym, że jego dziadowie stali opornie najdłużej przy starej wierze. Nigdzie nie znalazłem tyle zabobonów, przesądów, czarów, itd., jak tutaj między ludem, a te gusła wszystkie przechowuje lud z taką wiarą, jakby one nakazane ongi przez księży, jakby były od Kościoła podane. Nigdzie nie znalazłem między ludem takiej spotęgowanej wiary w Kościoła naukę, jak tutaj. Ksiądz porządny i do ludu przywiązany jest tu bożyszczem ludowym, ma głos na okolicę. Niestety! Nigdzie nie znalazłem takiej ochoty do włóczenia się po odpustach, jak tu u ludu. Można powiedzieć, że Mazur z puszczy to włóczęga odpustowy, ot żyłka tradycyjna po pradziadach, którzy włóczyli się do Górzyc i Górnego co rok kilka razy z ofiarami dla bożków. Nigdzie nie znalazłem takiej brudoty po chałupach u ludu jak tu (...). Mało gdzie znalazłem takie czerstwe zdrowie i wytrzymałość na wszystkie powietrza zmiany jak u Lasowiaków (...) stąd też idzie, że Mazur z puszczy jest najlepszym, bo najwytrzymalszym żołnierzem. Dlatego to dostał mu się przydomek: >Mazur spod ciemnej gwiazdy



3. Skansen w Kolbuszowej - Rzeszowiacy

       Terytorium zamieszkałe przez Rzeszowiaków od wczesnego średniowiecza podlegało penetracji ludności słowiańskiej ze wschodu i z zachodu. Zakładaniu osiedli sprzyjały z pewnością warunki klimatyczne i położenie tych ziem w bezpośredniej bliskości Kotliny Sandomierskiej. Rozciągająca się niegdyś na tym obszarze wiekowa puszcza wolno ustępowała pod ostrzami toporów osadników, zamieniając się w ciągu wieków w żyzną, lessową krainę.
       W dolinie środkowego Wisłoka obejmującej dzisiejsze okolice Rzeszowa i Łańcuta krzyżowały się ważne, średniowieczne szlaki handlowe prowadzące z Krakowa przez Lwów do Kijowa oraz z Sandomierza przez kotliny karpackie na Węgry. Okoliczności te z pewnością w dużej mierze zdecydowały o znaczeniu tych ziem dla procesów osadniczych na przełomie I i II tysiąclecia. Ta część Małopolski była w przeszłości terenem sporów międzyplemiennych, przyczyną niepokojów i lokalnych konfliktów. Swoje wpływy próbowali tu bowiem umacniać kniaziowie ruscy i książęta polscy. Trudna do ustalenia, często zmieniająca swój bieg granica polsko-ruska wyznaczona została w XII wieku linią środkowego biegu Wisłoka.
       Z chwilą zajęcia Rusi Halickiej w 1340 roku przez Kazimierza Wielkiego, na ziemie dzisiejszych Rzeszowiaków napływać zaczęły grupy kolonistów rekrutujących się z ziem Królestwa i Europy zachodniej (wschodnie ziemie niemieckie). Z terenów północnych – z Mazowsza, w górę dolin wielkich rzek wędrowała ludność polska, w miarę jednorodna etnicznie ludność napływała także z okolic Krakowa. Z zachodnich terenów przygranicznych i z Saksonii wędrowała ludność niemiecka z rzadka zasilana osadnikami pochodzenia słowiańskiego. Osiedleniu sprzyjała polityka władcy polskiego, zmierzająca do gospodarczego ożywienia nowo przyłączonych ziem (lata wolnizny i inne przywileje).
       Wielokrotnie podnoszony problem udziału osadników wołoskich w zasiedleniu omawianych terenów jak dotychczas nie znajduje potwierdzenia w źródłach pisanych. Lokacja Hadli Szklarskich na prawie wołoskim stanowi tu wyjątek nie upoważniający jednak do czynienia jakichkolwiek uogólnień i stawiania śmiałych hipotez.
       Koloniści, głównie ci, sprowadzeni z zachodu osiadali na terenach słabo zaludnionych, często dziewiczych, niosąc ze sobą novum mierzone nie tylko wartością potencjału ludzkiego, siły fizycznej, ale głównie zorganizowanym systemem gospodarowania i ładem prawnym. Na opisywanym terytorium dochodziło zatem do koegzystencji w nowych warunkach. W ciągu wielowiekowego współistnienia powoli zacierały się różnice, zatracała się obco brzmiąca mowa. Proces ten nie przebiegał jednak jednakowo i w niektórych miejscowościach jeszcze w XVII wieku pobrzmiewał język dawnej ojczyzny. Od połowy XVII wieku można mówić o kształtowaniu się jednolitego podłoża kulturowego ludności wiejskiej między Rzeszowem i Przeworskiem, stanowiącego o dzisiejszym obliczu tych ziem.
       Rzeszowiacy to niewielka grupa o lokalnym charakterze, jej siedziby zostały rozlokowane wzdłuż szerokiego pasa żyznych ziem położonych wzdłuż osi Rzeszów – Łańcut - Przeworsk, a ściślej określone dopiero po II wojnie światowej. Nazwę „Rzeszowiacy” po raz pierwszy zastosował w literaturze naukowej Jan Stanisław Bystroń na określenie grupy ludności mianowanej od Rzeszowa stanowiącego swoiste centrum dla określonej okolicy. Nazwa ta jest tworem urobionym dla potrzeb klasyfikacji w ujęciu etnograficznym, nie wynika jednak z poczucia świadomości odrębności grupowej ludności ten region zamieszkującej. Należy podkreślić, że pomimo swego niewielkiego zasięgu terytorialnego i w miarę zbliżonych warunków naturalnych, sytuacji społeczno – gospodarczej i przeszłości, grupa nie stanowi kulturowego monolitu. U Rzeszowiaków łatwo nawet dzisiaj zaobserwować różnice lokalne w ludowej architekturze. Jeszcze na początku naszego stulecia takimi elementami różnicującymi grupę wewnętrznie były: tradycyjny strój ludowy, uprawiane rzemiosła czy gwara. Z całą pewnością natomiast, elementami przemawiającymi za jednolitością tej grupy są osobowe cechy jej członków -zaradność życiowa, gospodarność, co znalazło swoje odzwierciedlenie w monumentalnym budownictwie, olbrzymich niekiedy zagrodach, wyposażeniu i urządzeniu wnętrza, bogato zdobionych, zbytkownych nieraz strojach goniących za miejską modą. Daleki od konserwatyzmu stosunek do głównego zajęcia - rolnictwa, z jednej strony uczynił z Rzeszowiaków społeczność otwartą na wszelkie nowiny i udogodnienia w technice gospodarowania na roli, z drugiej zaś – czego nam etnografom żal szczególnie – prowadził nieuchronnie do szybkiej degradacji ludowej, tradycyjnej kultury materialnej. Efektem tych przemian był z jednej strony widoczny wzrost zamożności, z drugiej zaś upadek tradycyjnego budownictwa, często unikalnego przez swój styl i nienaganne proporcje (budynki przysłupowe), odejście od oryginalnych zajęć, nie wytrzymujących konkurencji z produkcją przemysłową (tkactwo, szewstwo). Koniec XIX wieku wyznacza tu początek tych zmian, dobitnie naznaczonych przez niechęć młodych do pokazywania się w stroju ludowym – niegdyś wyznaczniku społecznej pozycji chłopa. Giną piękne, typowe dla Rzeszowiaków białe, zdobione kożuchy, ciemnogranatowe żupany, misternie haftowane zawicia i rąbki. Pod strzechami chałup coraz częściej zaczyna pojawiać się książka, gazeta rolnicza, coraz więcej kontaktów z szerokim światem. Jedynie, jak wyraził się Franciszek Kotula – „folklor oraz psychika mieszkańców, jako wytwory wielowiekowych a zróżnicowanych procesów są najtrwalszą częścią kultury nie tylko grupy regionalnej”.
       Działania Muzeum zmierzające do zachowania tradycyjnego budownictwa Rzeszowiaków na terenie kolbuszowskiego skansenu zakładają zlokalizowanie w sektorze około 25 obiektów uzupełniających istniejące już, wielobudynkowe zagrody oraz tworzących nowe, złożone z pojedynczych obiektów mieszkalnych, obiekty użyteczności gromadzkiej i prezentujące wiejskie zawody budynki przemysłowe i rzemieślnicze.
       W stosunku do dobrze reprezentowanego na terenie Parku Etnograficznego budownictwa Lasowiaków, eksponowana architektura wsi rzeszowiackiej pozostaje daleko w tyle, a zasługuje na uwagę choćby z racji typologicznej różnorodności (chałupy przysłupowe, chałupy z galerią). Uzupełniając tę lukę, obecnie dokańczana jest zabudowa zagrody okólnej z Markowej, złożonej z sześciu obiektów reprezentujących duże gospodarstwo kmiece. W najbliższym czasie przewiduje się także lokalizację w obrębie nawsia chałupy biedniackiej z Pobitna. Zakończenia prac oczekuje także zagroda bogatych chłopów z Budziwoja. Nieprzerwanie trwają poszukiwania obiektów reprezentujących rzadkie walory architektoniczne Być może wybór padnie na wspomnianą chałupę z galerią, których niewiele można spotkać na pd. – zach. od Rzeszowa. Czynione są starania nad pozyskaniem rzadkich wyposażeń wnętrz. Dobrym tego przykładem byłaby z pewnością unikalna w swym charakterze izba posła ludowego, wystrojem wnętrz dobrze świadcząca o zaangażowaniu mieszkańców wsi rzeszowskiej w działalność polityczną, społeczną i oświatową.



4. Informacje praktyczne - co, gdzie, kiedy?

Skansen czynny:
W sezonie turystycznym od 1 maja do 30 września:
w dni robocze  800 - 1700
w dni wolne od pracy i święta  1000 - 1900

Od 1 października do 30 kwietnia:
w dni robocze  900 - 1500

Wystawy w skansenie: 
"Jak to ze lnem było" 
Stanisław Naróg - "Zabawka ludowa" 
"Bogu na chwałę, ludziom na ratunek" - z dziejów Ochotniczych Straży Pożarnych 
"Jak powstaje skansen" - wystawa pokazuje sposoby przenoszenia i konserwacji obiektów w skansenie.

Ceny biletów wstępu:
bilet normalny:  6 zł
bilet ulgowy:  4 zł


Ceny usług turystycznych:
opłata za przewodnika:  30 zł
opłata za przygotowanie ogniska:  20 zł
opłata za sesję zdjęciową dla nowożeńców:  30 zł


Zgłaszanie wycieczek i rezerwacja przewodników pod numerem tel. (017) 22-71-296, 74-45-492

DODATKOWE ATRAKCJE
Istnieje możliwość zamówienia jednodaniowego posiłku ("regionalny talerz"), po zwiedzeniu skansenu w cenie od 4 do 5 zł za porcję.

Grupom przyjeżdżającym do skansenu proponujemy przygotowanie ogniska w cenie 20 zł od grupy.

Dodatkowy czas wolny można spędzić na jednej ze ścieżek przyrodniczych zorganizowanych przez Nadleśnictwo Kolbuszowa w okolicznych lasach - tel. 22 -71- 710.
 
MUZEUM
Sala wystawowa przy ul. Piekarskiej 19: 
"Dawna Kolbuszowa i jej mieszkańcy" - (stała wystawa poświęcona historii miasta) 
"Gniazda rodowe Lubomirskich"(od 29 kwietnia 2005).

Wystawy czynne w dni robocze od 900 do 1400 po uprzednim tel. zgłoszeniu w biurze Muzeum - tel. (017) 22-71-296, 74-45-492

Ceny biletów wstępu:
bilet normalny:  2 zł
bilet ulgowy:  1 zł



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki wąskotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemyśl
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zgłoś/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie słów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyciągi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w Łańcucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Ogłoszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | Ośrodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Gościnne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | Pływalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | Wędkarstwo | Wyciągi narciarskie | Wypożyczalnie i inne usługi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.008 secs