G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady 15131
Beskid Niski 2948
Pogórze 1981
W mie?cie 2566
U rodziny 2889
Ze znajomymi 11701
Głosowało: 37216

.: Skansen w Kolbuszowej

Zobacz galerie FOTO z wakacji 2005

W chwili obecnej na ca?o?? Muzeum sk?adaj? si?: skansen, oddalony ok. 3km od centrum miasta, budynek synagogi (po?. XIX w.), w którym zlokalizowano sta?? wystaw? obrazuj?c? histori? Kolbuszowej, oficyna podworska (2 po?. XVII w.), która po gruntownym remoncie mie?ci biura Muzeum oraz spichlerz w Dzikowcu (1787 r.), b?d?cy zapleczem magazynowym. Kolbuszowski skansen zlokalizowano na granicy trzech s?siaduj?cych ze sob? miejscowo?ci: Kolbuszowej, Kolbuszowej Górnej i Domatkowa. Ogólna jego powierzchnia wynosi ok. 26 ha. Ekspozycja zosta?a podzielona na dwa g?ówne sektory: lasowiacki i rzeszowiacki. W ka?dym z nich odtwarza si? tradycyjn? zabudow? wsi z elementami charakterystycznymi dla danej grupy etnograficznej. Ca?o?ci dope?nia otoczenie krajobrazowe: ogródki przydomowe, pola uprawne i ziele? rozdzielaj?ca poszczególne zagrody. Zabudow? skansenu wkomponowano w urozmaicony teren poro?ni?ty lasem i zagajnikami, dzi?ki czemu uda?o si? odda? naturalny krajobraz dawnej wsi puszcza?skiej. Sektory dzieli w sposób naturalny du?y staw hodowlany (ok. 4 ha) oraz przep?ywaj?cy przez skansen potok Brzezówka. Przed wej?ciem do wiejskiego sektora lasowiackiego usytuowano budynki charakterystyczne dla ma?omiasteczkowego budownictwa wschodniej Ma?opolski: cha?up? dworkow? przeniesion? z S?dziszowa Ma?opolskiego (po?. XIX w.) pe?ni?c? obecnie funkcj? recepcyjno - konferencyjn?, cha?up? z ?o?yni (1815 r.) i spichlerz z Ropczyc (k. XVIII w.). Jako swoist? ciekawostk? architektoniczn? pokazuje si? tu równie? ul pawilonowy z Lubaczowa (pocz. XX w.), b?d?cy przyk?adem zmieszania elementów architektury miejscowej z elementami zapo?yczonymi z terenów Austrii. Tak jak i wiele innych parków etnograficznych w Polsce, skansen w Kolbuszowej, mimo ustawienia ok. 50 obiektów, jest ci?gle w budowie. Sta?ych zabiegów konserwatorskich wymagaj? nie tylko obiekty przenoszone ale i ju? stoj?ce. Przy tym brakuje jeszcze niektórych typowych dla prezentowanych obszarów zagród ("józefi?ska" w sektorze lasowiackim, czy biedniackie w rzeszowiackim), a tak?e zagród i urz?dze? z ekspozycjami obrazuj?cymi rzemios?a i przemys?y prezentowanych terenów: folusze, piece do wytopu smo?y i mazi, nie mówi?c o uzupe?nieniu o brakuj?ce obiekty zagród ju? przeniesionych. Brakuje tak?e obiektów nieod??cznie zwi?zanych z dawn? wsi? i niezb?dnych dla jej pe?nej rekonstrukcji (ko?cio?a, dworu, le?niczówki). Dopiero po ich pozyskaniu b?dzie mo?na mówi? o w miar? pe?nej ekspozycji daj?cej obraz wsi Lasowiaków i Rzeszowiaków.

Zapraszamy do obejrzenia wirtualnego przewodnika po skansenie:
KLIKNIJ TUTAJ

Cennik Biletów Wst?pu:
Normalny - 7 z?
Ulgowy - 5 z?
Op?ata za fotografowanie i filmowanie - BRAK
Przewodnik 30 z?
Op?ata za przygotowanie ogniska 25 z?
Op?ata za sesj? zdj?ciow? dla nowo?e?ców - 40 z?
Wynajem karczmy 610 z? z VAT

W soboty, niedziele i ?wi?ta skansen jest czynny do 19:00.

Dzi?kujemy Dyrekcji MKLw Kolbuszowej za udost?pnienie informacji.
Zapraszamy na oficjaln? stron? Skansenu: www.Muzeum.Kolbuszowa.pl

  1. Historia Skansenu
  2. Lasowiacy
  3. Rzeszowiacy
  4. Co, gdzie, kiedy?
1. Historia Skansenu w Kolbuszowej

Od lat pi??dziesi?tych naszego wieku entuzja?ci ochrony budownictwa ludowego w po?udniowo - wschodniej Polsce podejmowali próby zorganizowania skansenu na tym terenie. Zaowocowa?o to utworzeniem Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Placówka obj??a zasi?giem swojej dzia?alno?ci obszar obecnego woj. kro?nie?skiego, a tak?e cz??ci województw o?ciennych: przemyskiego, rzeszowskiego, tarnowskiego i nowos?deckiego. Przy tak okre?lonym zasi?gu dzia?ania, nie zosta?y nim obj?te tereny ?rodkowej i pó?nocnej cz??ci ówczesnego województwa rzeszowskiego. Koncepcja budowy skansenu eksponuj?cego budownictwo Lasowiaków i Rzeszowiaków - grup etnograficznych zamieszkuj?cych wymienione tereny - narodzi?a si? jeszcze w ko?cu lat pi??dziesi?tych. W 1961 roku Franciszek Kotula zaproponowa? lokalizacj? skansenu w G?ogowie Ma?opolskim oraz opracowa? wst?pn? jego koncepcj?. Proponowano tak?e zorganizowanie placówki tego typu w Przemy?lu. Istnia? równie? projekt eksponowania budownictwa Lasowiaków i Rzeszowiaków na terenie Muzeum w Sanoku, ale zrezygnowano z niego m. in. ze wzgl?du na obco?? krajobrazow? terenów po?udniowych w odniesieniu do pó?nocnej cz??ci woj. rzeszowskiego oraz z uwagi na ró?nice w wielu aspektach kulturowych, zauwa?alne na wy?ej wymienionych obszarach. Ostatecznie dzi?ki zabiegom regionalistów i pracowników kultury, ówczesna Wojewódzka Rada Narodowa w Rzeszowie uchwali?a konieczno?? opracowania konkretnej koncepcji utworzenia skansenu. W 1970 roku zosta?a przeprowadzona wizja lokalna w Kolbuszowej. Pomys? zlokalizowania tu skansenu zosta? z entuzjazmem przyj?ty przez ówczesne w?adze lokalne. Za takim w?a?nie umiejscowieniem parku etnograficznego jako pierwszy oficjalnie opowiedzia? si? Krzysztof Ruszel z Muzeum Okr?gowego w Rzeszowie w publikacji okre?laj?cej za?o?enia programowe i zasi?g terytorialny projektowanego skansenu. Nast?pnie Stefan Lew opracowa? szczegó?owe za?o?enia etnograficzne oraz wykaz zespo?ów obiektów przeznaczonych do przeniesienia.
       Zorganizowanie skansenu powierzono Muzeum Regionalnemu Lasowiaków, funkcjonuj?cemu w Kolbuszowej od 1959 roku. By?a to wówczas placówka prowadzona spo?ecznie, powo?ana do ?ycia przez grono miejscowych dzia?aczy - regionalistów, skupionych w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Kultury i Przyrody im. J. Goslara. O pr??nym dzia?aniu tego muzeum ?wiadcz? zorganizowane liczne wystawy, konkursy o tematyce ludowej oraz do?? du?a ilo?? zebranych eksponatów z zakresu etnografii, archeologii i historii (pó?niej przej?te do zbiorów obecnego Muzeum). Z chwil? przyst?pienia do organizacji skansenu Muzeum upa?stwowiono (1 stycznia 1971r.) i nadano nazw? Muzeum Regionalnego w Kolbuszowej, a w 1974 roku po raz kolejny zmieniono nazw? na Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. Po zatwierdzeniu statutu przez Wojewod? Rzeszowskiego Muzeum sta?o si? ponadregionaln? instytucj?, a zasi?giem swojego dzia?ania obj??o teren województwa rzeszowskiego oraz cz??ci województw tarnobrzeskiego i przemyskiego.
       Naczelnym jego zadaniem sta?o si? zorganizowanie i udost?pnienie skansenu. Podj?to i sfinalizowano dzia?ania maj?ce na celu wykup gruntów nale??cych do okolicznych ch?opów, które znajdowa?y si? w obr?bie planowanego parku etnograficznego. Od 1973 roku rozpocz?to przenoszenie wytypowanych wcze?niej obiektów. Uroczyste otwarcie skansenu nast?pi?o 4 maja 1978 roku, podczas zorganizowanej wówczas w Kolbuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Parków Etnograficznych. Od tamtego momentu Muzeum funkcjonuje do dzi? jako placówka eksponuj?ca i udost?pniaj?ca zabytki budownictwa i kultury Lasowiaków i Rzeszowiaków.
       Przenoszenie i wyposa?anie budynków obecnie zlokalizowanych w skansenie poprzedza wiele innych prac. Konieczne jest przeprowadzenie bada? terenowych i archiwalnych uwzgl?dniaj?cych pe?n? gam? tematów dotycz?cych kultury materialnej, duchowej i spo?ecznej wsi lasowiackiej i rzeszowiackiej. Wymaga to sporz?dzenia ca?ego szeregu inwentaryzacji architektonicznych i to nie tylko budynków wytypowanych do przeniesienia do skansenu, ale tak?e wszelkich innych obiektów zabytkowych oraz przeprowadzenia bada? nad wyposa?eniem wn?trz i otoczeniem budynków (ogrody, sady, obej?cie itp.). Niezb?dne jest gromadzenie i opracowanie wszelkich informacji dotycz?cych rzemios?a, przemys?u ludowego, rolnictwa. S?owem, dokumentowanie ca?o?ci ?ycia wsi w szerokim przekroju przestrzennym i chronologicznym.
       Wi?kszo?? obiektów aktualnie znajduj?cych si? na terenie ekspozycji skansenowskiej by?a u?ytkowana a? do chwili przej?cia przez Muzeum. W wielu przypadkach uda?o si? pozyska? je razem z inwentarzem ruchomym. Jest to bardzo istotne, gdy? umo?liwia wierne odtworzenie nie tylko architektury budynków i struktury ca?ych "obej??", ale tak?e rekonstrukcj? wn?trz zgodnie z ich charakterem in situ, przy wykorzystaniu oryginalnych sprz?tów. Nie wszystkie jednak przedmioty stanowi?ce inwentarz danego obiektu w terenie trafiaj? do Muzeum, cz?sto wyposa?enie uzupe?niane jest innymi, podobnymi, pozyskanymi podczas penetracji najbli?szych zagród czy te? wsi.
       Zgromadzone zabytki pokazywane s? w ich w?a?ciwym miejscu z dba?o?ci? o realistyczne odtworzenie ?ycia i pracy konkretnej rodziny w oparciu o wszystkie zgromadzone informacje.
       Ekspozycja we wn?trzach obiektów znajduj?cych si? w Parku Etnograficznym ukazuje zró?nicowanie wyposa?enia zagród rodzin wiejskich o ró?nym statusie maj?tkowym, w jednym okresie i z jednego obszaru a tak?e pozwala porówna? inwentarze zagród w ró?nych okresach chronologicznych i ró?nych miejscach terenu obj?tego zainteresowaniem Muzeum. Pokazuje równie? ró?nice w wyposa?eniu, wynikaj?ce z wykonywanych przez mieszka?ców prac pozarolniczych.
       Lokalizowane w skansenie zagrody cz?sto kompletowane s? z budynków nale??cych do ró?nych w?a?cicieli lub pochodz?cych z ró?nych, oddalonych od siebie wsi. Nie przeszkadza to jednak w wiernym odtworzeniu wygl?du pewnych typów siedlisk, gdy? bardzo cz?sto architektura budynków, ich rozmieszczenie w obr?bie dzia?ki oraz same wymiary dzia?ki s? powieleniem okre?lonego schematu wynikaj?cego z wykorzystania szeregu uwarunkowa? geograficznych, historycznych i prawnych.
       Jednym z warunków eksponowania i udost?pniania zabytków jest ich gromadzenie. Mimo tego, ?e Muzeum Kultury Ludowej jest placówk? m?od?, mo?e poszczyci? si? bogatym zbiorem przedmiotów zabytkowych, licz?cym ponad 20 tysi?cy eksponatów.
       Uda?o si? zebra? bardzo ciekawe kolekcje np. strojów ludowych, wyrobów fajansowych i miedzianych, oleodruków, rze?by ludowej dawnej i wspó?czesnej, malarstwa polskiego, a tak?e mebli z nielicznymi co prawda, ale cennymi meblami kolbuszowskimi (z wyrobu których Kolbuszowa niegdy? s?yn??a). Warto równie? nadmieni?, ?e w posiadaniu kolbuszowskiego Muzeum s? do?? poka?ne zbiory zwi?zane z po?arnictwem, które w znacznej mierze zosta?y przekazane przez miejscowe Regionalne Muzeum Po?arnictwa.
       Od momentu utworzenia Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej na terenie skansenu zorganizowano szereg imprez ciesz?cych si? du?? frekwencj? i zainteresowaniem m. in. konkursy i kiermasze sztuki ludowej, wyst?py ukazuj?ce obrz?dy ludowe, pokazy pracy tradycyjnych rzemie?lników wiejskich, wystawy czasowe o ró?norodnej tematyce. Ponadto sceneria parku etnograficznego cz?sto s?u?y jako t?o przy filmowaniu wyst?pów prezentuj?cych pie?ni, muzyk? i obrz?dy ludowe. Nale?y tak?e wspomnie? o kilkakrotnie organizowanych konferencjach etnograficznych, odczytach i wyk?adach oraz o obozach naukowych, z których zebrane materia?y z?o?ono do archiwum Muzeum.



2. Skansen w Kolbuszowej - Lasowiacy

Rozleg?y prastary las porastaj?cy niegdy? równinny teren pomi?dzy Wis?? i Sanem i szerokim pasem wykraczaj?cy za lewy brzeg Sanu, zwany Puszcz? Sandomiersk?, zamieszkuje grupa ludzka nazywaj?ca si? "Lesiokami". Procesy osadnicze, które j? ukszta?towa?y, trwa?y d?ugo, by?y powolne i cz?sto hamowane. Tereny Puszczy stanowi?y we wczesnym ?redniowieczu naturaln? rubie? graniczn? pomi?dzy królestwem polskim i ksi?stwami ruskimi. Ziemi?, ze wzgl?du na warunki naturalne tu panuj?ce bardzo d?ugo nieprzyjazn? sta?emu osadnictwu, ale stanowi?c? ?akomy k?sek jako przyczó?ek do rozpoczynania podbojów przez obie nacje. Z tego te? powodu cz?sto przechodzi?a ona z r?k do r?k, a? do XIV wieku, kiedy to ostatecznie przy??czy? j? do Polski Kazimierz Wielki. Niemniej jednak, przez swoj? niego?cinno?? i ci??kie warunki, d?ugo jeszcze Puszcza stanowi?a hermetyczn? enklaw? nie nadaj?c? si? do zasiedlania przez maj?ce du?e wymagania grupy ludzkie, utrzymuj?ce si? z rolnictwa.
        Musimy sobie, bowiem u?wiadomi?, ?e niedost?pny, g?sty las cz?sto porastaj?cy bagna i tereny podmok?e, poprzecinany nieobliczalnymi rzekami, które kilka razy do roku zmienia?y swoje koryta, a w porach wzmo?onych opadów czy roztopów wiosennych rozlewa?y si? na szeroko?? wielu kilometrów, liche skrawki wolnej od lasu i s?abej jako?ciowo ziemi, utrudniona komunikacja z innymi ziemiami Polski i ich centrami gospodarczymi, nie by?y wielk? zach?t? do osadzania si? tutaj rolników. Dlatego te? w pocz?tkowym okresie rozwoju osadnictwa na omawianym terenie Puszcza ?ci?ga?a g?ównie niepokornych ch?opów, uciekinierów z innych stron, którzy w pogoni za wolno?ci? chronili si? w nieprzebytych kniejach przed pa?szczyzn?, zbiegów ?ciganych przez prawo oraz je?ców wojennych, którzy pozostawali bez wi?kszego wyboru i byli osadzani tu z rozkazu królewskiego. Osadnictwo rolnicze posuwa?o si? raczej wzd?u? ?yznych dolin wielkich rzek Wis?y i Sanu, p?ytko jedynie zag??biaj?c si? w puszcz? lub zajmowa?o wcze?nie wytrzebione z lasu tereny P?askowy?u Kolbuszowskiego. Nieliczni osadnicy, którzy osiedlili si? w g??bi puszczy byli niemal odci?ci od "?wiata", utrzymywali si? prawie wy??cznie z bogactw naturalnych lasów i miejscowych wód. Oprócz ?owiectwa i my?listwa zajmowali si? g?ównie bartnictwem (hodowl? pszczó? na pot??nych, ?ywych drzewach zwanych barciami). Trudnili si? równie? wytapianiem rudy darniowej i wszelakiego rodzaju przemys?ami drzewnymi (wytapianiem smo?y i mazi, wypalaniem w?gla drzewnego). Z czasem rabunkowa gospodarka le?na wydatnie zmniejszy?a zasoby puszczy, powi?kszaj?c jednocze?nie tereny zdatne do osadnictwa rolniczego. Z konieczno?ci wolni mieszka?cy Puszczy musieli zaj?? si? hodowl? i rolnictwem. "Oczyszczone" z lasu tereny zajmowali te? ch?opi z innych, przeludnionych obszarów kraju. Zach?ca?a ich do tego ?wiadomie prowadzona polityka Korony i prywatnych w?a?cicieli zainteresowanych gospodarczym rozwojem omawianych terenów. Poprzez stworzenie dogodnych warunków (liczne przywileje, lata zwolnie? od pa?szczyzny), starali si? oni maksymalnie zintensyfikowa? procesy osadnicze w Puszczy. Nadal te? nasiedlani byli je?cy wojenni, zw?aszcza po licznych wojnach prowadzonych przez Polsk? w XVI i XVII wieku. Wiek XIX to z kolei okres nasilenia zorganizowanego osadnictwa niemieckiego (tzw. kolonizacja józefi?ska - zorganizowana przez administracj? cesarza Józefa II, maj?ca na celu podniesienie kultury gospodarczej i zgermanizowanie ziem pozyskanych przez Austri? po rozbiorach Polski). Tak wi?c Puszcza Sandomierska sta?a si? tyglem, w którym miesza?y si? liczne nacje. Procentowo najliczniej reprezentowana by?a ludno?? polska z przeludnionego Mazowsza, ale i z zachodniej Ma?opolski, a tak?e ruska, tatarska, szwedzka, litewska, wo?oska i niemiecka. Powoli nast?puj?ca asymilacja wszystkich wymienionych narodowo?ci spowodowa?a wykszta?cenie nowej jako?ciowo, ró?ni?cej si? w wielu dziedzinach gospodarki i kultury od innych, grupy ludzkiej. O jej odr?bno?ci, ale i du?ej ?wiadomo?ci wspólnoty stanowi m. in. wspomniane wcze?niej samookre?lenie si? nazw? "Lesioki" (Lasowiacy s? jedn? z nielicznych grup ludno?ci zamieszkuj?cej ziemie Polski, u której wykszta?ci?o si? poj?cie w?asnej nazwy; u?ywana obecnie dla potrzeb klasyfikacji etnograficznej nazwa "Lasowiacy" zosta?a wprowadzona do literatury pod koniec XIX wieku).
       Rozbiory Polski, przeprowadzone przez pa?stwa o?cienne pod koniec XVIII wieku, rozbi?y omawian? grup? na dwie cz??ci: ziemie le??ce na zachód od Sanu wesz?y w sk?ad Galicji (zabór austriacki), a le??ce po wschodniej stronie rzeki w sk?ad Królestwa Kongresowego (zabór rosyjski). Silnie strze?ona granica, wymuszaj?ca brak wzajemnych kontaktów i ukierunkowany tym zwrot obu od?amów Lasowiaków ku ró?nym centrom politycznym, spowodowa?y ich zró?nicowanie tak?e pod wzgl?dem gospodarczym i kulturowym. St?d te? wydaje si? by? mylne wydzielanie przez niektórych badaczy dwóch ró?nych grup etnograficznych po obu stronach Sanu.
       Trudno jest ogólnie scharakteryzowa? grup? etnograficzn? zamieszkuj?c? tak du?y obszar, rozbit? wewn?trznie na liczne podgrupy, niegdy? bezb??dnie rozpoznawalne przez wtajemniczonych na podstawie ró?nic w stroju czy w gwarze. Ka?da taka próba stwarza niebezpiecze?stwo popadni?cia w zbytni schematyzm, daj?cy co prawda prosty i jasny obraz dla odbiorcy, ale w ?aden sposób nie przystaj?cy do rzeczywisto?ci. Spróbujemy jednak zwróci? uwag? Czytelników na najbardziej charakterystyczne cechy kultury Lasowiaków, z konieczno?ci (ramy przewodnika) ograniczaj?c si? do niemal has?owego ich wyszczególnienia.
       Najbardziej typowe dla osadnictwa puszcza?skiego s? wsie rozproszone, niejednokrotnie jednodworcze o nieregularnym uk?adzie pól (z czasem przemienione w wi?ksze przysió?ki), b?d?ce wynikiem osadnictwa zwi?zanego z przemys?ami puszcza?skimi lub wymuszonego przez warunki terenowe. Oprócz nich wyst?puj? tak?e wsie le?no - ?anowe (?a?cuchówki) i tzw. ulicówki (lub szeregówki), powstaj?ce na bazie zorganizowanego osadnictwa, te ostatnie zwi?zane by?y g?ównie z osadnictwem józefi?skim.
       Po wytrzebieniu du?ych po?aci puszczy podstaw? gospodarki Lasowiaków stanowi?o rolnictwo. Nie znaczy to jednak, ?e zanik?a gospodarka oparta na bogactwach le?nych. Do dnia dzisiejszego funkcjonuje powiedzenie ?wiadcz?ce o ich stosunku do puszczy i jej darów: "Las uociec nas /a my dzieci jigo/ jidziewa do nigo". Lasowiacy doprowadzili do perfekcji wykorzystanie lasu, a ogromna ilo?? drewna, jak? mieli do dyspozycji przyczyni?a si? do rozwoju przemys?ów drzewnych i rzemios? opartych na tym surowcu: maziarstwa, smolarstwa, w?glarstwa drzewnego, ciesielstwa, bednarstwa, ko?odziejstwa, meblarstwa i zabawkarstwa. Bogate z?o?a rudy darniowej wp?yn??y na rozwój hutnictwa ?elaza. W wielu miejscach powstawa?y te? huty szk?a. Ponadto nale?y tak?e wspomnie? o istnieniu plecionkarstwa, tkactwa oraz garncarstwa, z do dzi? funkcjonuj?cymi, s?ynnymi o?rodkami garncarskimi w ???ku Garncarskim i Medyni G?ogowskiej - Pogwizdowie - Zalesiu. Wa?nym elementem odró?niaj?cym Lasowiaków od s?siadów by? ich strój: niezwykle charakterystyczny i ?atwy do rozpoznania w?ród innych. D?ugo zachowa?a si? jego archaiczna forma i zdobnictwo, b?d?ce jak prawie wszystko w Puszczy wynikiem gospodarki samowystarczalnej. Podstawowy zestaw odzie?y kobiecej i m?skiej, ?wi?tecznej jak i tej noszonej codziennie, by? szyty z niebarwionego lnianego albo konopnego p?ótna i przepi?knie zdobiony bia?ym, czarnym lub czerwonym haftem.
       Na zako?czenie, ze ?wiadomo?ci? skrótowo?ci i niedoskona?o?ci powy?szego wst?pu, pragniemy przytoczy? s?owa ksi?dza W. Michny, który w swoim pami?tniku w sposób lapidarny, ale przemawiaj?cy do wyobra?ni, zarazem niezwykle celny i plastyczny, oddaje charakter i sposób my?lenia Lasowiaków. "Lud sam, w puszczy sandomierskiej osiad?y, (...), jest nam dowodem ?ywym, ?e jego dziadowie stali opornie najd?u?ej przy starej wierze. Nigdzie nie znalaz?em tyle zabobonów, przes?dów, czarów, itd., jak tutaj mi?dzy ludem, a te gus?a wszystkie przechowuje lud z tak? wiar?, jakby one nakazane ongi przez ksi??y, jakby by?y od Ko?cio?a podane. Nigdzie nie znalaz?em mi?dzy ludem takiej spot?gowanej wiary w Ko?cio?a nauk?, jak tutaj. Ksi?dz porz?dny i do ludu przywi?zany jest tu bo?yszczem ludowym, ma g?os na okolic?. Niestety! Nigdzie nie znalaz?em takiej ochoty do w?óczenia si? po odpustach, jak tu u ludu. Mo?na powiedzie?, ?e Mazur z puszczy to w?ócz?ga odpustowy, ot ?y?ka tradycyjna po pradziadach, którzy w?óczyli si? do Górzyc i Górnego co rok kilka razy z ofiarami dla bo?ków. Nigdzie nie znalaz?em takiej brudoty po cha?upach u ludu jak tu (...). Ma?o gdzie znalaz?em takie czerstwe zdrowie i wytrzyma?o?? na wszystkie powietrza zmiany jak u Lasowiaków (...) st?d te? idzie, ?e Mazur z puszczy jest najlepszym, bo najwytrzymalszym ?o?nierzem. Dlatego to dosta? mu si? przydomek: >Mazur spod ciemnej gwiazdy



3. Skansen w Kolbuszowej - Rzeszowiacy

       Terytorium zamieszka?e przez Rzeszowiaków od wczesnego ?redniowiecza podlega?o penetracji ludno?ci s?owia?skiej ze wschodu i z zachodu. Zak?adaniu osiedli sprzyja?y z pewno?ci? warunki klimatyczne i po?o?enie tych ziem w bezpo?redniej blisko?ci Kotliny Sandomierskiej. Rozci?gaj?ca si? niegdy? na tym obszarze wiekowa puszcza wolno ust?powa?a pod ostrzami toporów osadników, zamieniaj?c si? w ci?gu wieków w ?yzn?, lessow? krain?.
       W dolinie ?rodkowego Wis?oka obejmuj?cej dzisiejsze okolice Rzeszowa i ?a?cuta krzy?owa?y si? wa?ne, ?redniowieczne szlaki handlowe prowadz?ce z Krakowa przez Lwów do Kijowa oraz z Sandomierza przez kotliny karpackie na W?gry. Okoliczno?ci te z pewno?ci? w du?ej mierze zdecydowa?y o znaczeniu tych ziem dla procesów osadniczych na prze?omie I i II tysi?clecia. Ta cz??? Ma?opolski by?a w przesz?o?ci terenem sporów mi?dzyplemiennych, przyczyn? niepokojów i lokalnych konfliktów. Swoje wp?ywy próbowali tu bowiem umacnia? kniaziowie ruscy i ksi???ta polscy. Trudna do ustalenia, cz?sto zmieniaj?ca swój bieg granica polsko-ruska wyznaczona zosta?a w XII wieku lini? ?rodkowego biegu Wis?oka.
       Z chwil? zaj?cia Rusi Halickiej w 1340 roku przez Kazimierza Wielkiego, na ziemie dzisiejszych Rzeszowiaków nap?ywa? zacz??y grupy kolonistów rekrutuj?cych si? z ziem Królestwa i Europy zachodniej (wschodnie ziemie niemieckie). Z terenów pó?nocnych – z Mazowsza, w gór? dolin wielkich rzek w?drowa?a ludno?? polska, w miar? jednorodna etnicznie ludno?? nap?ywa?a tak?e z okolic Krakowa. Z zachodnich terenów przygranicznych i z Saksonii w?drowa?a ludno?? niemiecka z rzadka zasilana osadnikami pochodzenia s?owia?skiego. Osiedleniu sprzyja?a polityka w?adcy polskiego, zmierzaj?ca do gospodarczego o?ywienia nowo przy??czonych ziem (lata wolnizny i inne przywileje).
       Wielokrotnie podnoszony problem udzia?u osadników wo?oskich w zasiedleniu omawianych terenów jak dotychczas nie znajduje potwierdzenia w ?ród?ach pisanych. Lokacja Hadli Szklarskich na prawie wo?oskim stanowi tu wyj?tek nie upowa?niaj?cy jednak do czynienia jakichkolwiek uogólnie? i stawiania ?mia?ych hipotez.
       Koloni?ci, g?ównie ci, sprowadzeni z zachodu osiadali na terenach s?abo zaludnionych, cz?sto dziewiczych, nios?c ze sob? novum mierzone nie tylko warto?ci? potencja?u ludzkiego, si?y fizycznej, ale g?ównie zorganizowanym systemem gospodarowania i ?adem prawnym. Na opisywanym terytorium dochodzi?o zatem do koegzystencji w nowych warunkach. W ci?gu wielowiekowego wspó?istnienia powoli zaciera?y si? ró?nice, zatraca?a si? obco brzmi?ca mowa. Proces ten nie przebiega? jednak jednakowo i w niektórych miejscowo?ciach jeszcze w XVII wieku pobrzmiewa? j?zyk dawnej ojczyzny. Od po?owy XVII wieku mo?na mówi? o kszta?towaniu si? jednolitego pod?o?a kulturowego ludno?ci wiejskiej mi?dzy Rzeszowem i Przeworskiem, stanowi?cego o dzisiejszym obliczu tych ziem.
       Rzeszowiacy to niewielka grupa o lokalnym charakterze, jej siedziby zosta?y rozlokowane wzd?u? szerokiego pasa ?yznych ziem po?o?onych wzd?u? osi Rzeszów – ?a?cut - Przeworsk, a ?ci?lej okre?lone dopiero po II wojnie ?wiatowej. Nazw? „Rzeszowiacy” po raz pierwszy zastosowa? w literaturze naukowej Jan Stanis?aw Bystro? na okre?lenie grupy ludno?ci mianowanej od Rzeszowa stanowi?cego swoiste centrum dla okre?lonej okolicy. Nazwa ta jest tworem urobionym dla potrzeb klasyfikacji w uj?ciu etnograficznym, nie wynika jednak z poczucia ?wiadomo?ci odr?bno?ci grupowej ludno?ci ten region zamieszkuj?cej. Nale?y podkre?li?, ?e pomimo swego niewielkiego zasi?gu terytorialnego i w miar? zbli?onych warunków naturalnych, sytuacji spo?eczno – gospodarczej i przesz?o?ci, grupa nie stanowi kulturowego monolitu. U Rzeszowiaków ?atwo nawet dzisiaj zaobserwowa? ró?nice lokalne w ludowej architekturze. Jeszcze na pocz?tku naszego stulecia takimi elementami ró?nicuj?cymi grup? wewn?trznie by?y: tradycyjny strój ludowy, uprawiane rzemios?a czy gwara. Z ca?? pewno?ci? natomiast, elementami przemawiaj?cymi za jednolito?ci? tej grupy s? osobowe cechy jej cz?onków -zaradno?? ?yciowa, gospodarno??, co znalaz?o swoje odzwierciedlenie w monumentalnym budownictwie, olbrzymich niekiedy zagrodach, wyposa?eniu i urz?dzeniu wn?trza, bogato zdobionych, zbytkownych nieraz strojach goni?cych za miejsk? mod?. Daleki od konserwatyzmu stosunek do g?ównego zaj?cia - rolnictwa, z jednej strony uczyni? z Rzeszowiaków spo?eczno?? otwart? na wszelkie nowiny i udogodnienia w technice gospodarowania na roli, z drugiej za? – czego nam etnografom ?al szczególnie – prowadzi? nieuchronnie do szybkiej degradacji ludowej, tradycyjnej kultury materialnej. Efektem tych przemian by? z jednej strony widoczny wzrost zamo?no?ci, z drugiej za? upadek tradycyjnego budownictwa, cz?sto unikalnego przez swój styl i nienaganne proporcje (budynki przys?upowe), odej?cie od oryginalnych zaj??, nie wytrzymuj?cych konkurencji z produkcj? przemys?ow? (tkactwo, szewstwo). Koniec XIX wieku wyznacza tu pocz?tek tych zmian, dobitnie naznaczonych przez niech?? m?odych do pokazywania si? w stroju ludowym – niegdy? wyznaczniku spo?ecznej pozycji ch?opa. Gin? pi?kne, typowe dla Rzeszowiaków bia?e, zdobione ko?uchy, ciemnogranatowe ?upany, misternie haftowane zawicia i r?bki. Pod strzechami cha?up coraz cz??ciej zaczyna pojawia? si? ksi??ka, gazeta rolnicza, coraz wi?cej kontaktów z szerokim ?wiatem. Jedynie, jak wyrazi? si? Franciszek Kotula – „folklor oraz psychika mieszka?ców, jako wytwory wielowiekowych a zró?nicowanych procesów s? najtrwalsz? cz??ci? kultury nie tylko grupy regionalnej”.
       Dzia?ania Muzeum zmierzaj?ce do zachowania tradycyjnego budownictwa Rzeszowiaków na terenie kolbuszowskiego skansenu zak?adaj? zlokalizowanie w sektorze oko?o 25 obiektów uzupe?niaj?cych istniej?ce ju?, wielobudynkowe zagrody oraz tworz?cych nowe, z?o?one z pojedynczych obiektów mieszkalnych, obiekty u?yteczno?ci gromadzkiej i prezentuj?ce wiejskie zawody budynki przemys?owe i rzemie?lnicze.
       W stosunku do dobrze reprezentowanego na terenie Parku Etnograficznego budownictwa Lasowiaków, eksponowana architektura wsi rzeszowiackiej pozostaje daleko w tyle, a zas?uguje na uwag? cho?by z racji typologicznej ró?norodno?ci (cha?upy przys?upowe, cha?upy z galeri?). Uzupe?niaj?c t? luk?, obecnie doka?czana jest zabudowa zagrody okólnej z Markowej, z?o?onej z sze?ciu obiektów reprezentuj?cych du?e gospodarstwo kmiece. W najbli?szym czasie przewiduje si? tak?e lokalizacj? w obr?bie nawsia cha?upy biedniackiej z Pobitna. Zako?czenia prac oczekuje tak?e zagroda bogatych ch?opów z Budziwoja. Nieprzerwanie trwaj? poszukiwania obiektów reprezentuj?cych rzadkie walory architektoniczne By? mo?e wybór padnie na wspomnian? cha?up? z galeri?, których niewiele mo?na spotka? na pd. – zach. od Rzeszowa. Czynione s? starania nad pozyskaniem rzadkich wyposa?e? wn?trz. Dobrym tego przyk?adem by?aby z pewno?ci? unikalna w swym charakterze izba pos?a ludowego, wystrojem wn?trz dobrze ?wiadcz?ca o zaanga?owaniu mieszka?ców wsi rzeszowskiej w dzia?alno?? polityczn?, spo?eczn? i o?wiatow?.



4. Informacje praktyczne - co, gdzie, kiedy?

Skansen czynny:
W sezonie turystycznym od 1 maja do 30 wrze?nia:
w dni robocze  800 - 1700
w dni wolne od pracy i ?wi?ta  1000 - 1900

Od 1 pa?dziernika do 30 kwietnia:
w dni robocze  900 - 1500

Wystawy w skansenie: 
"Jak to ze lnem by?o" 
Stanis?aw Naróg - "Zabawka ludowa" 
"Bogu na chwa??, ludziom na ratunek" - z dziejów Ochotniczych Stra?y Po?arnych 
"Jak powstaje skansen" - wystawa pokazuje sposoby przenoszenia i konserwacji obiektów w skansenie.

Ceny biletów wst?pu:
bilet normalny:  6 z?
bilet ulgowy:  4 z?


Ceny us?ug turystycznych:
op?ata za przewodnika:  30 z?
op?ata za przygotowanie ogniska:  20 z?
op?ata za sesj? zdj?ciow? dla nowo?e?ców:  30 z?


Zg?aszanie wycieczek i rezerwacja przewodników pod numerem tel. (017) 22-71-296, 74-45-492

DODATKOWE ATRAKCJE
Istnieje mo?liwo?? zamówienia jednodaniowego posi?ku ("regionalny talerz"), po zwiedzeniu skansenu w cenie od 4 do 5 z? za porcj?.

Grupom przyje?d?aj?cym do skansenu proponujemy przygotowanie ogniska w cenie 20 z? od grupy.

Dodatkowy czas wolny mo?na sp?dzi? na jednej ze ?cie?ek przyrodniczych zorganizowanych przez Nadle?nictwo Kolbuszowa w okolicznych lasach - tel. 22 -71- 710.
 
MUZEUM
Sala wystawowa przy ul. Piekarskiej 19: 
"Dawna Kolbuszowa i jej mieszka?cy" - (sta?a wystawa po?wi?cona historii miasta) 
"Gniazda rodowe Lubomirskich"(od 29 kwietnia 2005).

Wystawy czynne w dni robocze od 900 do 1400 po uprzednim tel. zg?oszeniu w biurze Muzeum - tel. (017) 22-71-296, 74-45-492

Ceny biletów wst?pu:
bilet normalny:  2 z?
bilet ulgowy:  1 z?



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2020 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.011 secs