G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mie?cie
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Gmina B?a?owa

Miasto i Gmina B?a?owa po?o?one s? w odleg?o?ci 25 km na po?udnie od Rzeszowa, w centralnym obszarze Pogórza Dynowskiego na wysoko?ci 230- 440 m n.p.m., wzd?u? dolin rzek Strug i Ryjak. W Gminie B?a?owa wyst?puj? zró?nicowane warunki glebowe i klimatyczne, przewa?aj? gleby klasy IV. Na wierzcho?kach i zboczach, w dolinach potoków wyst?puj? gleby lepsze, nadaj?ce si? do uprawy warzyw. Zbocza o wi?kszym nachyleniu wykorzystywane s? pod uprawy zbó? i sadownictwo. Ca?o?? mo?e stanowi? baz? surowcowa dla przemys?u rolno spo?ywczego. W sk?ad Gminy wchodzi miasto B?a?owa i nast?puj?ce wsie so?eckie: Bia?ka, B?a?owa Dolna, B?a?owa Górna, Futoma, K?kolówka, K?kolówka - Ujazdy, Lecka, Nowy Borek i Pi?tkowa. Gmina B?a?owa posiada dobre po??czenia drogowe z wa?niejszymi o?rodkami województwa rzeszowskiego. Znacz?cym rzemios?em dla tego terenu by?o tkactwo. Oprócz tkactwa rozwija?y si? tak?e inne rzemios?a: kowalstwo, krawiectwo, szewstwo, rymarstwo, garncarstwo, m?ynarstwo, stolarstwo, wyrób kapeluszy s?omkowych i hafciarstwo. Nie odegra?y one jednak takiej roli gospodarczej jak tkactwo. G?ównym ?ród?em utrzymania mieszka?ców B?a?owej od pocz?tków istnienia osady by?o rolnictwo. Pomimo up?ywu wieków i wielu przemian Gmina nie utraci?a swego typowo rolniczego charakteru, z przewa?aj?c? prywatn? w?asno?ci? ziemi. Z uwagi na swoje po?o?enie z dala od wielkich aglomeracji miejskich Gmina B?a?owa jawi si? dla mieszka?ców du?ych miast jako oaza ciszy i spokoju. Stopie? uprzemys?owienia jest niewielki. Gmin? zamieszkuje prawie 11 tysi?cy osób.

Dzi?kujemy Urz?dowi Miasta i Gminy w B?a?owej za przekazanie materia?ów.
Zapraszamy na stron? www.blazowa.itl.pl

  1. Po?o?enie
  2. Historia
  3. ?rodowisko naturalne
  4. B?a?owa - Historia i zabytki
  5. Bia?ka - Historia i zabytki
  6. Futoma - Historia i zabytki
  7. Lecka - Historia i zabytki
  8. K?kolówka - Historia i zabytki
  9. Nowy Borek - Historia i zabytki
  10. Pi?tkowa - Historia i zabytki
1. Po?o?enie
Gmina B?a?owa graniczy z gminami: od zachodu z Lubeni?, od pó?nocy z Tyczynem, od wschodu z Hy?nem, a od po?udnia z gmin? Niebylec i by?ym województwem przemyskim.
Odleg?o?? siedziby gminy - miasta B?a?owa: od Rzeszowa - 25 km, od Tyczyna - 16 km, od Dynowa (przez Pi?tkow?) - 13 km. Pozosta?e miejscowo?ci wchodz?ce w sk?ad gminy: Nowy Borek, B?a?owa Dolna, B?a?owa Górna, K?kolówka, Lecka, Bia?ka, Futoma, Pi?tkowa.
Dojazd z Rzeszowa: drog? krajow? nr 878 przez Tyczyn do Borku Starego - sk?d drog? powiatow? nr 612 przez Nowy Borek i B?a?ow? Doln?.
Charakterystyka geograficzno - przyrodnicza: ca?y obszar gminy wchodzi w sk?ad centralnej cz??ci Pogórza Dynowskiego i obejmuje zlewni? (dorzecze) rzeki Ryjak. Rze?ba terenu urozmaicona: rusztowy uk?ad grzbietów w kierunku g?ównie SE-NW, których wysoko?? wzgl?dna ro?nie w kierunku po?udniowym od 280 do 450 m. Silnie rozwini?ty system dop?ywów Ryjaka - powy?ej B?a?owej: m.in. potoki, Pi?tkówka, K?kolówka Futomka i inne bez nazwy.
Powierzchnia gminy: 11270 ha. - w tym:
- u?ytki rolne ogó?em ok. 64% (grunty orne ok. 51,5%, u?ytki zielone 11,5%, sady ok. 10%)
- lasy: 20% - g?ówne masywy le?ne przy po?udniowej i zachodniej granicy gminy oraz przy wschodniej granicy w okolicy przysió?ka Wilczak i przy granicy z gmin? Hy?ne.

2. Historia Gminy B?a?owa

Na terenie gminy B?a?owa notuje si? ??cznie 52 stanowiska archeologiczne. Najwi?cej stanowisk zlokalizowano w Borku Nowym (31) oraz w B?a?owej (z Doln? i Górn? - 12). S? to stanowiska ze wszystkich okresów pradziejów oraz wczesnego i pó?nego ?redniowiecza. Wszystkie te znaleziska archeologiczne ?wiadcz? o wczesnym zasiedleniu tych terenów przez cz?owieka.
Natomiast najwcze?niejsze informacje ?ród?owe dotycz?ce tych terenów pochodz? z I po?. XV w. B?a?owa musia?a istnie? ju? 1 I 1429 r. Wtedy to Piotr Lunak Kmita wyda? Stanis?awowi K?kolowi przywilej na za?o?enie wsi K?kolówki na prawie niemieckim. Wie? ta mia?a powsta? nie tylko nad potokiem Denówka, ale i Bia?a, czyli na terenie obecnej wsi Bia?ka (jednak nazwa Bia?ka wtedy jeszcze nie wyst?puje). Dopiero w dokumencie z 1465 r. wyst?puje wie? "Kankolowska alias Byelka z potokiem Byalki". W tym samym dokumencie (1465 r.) jest te? wzmianka o wsi Grzegorzkowa Wola, po?o?onej obok nich w kierunku Straszydla. Wsi takiej nie ma obecnie, lecz by? mo?e wzmianka ta dotyczy wymienionej w 1589 r. Woli Leckiej, obecnie nosz?cej nazw? Lecka. W dokumencie fundacyjnym dla ko?cio?a b?a?owskiego z 1432 r. pojawia si? pierwsza wzmianka o wsi Pi?tkowa. W 1436 r. jest pierwsza wzmianka o Futomie. Zapiska z 1450 r. rozró?nia wsie Borek Stary i Borek Nowy (wcze?niej - 1423 r. - istnieje wie? Borek). Jak wynika z informacji ?ród?owych, na przestrzeni wieków wsie za?o?one w I po?. XV w. rozrasta?y si?, oddziela?y si? od siebie (np. Bia?ka oddzieli?a si? od K?kolówki), oraz powstawa?y nowe w pobli?u starych, ju? istniej?cych (np. Lecka).
W ?redniowieczu wsie: Bia?ka, B?a?owa, Futoma, K?kolówka i Pi?tkowa nale?a?y do ziemi sanockiej, natomiast Borek Nowy, nale??cy do okr?gu tyczy?skiego, pocz?tkowo nale?a? do ziemi sanockiej, a po od??czeniu si? od niej ww. okr?gu - nale?a? do ziemi przemyskiej (XVI w.). Stan ten trwa? do 1772 r.
Po 1772 r. wsie obecnej gminy B?a?owa wesz?y w sk?ad cyrku?u rzeszowskiego, jednostki administracyjnej Królestwa Galicji i Lodomerii, nale??cego do monarchii Habsburgów. Po odzyskaniu przez Polsk? niepodleg?o?ci (1918 r.) wsie te nale?a?y do województwa lwowskiego, a po 1945 r. do województwa rzeszowskiego.
Na mocy ustawy "O cz??ciowej zmianie ustroju samorz?du terytorialnego" z 23 III 1933 wprowadzono gminy zbiorowe. Wtedy te? powsta?a gmina zbiorowa B?a?owa.
B?a?owa oraz Bia?ka, Futoma, K?kolówka i Pi?tkowa nale?a?y w ?redniowieczu do spokrewnionych ze sob? rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Wskutek k?opotów finansowych cz?sto zastawiali oni swoje posiad?o?ci. Na Annie Marcinkowskiej, córce Katarzyny Niewiarowskiej (z rodu Rzeszowskich), sko?czy?a si? przynale?no?? B?a?owej do rodów Rzeszowskich, Denowskich i Kmitów.
W po?owie XVII w. dobra b?a?owskie (w tym wsie nale??ce obecnie do gminy B?a?owa) otrzyma? od króla W?adys?awa IV Stefan Tekely, W?gier z pochodzenia. Król wkrótce cofn?? swe nadanie i w 1645 r. przekaza? te dobra "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na T?czynie i dziedzicowi na Gdowie. W pierwszych latach XVIII w. (przed 1706 r.) dobra b?a?owskie kupi? od F. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski, kasztelan krakowski i hetman wielki koronny. Dobra przesz?y w posiadanie rodu Lubomirskich herbu ?reniawa. Po ?mierci H. A. Lubomirskiego dobra b?a?owskie przej?li jego synowie. W 1726 r. nast?pi? podzia? maj?tku i w?a?cicielem B?a?owej oraz okolicznych wsi zosta? Aleksander Jakub Lubomirski. Po jego ?mierci odziedziczy?a je córka - Fryderyka Konstancja (synów nie mia?). W 1785 r. cz??? dóbr b?a?owskich sprzeda?a siostrze - Karolinie Henryce i jej m??owi, którym by? Karol Jerzy Flemming, minister saski. Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów naby? B?a?ow? i okolice Wincenty Skrzy?ski, którego ?on? by?a Konstancja Fredrówna. W r?kach tego rodu dobra b?a?owskie pozostawa?y do pocz?tku XX w. Jako ich w?a?ciciele figuruj?: W?adys?aw Skrzy?ski (1872 r.), Wanda de Skrzy?ske comitissa Ostrowska (1879 r.), spadkobiercy Wandy hr. Ostrowskiej (1886 r.), Zdzis?aw Skrzy?ski (1904 r.). W 1904 r. Zdzis?aw Skrzy?ski sprzeda? B?a?ow? wraz z folwarkami w Lecce, K?kolówce i Futomie Kazimierzowi i Emilii Nowakom z Sanoka.
Odmienne by?y losy Borku Nowego i powsta?ej pó?niej Lecki.
Borek Nowy nale?a? do okr?gu tyczy?skiego i w ?redniowieczu by? w?asno?ci? rodu Pileckich. Ok. 1585 r. Anna Pilecka (ostatnia z rodu) po?lubi?a Krzysztofa ze Stangenbergu Kostk? herbu D?browa. Dobra tyczy?skie (m.in. Borek Nowy) przesz?y w r?ce Kostków, a nast?pnie Dziaty?skich herbu Ogo?czyk (na mocy testamentu z 6 lipca 1646 r.). W 1670 r. Jan Klemens Branicki, marsza?ek nadworny, najecha? zbrojnie dobra tyczy?skie odbieraj?c je Micha?owi Dziaty?skiemu. Ostatecznie, na mocy ugody z 1690 r., prawnym posiadaczem dóbr tyczy?skich (m.in. Borku Nowego) sta? si? Stefan Miko?aj Branicki. Braniccy dbali o swe w?o?ci, m.in. gruntownie uporz?dkowali administracj? swych dóbr.
W tych czasach do dominium tyczy?skiego nale?a?a tak?e wie? Lecka (nie wiadomo od jak dawna). Po bezpotomnej ?mierci (1771 r.) ostatniego z Branickich, wdowa po nim - Izabela z Poniatowskich - dokona?a skomplikowanych dzia?ów maj?tkowych z ubocznymi spadkobiercami. Zatrzyma?a dla siebie do?ywocie na dobrach tyczy?skich - do 1808 r.
Dominium tyczy?skie rozpad?o si? na mniejsze posiad?o?ci. W pot. XIX w. wschodnia cz??? tych dóbr (m.in. Borek Nowy) nale?a?a do rodu Szymanowskich.
W?a?cicielem Borku Nowego i Lecki w latach 70. XIX w. by? Maurycy Szymanowski. W 1886 r. w?a?cicielk? Borku Nowego by?a Helena baronowa Brunicka, a Lecki - Helena i Maria baronowe Brunickie, Zofia hr. Wallis i wspó?w?a?ciciele; 1890 r. - Borek Nowy bez zmian, Lecka - Helena baronowa Brunicka, Zofia hr. Wallis oraz Regina i Karolina Rychter. W 1905 r. w?a?cicielem Borku Nowego by? Konstanty baron Brunicki a Lecki - Maria baronowa Brunicka.
Wsie nale??ce obecnie do gminy B?a?owa by?y w XV w. ju? dobrze zagospodarowane. By?y w nich folwarki, karczmy i m?yny. Bardzo interesuj?ce dane zawieraj? Akta Skarbowe - s? w nich podane warto?ci podatku p?aconego przez wsie z okolic B?a?owej w XVI w. (1508, 1515, 1523, 1526, 1530, 1536, 1552). Wszystkie te ?ród?a ?wiadcz? o fakcie, ?e dobra te by?y bardzo dobrze zagospodarowane (?wiadcz? o tym tak?e wysokie kwoty zastawów jeszcze w XV w.). By?y tu liczne m?yny, karczmy, browary, folwarki so?tysie i dworskie, sadzawki rybne.
Kmitowie i Rzeszowscy byli fundatorami ko?cio?ów w swych dobrach (m.in. w B?a?owej - 1432 r., w Futomie - 1451 r.). Byli oni dobrymi gospodarzami swych w?o?ci, czego nie mo?na powiedzie? o niektórych pó?niejszych w?a?cicielach tych dóbr - np. F. Wesselenyi prowadzi? gospodark? rabunkow?, podwy?sza? czynsze z dworskich m?ynów i karczem oraz op?aty z blechu.
Jego nast?pca - Hieronim August Lubomirski by? dobrym gospodarzem w swych dobrach. Dba? o rozwój rolnictwa, handlu, wyrób p?ócien. We wsiach swych zak?ada? szkó?ki, gorzelnie, karczmy. Troszczy? si? te? o B?a?ow? po napadach na ni? górskich opryszków.
W czasach jego nast?pców (m.in. Aleksandra Jakuba Lubomirskiego) opiek? nad dobrami b?a?owskimi sprawowali ró?ni dzier?awcy, którzy prowadzili gospodark? rabunkow?. Dobrym gospodarzem okaza? si? dopiero Karol Jerzy Flemming, m?? Karoliny Henryki Lubomirskiej. Przyczyni? si? on do budowy drugiego z kolei ko?cio?a w B?a?owej, przebudowa? równie? dwór w B?a?owej oraz odbudowa? blech dworski, zniszczony przez wojska szwedzkie. Zas?u?y? si? tak?e w sprawach po?arnictwa, gdy? ok. 1790 r. powo?a? pierwsz? dworsk? stra? do ochrony przed ogniem zabudowa? dworskich w B?a?owej oraz folwarków w Futomie i K?kolówce.
W latach 70 i 80. XIX w. we wsiach nale??cych obecnie do gminy by?y ko?cio?y (B?a?owa i Futoma), kaplice (B?a?owa, K?kolówka), szko?y ludowe (Bia?ka, B?a?owa, K?kolówka), gminne kasy po?yczkowe (Bia?ka, Futoma), tartaki (B?a?owa, K?kolówka, Lecka), gorzelnie (B?a?owa, Borek Nowy), browar, posterunek CK ?andarmerii i urz?d pocztowy (B?a?owa).
We wsiach przewa?a?a zabudowa drewniana, chocia? trafia?y si? i budynki murowane. Przy drogach mo?na by?o spotka? du?? liczb? kapliczek i krzy?y przydro?nych.
We wsiach nale??cych obecnie do gminy B?a?owa w okresie starapolskim funkcjonowa?y 2 parafie rz.-kat. - B?a?owa (od 1432 r.) obejmuj?ca ludno?? z B?a?owej i okolicznych wsi, oraz Futoma (od 1451 r.), do której nale?a?a tak?e ludno?? z s?siedniej Pi?tkowej. W tym samym czasie Borek Nowy nale?a? do parafii w Borku Starym. Wszystkie te parafie nale?a?y do diecezji przemyskiej. Dopiero XX w. przyniós? rozwój sieci parafialnej na tym terenie. W 1928 r. powsta?a parafia w K?kolówce, w 1947 r. w Lecce (ko?ció? po?wi?cony w 1948 r.), w 1972 r. w Pi?tkowej (ko?ció? po?wi?cony w 1973 r.) i w Bia?ce (ko?ció? po?wi?cony w 1983 r.).



3. ?rodowisko naturalne

Ochrona krajobrazu.
Prawie po?owa gminy (5570 ha) wchodzi w sk?ad Hy?nia?sko-Gwo?nickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Jest to obszar pomi?dzy po?udniow? i zachodni? granic? gminy, na po?udnie od drogi z Lecki do B?a?owej (z omini?ciem miasta), sk?d pocz?tkowo wzd?u? drogi do Pi?tkowej, przez Mak?uczk? - prawie po granicy lasu do granicy z gmin? Hy?ne.
Ochrona przyrody.
- rezerwaty:
1. "Wilcze" - le?ny (g?ównie buczyna karpacka)
Utworzony zarz?dzeniem Ministra Ochrony ?rodowiska Zasobów Naturalnych i Le?nictwa z dnia 25 lipca 1997 r. (og?oszenie - Monitor Polski Nr 56 poz. 548) o pow. 342,33 ha, po?o?ony w po?udniowo-zachodniej cz??ci wsi K?kolówka, obejmuj?cy lasy w obr?bie wzniesienia o nazwie Wilcze, w oddzia?ach 1106, 1109-1115, 1119, 1120 i 1121 Nadle?nictwa Strzy?ów.
2. "Mójka" - faunistyczno-florystyczny (bobry)
Utworzony zarz?dzeniem Ministra Ochrony ?rodowiska Zasobów Naturalnych i Le?nictwa z dnia 25 lipca 1997 r. (og?oszenie - Monitor Polski Nr 56 poz. 542) o pow. 285,56 ha, po?o?ony w po?udniowej cz??ci wsi Futoma, w oddzia?ach le?nych 1081-1089 Nadle?nictwa Strzy?ów, obejmuj?cy obszar lasu, wód i ??k.
- pomniki przyrody:
1. Buk pospolity "Mi?osz" (ok.200 lat) - obwód 364 cm - na terenie wsi K?kolówka, przy drodze B?a?owa-Ujazdy.
2. D?b szypu?kowy (ok.200 lat) - obwód 430 cm - na terenie miasta B?a?owa - Rolnicza Spó?dzielnia Produkcyjna.
3. D?b szypu?kowy (ok.200 lat) - obwód 300 cm - na terenie B?a?owej Dolnej - na skraju kompleksu le?nego, ok. 200 m na pó?noc od drogi B?a?owa-Dyl?gówka.
4. "B??dny Kamie?" - skata magmowa (450 x 550 x 110 cm) na terenie wsi K?kolówka ok. 100 m od lasu. Z kamieniem zwi?zana jest legenda o diable, który niós? g?az aby zniszczy? zamek w Odrzykoniu i upu?ci? go tutaj przez pomy?k?.
Zasoby mineralne:
- eksploatowane: pok?ady gliny lessowej
- nieeksploatowane: szare mikowe piaskowce wapniste
- wody szczelinowe czwarto i trzeciorz?dowe
- wody oligoce?skie
- diatemity (okolice Nowego Borku i Futomy)
- zoolity (okolice Futomy)

Ochrona konserwatorska.
Obszary obj?te ochron? konserwatorsk?:
uk?ad urbanistyczny miasta B?a?owa,
pozosta?o?ci pierwotnego uk?adu planistycznego wsi B?a?owa (po zachodniej stronie Ryjaka),
zabytkowe zespo?y ko?cielne w B?a?owej i Futomie,
zabytkowy zespó? dworsko-parkowy w B?a?owej,
zabudowa miejska,
cmentarze, kaplice, kapliczki, figury, pomniki,
uk?ady ruralistyczne wsi,
krajobraz kulturowy (w tym charakter zabudowy) i krajobraz naturalny,
stanowiska archeologiczne,
miejsca obserwacji archeologicznej,
drzewostan.
Przed podj?ciem jakichkolwiek prac remontowo-budowlanych zwi?zanych z ewentualn? rozbudow? i nadbudow?, modernizacj?, adaptacj? i zmian? przeznaczenia obiektów zabytkowych, nale?y uzyska? zgod? Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Dla zapewnienia ochrony uk?adów i obiektów zabytkowych wyznacza si? nast?puj?ce rodzaje stref ochrony konserwatorskiej, oznaczone na rysunku studium:
“A” – ?cis?ej ochrony konserwatorskiej, w której wszelkie dzia?ania wymagaj? uzgodnienia ze s?u?b? konserwatorsk?,
“B” – ochrony zachowanych elementów zabytkowych, w której obowi?zuje zachowanie istniej?cych elementów o warto?ciach kulturowych i dostosowanie nowego sposobu zagospodarowania do historycznej kompozycji,
“E” – ochrony ekspozycji obiektów zabytkowych, w której nie nale?y dopuszcza? zagospodarowania - w szczególno?ci zabudowy, mog?cej zniekszta?ci? ekspozycj? zespo?ów zabytkowych,
“K” – ochrony krajobrazu kulturowego, w której winno si? zmierza? do zachowania lub cz??ciowego odtworzenia elementów krajobrazu urz?dzonego,
“OW” – obserwacji archeologicznej, w której wszelka dzia?alno?? inwestycyjna wymaga prowadzenia nadzoru archeologiczno-konserwatorskiego,
“H” – ochrony obszarów historycznego zainwestowania, w której nale?y pozostawia? istniej?ce relikty historycznych za?o?e? planistycznych lub zabudowy w pierwotnym stanie lub wkomponowa? je – pod nadzorem konserwatorskim – w now? zabudow?.

Strefami ?cis?ej ochrony konserwatorskiej “A” obejmuje si?:
Dwór z parkiem i stawem usytuowanym przy alei dojazdowej do zespo?u - w B?a?owej (A1). Nale?y d??y? do przywrócenia pierwotnej architektury budynku dworskiego na podstawie zachowanych zdj?? archiwalnych. Ca?y zespó? dworski nie mo?e by? dzielony. Ewentualna nowa zabudowa niezb?dna do funkcjonowania dworu mo?e by? lokalizowana jedynie po wschodniej stronie dworu, w maksymalnym oddaleniu od granicy strefy ochrony konserwatorskiej A1, winna cechowa? si? dyskretna architektur?, zharmonizowan? z zabytkowym otoczeniem. Wskazane jest odtworzenie historycznego uk?adu dróg i ?cie?ek.
Ko?ció? parafialny i po?o?ona po przeciwnej stronie ulic 3-go Maja dawna wikarówka a obecnie plebania oraz teren wokó? ko?cio?a, z usytuowanym na nim metalowym krzy?em na kamiennym cokole i starodrzewem - w B?a?owej (A2). Wszelkie dzia?ania winny zmierza? do mo?liwie najpe?niejszej rewaloryzacji historycznego za?o?enia.
Wzgórze ko?cielne z ko?cio?em parafialnym pod wezwaniem ?w. Leonarda, Walentego i Micha?a Anio?a, jego ogrodzeniem, plebani? i figur? ?w. Wojciecha usytuowan? u podnó?a wzgórza oraz starodrzewem - w Futomie. Niezb?dne jest zabezpieczenie istniej?cych zabytkowych obiektów przed ewentualnymi ruchami masowymi gruntu (osuwiska).

Strefami ochrony zachowanych elementów zabytkowych “B” obejmuje si?:
Teren historycznego uk?adu urbanistycznego B?a?owej wraz z jego zabudow?, uk?adem dro?nym, placem rynkowym i starorzeczem Pi?tkówki (B1). Na terenie tej strefy dopuszcza si? mo?liwo?? wprowadzenia nowej zabudowy przy ul. 3-go Maja jedynie jako uzupe?niaj?cej, o gabarycie dostosowanym do istniej?cej, historycznej zabudowy. Zachowana zabudowa wymaga rewitalizacji m.in. poprzez utrzymanie jednej linii zabudowy ulic, odtworzenie historycznego wygl?du elewacji frontowych i innych detali, dachy obiektów o cechach zabytkowych nale?y zachowa? w istniej?cej formie ewentualnie wymieniaj?c pokrycie dachowe na dachówk? ceramiczn? lub jej imitacj?, lub pomalowanie pokrycia na kolor dachówki ceramicznej. Obiekty dysharmonizuj?ce w miar? mo?liwo?ci nale?y dostosowa? do historycznej zabudowy np. poprzez przykrycie dachami symetrycznymi.
Obszar dawnego cmentarza parafialnego wraz z kaplic? cmentarn?, zachowanym drzewostanem oraz z s?siaduj?cym z nim terenem w B?a?owej (B2). Obszar ten nale?y utrzyma? w istniej?cym stanie, zachowa? istniej?cy nagrobek oraz drzewostan. Dopuszcza si? mo?liwo?? uzupe?nienia zadrzewienia wokó? cmentarza. Wskazany jest remont kaplicy na warunkach s?u?by konserwatorskiej.
Teren wokó? kaplicy mszalnej wzniesionej przed 1880 r. w B?a?owej Dolnej, wraz z otaczaj?cym go drzewostanem i kamiennym krzy?em, usytuowanym przy drodze do B?a?owej - po prawej stronie (B-1). Zaleca si? maksymalne osuni?cie ewentualnej zabudowy od kaplicy. Ewentualna zabudowa musi uwzgl?dnia? tradycyjny charakter architektury ludowej i nie mo?e zdominowa? istniej?cego obiektu zabytkowego. Nale?y stosowa? dachy symetryczne, kryte dachówk? lub materia?em j? imituj?cym oraz stolark? o tradycyjnych podzia?ach. Wskazana jest budowa budynków o rzutach prostok?tnych o niewielkiej kubaturze, parterowych, z ewentualnym poddaszem u?ytkowym.
Teren z kaplic? mszaln? powsta?? przed 1851 r. w B?a?owej Górnej (B-2), z istniej?cym starodrzewem (d?b i du?e okaza?e lipy), na terenie istniej?cej zagrody. Niewskazane jest zag?szczanie zabudowy w zagrodzie, a ewentualna lokalizacja nowego obiektu dopuszczalna jest jedynie na zapleczu budynku mieszkalnego. Remont kapliczki winien by? oparty o wytyczne konserwatorskie.
Teren, na którym zlokalizowana jest kaplica mszalna, zbudowana na zapleczu budynku szkolnego, zwrócona frontem do rzeki, z pomnikowymi 4 lipami w K?kolówce (B-3).
Kaplica murowana w Pi?tkowej – ??gu wraz z okalaj?cym j? starodrzewem ( 2 lipy), po?o?ona na skraju zagrody nr 41 (B-4). Niewskazane jest zag?szczenie najbli?szego otoczenia nowymi obiektami, które by mog?y zdominowa? kaplic?. Zaleca si? zachowanie tradycyjnej zabudowy otoczenia, w szczególno?ci domu Nr 41.
Teren na wschód od zespo?u ko?cielnego, na którym znajduje si? zgrupowany starodrzew, g?ównie lipy, a tak?e zachowany reliktowo dawny staw pleba?ski oraz cmentarz parafialny - w Futomie (B-5). Zachowa? nale?y istniej?cy starodrzew. Wskazane jest d??enie do odtworzenia stawu i niezabudowywanie obszaru.

Strefami ochrony ekspozycji obiektów zabytkowych ”E” obejmuje si?:
Teren ekspozycji ko?cio?a parafialnego z ulicy Armii Krajowej w B?a?owej. Teren ten winien pozosta? niezabudowany, stanowi?c zabezpieczenie widokowe ko?cio?a.
Teren pomi?dzy wzgórzem ko?cielnym a drog? przez wie? w Futomie (E1). Niewskazana jest lokalizacja nowej zabudowy bez uprzedniego opracowania analizy widokowej i zapewnienia odpowiedniej ekspozycji ko?cio?a.
Teren na zachód od drogi do B?a?owej od granicy z gmin? Tyczyn, sk?d eksponowana jest sylweta ko?cio?a parafialnego w Borku Starym (E2). Niewskazana jest lokalizacja nowej zabudowy bez uprzedniego opracowania analizy widokowej i zapewnienia odpowiedniej ekspozycji ko?cio?a.


Strefami ochrony krajobrazu kulturowego “K” obejmuje si?:
Zespó? osadniczy powi?zany z krajobrazem naturalnym wzgórz ci?gn?cych si? wzd?u? dolin rzecznych - K1 (Bia?ka, B?a?owa Górna, Lecka, K?kolówka),
Krajobraz kulturowy w przysió?ku G??bokie wraz z zadrzewionymi jarami i g??bok? dolin? potoku – K2,
Krajobraz kulturowy cz??ci przysió?ka Matulnik z "Mójk?" – K3,
Krajobraz kulturowy przysió?ka Wilczak B?a?owski – K4.
W strefach tych nie nale?y lokalizowa? obiektów o du?ej kubaturze i dysharmonizuj?cych z tradycyjn? zabudow? i naturalnym otoczeniem. Wskazane jest zagospodarowanie istniej?cej, tradycyjnej zabudowy drewnianej (g?ównie opuszczonej) na funkcje rekreacyjno-wypoczynkowe.

Strefami obserwacji archeologicznej “OW” obejmuje si?:
Teren historycznego ko?cieliska przy ul. Kwiatkowskiego, zabudowany obiektami Sióstr Prezentek, oraz teren lokacyjny miasta B?a?owa (OW1),
Teren niewielkiego wzniesienia, na którym prawdopodobnie istnia?a siedziba zarz?dcy B?a?owej (OW2),
Teren dawnego folwarku w Nowym Borku, s?siaduj?cego bezpo?rednio ze stanowiskiem archeologicznym .
Ogó?em na terenie gminy zewidencjonowane jest 107 stanowisk archeologicznych. S? one potencjalnie nara?one na zniszczenia. W przypadku pojedynczych ?ladów osadnictwa, przy prowadzeniu w ich rejonie jakichkolwiek prac ziemnych, nale?y zapewni? nadzór archeologiczny nad tymi robotami. Badaniami wykopaliskowymi nale?y obj?? teren ul. Kwiatkowskiego, gdzie znajdowa? si? najstarszy, drewniany ko?ció?. Prowadzenie bada? wykopaliskowych, sonda?owych oraz nadzorów archeologicznych jest jedyn? form? poznania potencjalnego osadnictwa pradziejowego i prze?ledzenia formy rozwoju w okresie pó?nego ?redniowiecza i w czasach nowo?ytnych. Wszelka dzia?alno?? w obr?bie stanowisk archeologicznych mo?e by? prowadzona tylko w uzgodnieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Strefami ochrony historycznego zainwestowania “H” obejmuje si?:
Zespó? dawnego folwarku w Nowym Borku (H1). Wskazane jest zachowanie istniej?cych reliktów folwarcznych, konserwacj? figury oraz prowadzenie dzia?alno?ci inwestycyjnej pod nadzorem archeologiczno-konserwatorskim (strefa OW).
Teren dawnego zespo?u folwarcznego w Futomie (H2). Wskazane jest zachowanie i remont jedynego zachowanego budynku podworskiego.



4. B?a?owa - historia i zabytki

Kalendarium:

1. I. 1429 r. - pierwsza wzmianka ?ród?owa o B?a?owej (w dokumencie lokacyjnym dla wsi K?kolówka wydanym przez Piotra Kmit? Lunaka)
9. VI. 1432 r. - dokument Piotra Kmity Lunaka uposa?aj?cy wybudowany ju? ko?ció? w B?a?owej
1450 r. - Ma?gorzata Mo?cicowa z Dynowa zastawia B?a?ow? za 125 grzywien (czyli wie? musia?a by? ju? dobrze zagospodarowana)
1488 r. s? tu m. in. nowy dwór, folwark, stary folwark, sadzawka na potoku Mathloczka
1508 r. - s? tu 2 karczmy z browarami 1515 r. - B?a?owa ma 28 tanów, m?yn wialnik, 2 karczmy
1552 r. - jest tu 57 gospodarstw, 3 karczmy, 2 m?yny o 1 kole
po 1632 r. a przed 1645 r., po wyga?ni?ciu rodu Rzeszowskich, król W?adys?aw IV nada? B?a?ow? Stefanowi Tekely (pochodzi? z W?gier)
1645 r. - król W?adys?aw IV nada? B?a?ow? Franciszkowi Wesselenyi (pochodzi? z W?gier)
przed 1706 r. - B?a?owa zosta?a kupiona przez Hieronima Augustyna Lubomirskiego i na d?ugie lata trafi?a w r?ce rodu Lubomirskich
1630 r., 1655 r., 1679 r. - najazdy
1703 r. - B?a?owa zosta?a zniszczona przez wojska szwedzkie
ok. 1718 r. - zbudowano drugi z kolei ko?ció? parafialny - cz??ciowo murowany, cz??ciowo drewniany (poprzedni rozebrano)
ok. 1719 r. - po?wi?cony zosta? drewniany ko?ció?ek p.w. ?w. Micha?a (obecnie nie istnieje)
1842 r. - B?a?owa otrzyma?a od cesarza Ferdynanda I przywilej odbywania 7 jarmarków rocznie; miasto zaczyna si? pr??nie rozwija?, osiedlaj? si? ?ydzi
po 1848 r. - powsta?a szko?a parafialna typu trywialnego
1884 - 1896 r. - w B?a?owej dzia?a? tzw. "Naukowy Warsztat Tkacki" zwany popularnie szko??
1896-1900 r. - budowa trzeciego z kolei ko?cio?a wg planów Jana Sasa-Zubrzyckiego, na miejscu poprzedniego ko?cio?a (72 m d?., 54 m szer., 2 wie?e o wys. 50 m)
1904 r. - na starym cmentarzu zbudowano neogotyck? kaplic? na miejscu starej
pocz. XX w. - w B?a?owej powsta? m?yn parowy (ko?o dworu), piekarnia, mleczarnia i cegielnia - z inicjatywy Wiktora B?a?owskiego
15. V. 1907 r. - tragiczny w skutkach po?ar. Ogó?em sp?on??o 177 domów mieszkalnych i 100 stodó?. 1100 osób straci?o dach nad g?ow?.
1914/1915 - zniszczenia spowodowane przez wojska rosyjskie (m. in. szko?a) IX. 1939 r. - wkroczyli Niemcy - zarekwirowali m. in. posiad?o?ci dworskie w B?a?owej i przekazali je Volksdeutschom: Johanowi Ewy i Józefowi Hlonkowi.

Zabytki:
Ko?ció? parafialny p.w. ?w. Marcina i ?w. Miko?aja - Parafia erygowana zosta?a przed 1432 r. przez Piotra Lunaka Kmit?. Pierwszy ko?ció? by? drewniany. Dla bezpiecze?stwa otoczony by? przekopem tworz?cym jakby odnog? Ryjaka, który opasuj?c ?wi?tyni? wpada? z powrotem do g?ównego koryta. Wskutek cz?stych wylewów ko?ció? uleg? zniszczeniu i zosta? rozebrany (ok. 1822 r.). Obok by?a dzwonnica z 3 dzwonami i cmentarz otoczony parkanem, krytym gontowym daszkiem. Do budowy drugiego z kolei ko?cio?a przyczyni? si? Karol Jerzy Flemming. Ko?ció? ten by? cz??ciowo drewniany, cz??ciowo murowany. Postawiono go w 1822 r. na wzgórzu, na którym stoi obecny ko?ció?,. W latach 1896-1900 wzniesiono trzeci ko?ció? wg planów Jana Sasa-Zubrzyckiego. Ko?ció? ten ma 72 m d?ugo?ci, 54 m szeroko?ci i 2 wie?e o wysoko?ci 50 m. Ceg?a na jego budow? pochodzi?a z B?a?owej, a kamie? z okolicznych w?wozów. By? remontowany w 1965 r.
Na jego wyposa?eniu s? m. in.: obraz Chrystusa Bolesnego, zapewne z ko?ca XVIII w., barokowy krucyfiks z XVIII w., kocio?ek cynowy barokowy, zapewne z XVIII w.

Plebania - Budynek murowany, ok. 1910 r.
Kaplica cmentarna - Wzniesiona zosta?a na starym cmentarzu w 1904 r. Wybudowana w stylu neogotyckim, na miejscu starej kaplicy. Do niedawna kaplic? otacza?y drzewa 50- 60-letnie, o ?rednicy pni 50-90 cm, obecnie ju? wyci?te. Wewn?trz kaplicy barokowe tabernakulum z 2 pot. XVIII w.
Kaplica mszalna - Znajduje si? w B?a?owej Górnej, na granicy z B?a?ow?. Jest to du?a, murowana kaplica, tynkowana na bia?o.
Zespó? dworski w B?a?owej - Na podstawie notatek z ksi?gi tawniczej wsi B?a?owa z lat 1627-1748 mo?na przypuszcza?, ?e w tym czasie istnia? w B?a?owej dwór. By? to budynek drewniany, o mniejszym obrysie ni? obecnie, z piwnicami wykonanymi z kamienia. Obecny dwór zwi?zany jest z nabyciem dóbr b?a?owskich przez Wincentego Skrzy?skiego herbu Zaremba od Flemmingów w 1835 r. Wtedy to zapewne przyst?piono do budowy na starych piwnicach - nowego, murowanego z ceg?y i kamienia dworu. Otrzyma? ori wówczas kszta?t i wystrój w stylu klasycystycznym z g?ównym wej?ciem w elewacji potu- dniowej na osi ?rodkowej. Kilkadziesi?t lat pó?niej, na prze?omie XIX i XX w., wzmocniono sklepienia kolebkowe w ?rodkowej piwnicy i wykonano drobne roboty budowlane, w wyniku których zmieni?a si? funkcja i rozplanowanie wn?trz. Z okresem budowy dworu mo?na wi?za? powstanie parku. Dwór figuruje na mapie katastralnej B?a?owej z 1851 r. Zaznaczono na niej jedynie obrys parku i folwark, nie uwzgl?dniaj?cy jego kompozycji. Od 1912 r. za?o?enie dworskie by?o w?asno?ci? Nowaków, nast?pnie dwóch ?ydów - Bluma i Kramera, a w 1918 r. pozosta?o?? dóbr b?a?owskich z dworem, folwarkiem i parkiem zakupi? Ascher Silber - przemys?owiec z Rzeszowa, który do II wojny ?wiatowej prowadzi? wyprzeda? ziemi. W czasie okupacji niemieckiej pozosta?o?? maj?tku wraz z zespo?em dworskim znajdowa?a si? w zarz?dzie komisarycznym. Od 1945 r. na terenie folwarku gospodarowa?a RSP (w dworze umieszczono biura). Przez pewien czas po wojnie w budynkach folwarcznych znajdowa?a si? stadnina ogierów. Powolna degradacja zespo?u dworsko-parkowego rozpocz??a si? ju? od pocz. XX w. Nie ma przekazów o wcze?niejszym uk?adzie kompozycyjnym parku. W 1975 r. dwór wraz z parkiem zosta? wpisany do rejestru zabytków woj. rzeszowskiego. Remont dworu w latach 1978-79 spowodowa ? znaczn? degradacj? pierwotnego wystroju klasycystycznego budynku.
Teren dawnego folwarku i dwór jest w?asno?ci? Rolniczej Spó?dzielni Produkcyjnej w B?a?owej.
Pozosta?o?ci dworskiego parku - Obecnie park miejski o ca?kowicie nowym, wspó?czesnym uk?adzie kompozycyjnym, zaprojektowanym przez mgr in?. Ma?gorzat? Ka?u?y?sk? i zrealizowanym w latach 1972-1980.
Na terenie parku i dawnego folwarku zachowa?y si? pozosta?o?ci starodrzewia, w tym d?by szypu?kowe - pomnik przyrody (obwód 430) na terenie Rolniczej Spó?dzielni Produkcyjnej, 4 pomnikowe d?by i jesion - na terenie parku oraz 2 pomnikowe wierzby - nad stawem (w?asno?? RSP). Drzewostan parku stanowi? obok d?bów i jesionów lipy, kasztanowce, brzozy, graby, klony, topole, modrzewie - s? to g?ównie nasadzenia m?ode, powojenne.
Ratusz - Murowany, wzniesiony w 1900 r.



5. Bia?ka - historia i zabytki

Wie? w ?redniowieczu nale?a?a do distr. san: (1462), potem do ziemi sanockiej (1589). Pocz?tkowo nie by?a odr?bn? wsi?, lecz przynale?a?a do s?siedniej wsi - K?kolówki, o czym ?wiadcz? liczne dokumenty. M.in. w przywileju lokacyjnym wsi K?kolówki (1429r.) Piotr Lunak (Kmita) pozwala Stanistawowi K?kolowi za?o?y? t? wie? równie? po obu stronach potoku Bia?a - czyli na terenie obecnej wsi Bia?ka. Natomiast w 1585 r. Bia?ka wyst?puje ju? odr?bnie od K?kolówki. Bia?ka, jak i inne wsie po?o?one w s?siedztwie B?a?owej i nale??ce do w?o?ci dynowskiej, by?a w?asno?ci? prywatn?. W XV i XVI w. nale?a?a do spokrewnionych ze sob? rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Sk?pe s? ?ród?a dziejowe dotycz?ce historii wsi w XVII i XVIII w. Najprawdopodobniej, tak jak i inne wsie w?o?ci b?a?owskiej, sta?a si? w?asno?ci? Stefana Tekely, W?gra z pochodzenia - otrzyma? j? od króla W?adys?awa IV, który wkrótce cofn?? to nadanie i w 1645 r. przekaza? j? "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na T?czynie i dziedzicowi na Gdowie. W pierwszych latach XVIII w. (przed 1706r.) dobra b?a?owskie kupi? od Franciszka Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego ?mierci dobra zosta?y podzielone mi?dzy synów. Po 1726 r. B?a?ow? i okolice (wi?c pewnie i Bia?k?) przej?? Aleksander Jakub Lubomirski. Poniewa? nie mia? synów, odziedziczy?a je córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. cz??? klucza b?a?owskiego sprzeda?a siostrze - Karolinie Henryce i jej m??owi, którym by? Karol Jerzy Flemming. Prawdopodobnie w tej sprzedanej cz??ci znajdowa?a si? i Bia?ka, gdy? od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów naby? ich dobra Wincenty Skrzy?ski, a w skorowidzach miejscowo?ci z k. XIX w. i pocz. XX w. jako w?a?ciciele Bia?ki figuruj? Skrzy?scy. Sk?pe s? informacje o rozwoju gospodarczym Bia?ki: w 1465 r. by?o tu 5 kmieci; w 1585 r. wie? mia?a 1,5 ?ana, m?yn wodny jednoko?owy oraz 4 zagrodników z zagrodami. Wi?cej informacji pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. by?a tu le?niczówka, 2 karczmy, folwark oraz liczne kapliczki i krzy?e przydro?ne. W 1870 r. Bia?ka z Wólk? mia?a 813 mieszka?ców. W 1880 r. liczy?a tu 923 mieszka?ców. By?y tu wtedy: 143 domy, szko?a ludowa jednoklasowa, kasa po?yczkowa gminna. Od swego pocz?tku Bia?ka nale?a?a do parafii rzym.-kat. w B?a?owej. Dopiero w 1983 r. zosta? tu po?wi?cony ko?ció? dojazdowy p.w. Matki Boskiej Nieustaj?cej Pomocy i ?w. Maksymiliana Kolbe.

Zabytki:
Kapliczka murowana, potynkowana z 1880 r.
Kapliczka murowana, potynkowana, z prze?omu XIX i XX w.
Zabudowania - we wsi zachowa?o si? sporo starych drewnianych domów (1880 r., pocz. XX w., 1905 r.) oraz ca?ych zagród (m.in.: dom, stodo?a, piwnica) z lat 1908, 1910, 1926 i inne.



6. Futoma - historia i zabytki

Wie? obecnie nale?y do gminy B?a?owa. W ?redniowieczu nale?a?a do distr. sanoc., (1436 r.), potem ziemi sanockiej (1508, 1515, 1530). Futoma, jak i inne wsie po?o?one w s?siedztwie B?a?owej i nale??ce do w?o?ci dynowskiej, by?a w?asno?ci? prywatn?. W XV i XVI w. nale?a?a do spokrewnionych ze sob? rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszówskich. Wiele ciekawych szczegó?ów do odtworzenia stanu zagospodarowania Futomy w 1 pot. XV w. wnosi dokument z 1439 r. - jest w nim mowa o uposa?eniu so?tysa: dwór so?tysi, 7 tanów z karczm? i m?ynem nad potokiem Kolona, sadzawk? i nawsiem oraz 1/6 cz??? czynszów. Wynika z tego, ?e by?a to wie? na prawie niemieckim. W tym czasie by?a ju? dobrze zagospodarowana. Równie? dokumenty z XVI w. potwierdzaj? istnienie karczmy (1508 r., 1515 r., 1536 r., 1552 r.) i m?yna (1515 r.; 1526 r.; 1530 r.; 1536 r.; 1552 r.). W 1552 r. w Futomie by?o ju? 34 gospodarzy. W 1451 r. erygowano tu parafi? - której fundatork? by?a Matgorzata de Mo?cisz (córka Piotra Lunaka Kmity). W 1576 r. Piotr Biejkowski, miecznik czerski, ufundowa? tu drewniany ko?ció?, po?wi?cony w 1595r. przez Jana Dymitra Solikowskiego arcb. Iwowskiego. ?ród?a historyczne dotycz?ce dziejów Futomy w XVII i XVIII w. s? niestety sk?pe. Najprawdopodobniej, tak jak i inne wsie w?o?ci b?a?owskiej, sta?a si? pocz?tkowo w?asno?ci? Stefana Tekely, potem w 1645 r. Franciszka Wesselenyi, od którego kupi? j? Hieronim Augustyn Lubomirski (przed 1706r.). Po jego ?mierci dobra podzielone zosta?y mi?dzy synów. Po 1726 r. B?a?ow? i okolice (wi?c zapewne i Futom?) przej?? Aleksander Jakub Lubomirski, po nim dobra odziedziczy?a (z braku synów), córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. cz??? klucza b?a?owskiego sprzeda?a siostrze - Karolinie Henryce i jej m??owi (Karol Jerzy Flemming). W tej sprzedanej cz??ci znajdowa?a si? Futoma. (?wiadczy o tym informacja o powo?aniu przez K. J. Flemminga pierwszej dworskiej stra?y do ochrony przed ogniem zabudowa? dworskich m.in. folwarku w Futomie). Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów naby? ich dobra Wincenty Skrzy?ski. W r?kach tej rodziny pozosta?y one do pocz. XX w. Wi?cej informacji o stanie zagospodarowania Futomy pochodzi dopiero z XIX w. W pot. XIX w. by? tu ko?ció?, folwark pleba?ski z sadzawk?, cmentarz, folwark dworski, karczma, kapliczki i krzy?e przydro?ne. Zabudowa wsi by?a drewniana. Dzia?a?a tu kasa po?yczkowa gminna. Systematycznie wzrasta?a licz- ba ludno?ci: 1283 - 1870 r.; 1481 - 1880 r. W latach 1910 - 1912 wybudowano nowy, murowany ko?ció?. By? on konsekrowany w 1922 r.

Zabytki: 
Ko?ció? parafialny p. w. ?w. Leonarda - Wzniesiony w latach 1910 - 1912 na miejscu starego, murowany. Fundatork? parafii by?a Matgorzata z Dynowa (córka Piotra Lunaka Kmity) w 1451 r. W 1576 r. Piotr Biejkowski ufundowa? tu drewniany ko?ció? p. w. ?w. Krzy?a, Wniebowzi?cia Marii oraz ?w. Aposto?ów Piotra i Paw?a, Jana Ewangelisty, ?w. Anny, ?w. Stanis?awa i ?w. Leonarda, po?wi?cony w 1595 r. przez Jana Dymitra Solikowskiego arcybiskupa Iwowskiego. Nowy murowany ko?ció? by? konsekrowany w 1922 r. Wewn?trz s? elementy wyposa?enia ze starego ko?cio?a (konfesjona?y, obrazy). Nieco poni?ej ko?cio?a stoi kapliczka upami?tniaj?ca t? budow?. Na niej umieszczono napis: "Tu sta?a kaplica podczas budowy nowego ko?cio?a. 1912".
Stary cmentarz - Zachowa?y si? na nim ciekawe nagrobki z lat: 1899, 1902, 1907 oraz pó?niejszych. 
By?a wikarówka - W pobli?u ko?cio?a, drewniana z 1917 r.
Zabudowania -   We wsi zachowa?o si? sporo domów drewnianych (4 ?w. XIX w., pocz. XX w., 1900, 1910, 1915 oraz pó?niejsze), a tak?e ca?ych zagród (dom, stodo?a, stajnia, piwnica) - 4 ?w. XIX w., 1904 r., pocz.. XX w., 1920 r., lata 20. XX w.
Jest tu te? wiele starych kapliczek (2 ?w. XIX w., XIX/XX w., pocz. XX w., 1913 r.) oraz nowszych.



7. Lecka - historia i zabytki

Wie? po?o?ona jest 10 km na po?udnie od Tyczyna, obecnie nale?y do gminy B?a?owa. W dokumentach z XV w. i 1 pot. XVI w. nie pojawia si? nazwa Lecka. Na podstawie dokumentu z 1436 r., w którym Jan (Pilecki) z ?a?cuta pozywa Miko?aja (Kmit?) z Bachórzca o granic? mi?dzy wsi? swoj? Straszydle, a wsi? Miko?aja - K?kolówka, mo?na s?dzi?, ?e wie? Lecka jeszcze wtedy nie istnia?a, wzgl?dnie nie by?a odr?bn? wsi?. W dokumencie z 1465 r. pojawia si? nazwa Grzegorzowa Wola, prawdopodobnie jest to wie? zwana dzi? Lecka. W 1589 r. istnieje ju? wie? o nazwie Wola Lecka. Bardzo sk?pe s? informacje ?ród?owe dotycz?ce równie? pó?niejszych dziejów wsi. Wiadomo, ?e Wola Lecka nale?a?a do okr?gu tyczy?skiego, nast?pnie Lecka nale?y do "hrabstwa tyczy?skiego" (1772 r.), a pó?niej (1790 r.) do dominium tyczy?skiego, które obejmowa?o 19 wsi. W 1790 r. Karol hr. Flemming powo?a? pierwsz? dworsk? stra? do ochrony przed ogniem zabudowa? dworskich, m.in. folwarku w Lecce. Wi?cej informacji o tej wsi pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. by? tu folwark (przy granicy z Bia?k?), m?yn wodny - w pobli?u folwarku, murowana le?niczówka (przy granicy z Borkiem i B?a?ow?), 2 murowane karczmy oraz kilka kapliczek i krzy?y przydro?nych. Zabudowa wsi by?a drewniana, sporadycznie trafia?y si? budynki murowane. Na granicy z Bia?k? p?ynie potok Blicharka (wg mapy z 1851 r.), którego nazwa wskazuje, ?e kiedy? prawdopodobnie znajdowa? si? nad nim blech. W latach 80. XIX w. w lasach otaczaj?cych Leck? od zachodu i po?udnia by?y 2 tartaki. W 1910 r. wybudowano szko??.
Od swych pocz?tków Lecka nale?a?a do parafii rzym.-kat. w B?a?owej. Dopiero w 1947 r. erygowana zosta?a parafia Lecka, a w 1948 r. po?wi?cono murowany ko?ció? p.w. Naj?wi?tszego Serca Pana Jezusa. 
W przesz?o?ci Lecki niejasne s? te? sprawy w?asno?ciowe - wiadomo dopiero, ?e w 1790 r. w?a?cicielem folwarku w Lecce by? Karol hr. Flemming (w?a?ciciel B?a?owej). W 2 pot. XIX w. jako w?a?ciciel Lecki wyst?puje Maurycy Szymanowski (1855 r., 1872 r., 1884 r.), potem baronowe: Helena i Maria Brunickie oraz Zofia hr. Vallis i wspó?w?a?ciciele (1886 r.), a nast?pnie Maria baronowa Brunicka (1905 r.)

Zabytki:
Kapliczka - Wzniesiona zosta?a nad potokiem w 1874 r., murowana, potynkowana. 
Szko?a - Murowana, wybudowana w 1910 r 
Zabudowania prywatne - We wsi zachowa?o si? wiele domów drewnianych z 3 ?w. XIX w., 4 ?w. XIX w., lat 20. XX w., lat 30. XX w. oraz ca?ych zagród (dom, stodo?a, piwnica, szopa) z 4 ?w. XIX w., lat 20. XX w. i 1930 r.



8. K?kolówka - historia i zabytki

Wed?ug informacji ?ród?owej w 1462 r. nale?a?a do distr. sanoc., potem ziemi sanockiej. Pocz?tkowo obejmowa?a te? teren obecnych wsi Bia?ka i Lecka, o czym ?wiadcz? liczne dokumenty, m.in. dokument lokacyjny z 1429 r., w którym Piotr Lunak (Kmita) pozwala Stanis?awowi K?kolowi za?o?y? t? wie? równie? po obu stronach potoku Bia?a (i potoku Denówka) - czyli na terenie obecnej wsi Bia?ka. K?kolówka, jak i inne wsie po?o?one w s?siedztwie B?a?owej i nale??ce do w?o?ci dynowskiej, by?a w?asno?ci? prywatn?. W XV i XVI w. nale?a?a do spokrewnionych ze sob? rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich. Sk?pe s? ?ród?a dziejowe dotycz?ce historii K?kolówki w XVII i XVIII w.
Pocz?tkowo, tak jak i inne wsie w?o?ci b?a?owskiej, sta?a si? w?asno?ci? Stefana Tekely, W?gra z pochodzenia, który otrzyma? j? od króla W?adys?awa IV, który cofn?? wkrótce to nadanie i w 1645 r. przekaza? j? "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na T?czynie i dziedzicowi na Gdowie. Na pocz. XVIII w. (przed 1706r.) dobra b?a?owskie kupi? od Fr. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego ?mierci dobra podzielone zosta?y mi?dzy synów. Po 1726 r. B?a?ow? i okolice (wi?c zapewne i K?kolówk?) przej?? Aleksander Jakub Lubomirski. Poniewa? nie mia? synów, jego dobra odziedziczy?a córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. cz??? klucza b?a?owskiego sprzeda?a siostrze - Karolinie Henryce i jej m??owi, którym by? Karol Jerzy Flemming. W tej sprzedanej cz??ci znajdowa?a si? K?kolówka. Od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów naby? ich dobra Wincenty Skrzy?ski. W r?kach tej rodziny pozosta?y one do pocz. XX w. Z dokumentu lokacyjnego (1429) wynika, ?e wie? K?kolówka by?a lokowana na prawie niemieckim i mia?a so?tysa. Dostarcza on te? innych wa?nych informacji: wie? ta mia?a powsta? na tzw, "surowym korzeniu" z 20-letni? wolnizn? i mie? 50 tanów. W 1453 r. wie? musia?a by? ju? dobrze zagospodarowana (?wiadczy o tym kwota zastawu). Niewiele wiadomo o rozwoju gospodarczym K?kolówki w nast?pnych wiekach. Wi?cej informacji pochodzi dopiero z XIX w. W 1851 r. w K?kolówce by? tartak wodny ( na potu- dniowym kra?cu wsi), du?y folwark, 3 karczmy po?o?one nad Ryjakiem oraz kilka kapliczek i krzy?y przydro?nych. W XIX w. (przed 1879r. ) wybudowano te? murowan? kaplic? mszaln? na brzegu Ryjaka. K?kolówka od pocz?tku nale?a?a do parafii B?a?owa. Parafia w K?kolówce zosta?a erygowana dopiero w 1928 r. - wybudowano ko?ció? drewniany p.w. ?w. Franciszka Serafickiego. W pó?niejszym czasie na miejscu starego - drewnianego ko?cio?a wybudowano nowy - murowany, po?wi?cony w 1960 r. Systematycznie zwi?ksza?a si? liczba ludno?ci: 1803 - 1870 r.; 1896'- 1880 r.; 2680 - 1930 r.). W XIX w, by?a tu szko?a ludowa jednoklasowa (a? do lat 30. XX w.). We wsi by?o te? 140 warsztatów tkackich (1881 r.); m?yn wodny nad Ryjakiem (nie- daleko szko?y). W latach 20. XX w. wy- budowano le?niczówk?.
Wed?ug przekazów ustnych w K?kolówce - "na ?wierci" - sta?a kiedy? kaplica, w której odprawiane by?y msze ?wi?te - jednak obecnie trudno ustali? dok?adnie, w którym miejscu sta?a i kiedy.

Zabytki: 
Kaplica mszalna - Znajduje si? na brzegu Ryjaka, na ty?ach nowej szko?y, otoczona 4 starymi lipami (pomniki przyrody). Prawdopodobnie wzniesiona zosta?a w 2 pot. XIX w., na pewno przed 1879 r. Jest to murowana, prostok?tna kaplica z dwukolumnowym portykiem od frontu. Posiada sklepienie pozorne, dach dwuspadowy zamkni?ty szczytami, kryty gontem. Na dachu jest wie?yczka na sygnaturk? o barokowym kszta?cie. Wewn?trz znajduje si? klasycystyczny o?tarzyk ludowy i obraz Matki Boskiej z Dzieci?tkiem z po?. XIX w. (mo?liwe, ?e w chwili obecnej przeniesiony do ko?cio?a)
Ko?ció? parafialny Obecny ko?ció? murowany, po?wi?cony w 1960 r., wzniesiony zosta? na miejscu starego, drewnianego, wybudowanego w 1912 r. p. w. ?w. Franciszka Serafickiego. We wsi zachowa?o si? bardzo du?o starych domów: najstarszy, murowano-drewniany z 1863 r.; drewniane (1872, 1875, 4 ?w. XIX w., koniec XIX w., 1900, 1904, 1905, 1908, 1912, 1916, 1920, lata 20-te XX w.) oraz ca?e zagrody - dom, stodo?a, stajnia, piwnica i in. (pocz. XX w., 1912, lata 20-te XX w.) 
Le?niczówka - drewniana z lat 20. XX w.



9. Nowy Borek - historia i zabytki

Wie? po?o?ona jest 6 km na po?udniowy wschód od Tyczyna, obecnie nale?y do gm. B?a?owa. Przynale?no?? administracyjna tej wsi w ?redniowieczu jest do?? urozmaicona. Wed?ug ?róde? historycznych w 1450 r. le?a?a "in terra Rus- sie", w 1458 r. klucz (districtus) tyczy?ski, w sk?ad którego wchodzi Nowy Borek, nale?a? do ziemi sanockiej. Natomiast z pó?niejszych dokumentów (1478, 1515, 1530) wynika przynale?no?? Borku Nowego do ziemi przemyskiej.
Nowy Borek by? w?asno?ci? prywatn?, w XV i XVI w. nale?a? do rodu Pileckich. By?a to wie? dobrze zagospodarowana. W 1515 r. by?o tu 18 tanów, m?yn i karczma z browarem. By?y tu role so?tysie, czyli wie? lokowano na prawie niemieckim. ?ród?a historyczne z pó?niejszego okresu (XVII i XVIII w.) s? sk?pe. Wiadomo, ?e wie? uleg?a zniszczeniu podczas najazdu tatarskiego w 1672 r., spalone zosta?y m.in. 2 karczmy i m?yn. Po 1683 r. powsta? przysió?ek ko?o wsi Nowy Borek, zwany w 1700 r. Wólk?, a obecnie Wol?.
W 1772 r. Nowy Borek nale?a? do "hrabstwa tyczy?skiego", a w 1790 r. do dominium tyczy?skiego (które obejmowa?o 19 wsi). W 1821 r. istnia?a ju? filia parafii tyczy?skiej w Borku. By? tam te? wówczas folwark pleba?ski.
W pot. XIX w. w Nowym Borku sta? du?y m?yn wodny dwuko?owy nad Ryjakiem, du?y folwark w pobli?u m?yna, folwark pleba?ski (od strony Borku Starego), 3 karczmy oraz du?a liczba kapliczek i krzy?y przydro?nych. Zabudowa wsi by?a przewa?nie drewniana. By?a to wie? du?a i dobrze zagospodarowana. W 1880 r. mia?a 1429 mieszka?ców. W 2 pot. XIX w. w?a?cicielem Nowego Borku by? Maurycy Szymanowski (1855 r., 1872 r., 1880 r.), potem Helena baronowa Brunicka (1886 r.), a nast?pnie Konstanty baron Brunicki (1905 r.).
Przez kilka wieków Nowy Borek nale?a? do parafii w Borku Starym.

Zabytki:
Dawna karczma
Drewniany budynek (obecnie pe?ni?cy funkcje mieszkalne) wzniesiony zosta? pod koniec XIX w.
Kapliczka
Wzniesiona w pobli?u szosy Rzeszów-B?a?owa, po prawej stronie. Ma kszta?t wysokiej kolumny, zwie?czonej figur? Matki Boskiej. Na cokole jest umieszczona tablica z napisem: "Odbudowa? Bank Parcelacyjny we Lwowie". 
We wsi zachowa?o si? sporo domów drewnianych z 4 ?w. XIX w., ko?ca XIX w., pocz. XX w. i lat 20. XX w. oraz ca?ych zagród (dom, stodo?a, stajnia) z tego samego okresu.



10. Pi?tkowa - historia i zabytki

Wie? po?o?ona jest 10 km na pó?nocny zachód od Dynowa, obecnie nale?y do gminy B?a?owa. W ?redniowieczu nale?a?a do distr. sanoc., potem do ziemi sanockiej.
0 istnieniu Pi?tkowej ?wiadcz? liczne dokumenty z XV i XVI w. (1432 r.; 1448 r.; 1525 r.; 1535 r.; 1554 r.).
Pi?tkowa, jak i inne wsie po?o?one w s?siedztwie B?a?owej i nale??ce do w?o?ci dynowskiej, by?a w?asno?ci? prywatn?. W XV i XVI w. nale?a?a do spokrewnionych ze sob? rodów Kmitów, Denowskich i Rzeszowskich.
?ród?a historyczne dotycz?ce dziejów Pi?tkowej w XVII i XVIII w. s? niestety sk?pe. Najprawdopodobniej wraz z ca?? w?o?ci? b?a?owsk? sta?a si? w?asno?ci? Stefana Tekely, W?gra z pochodzenia, który otrzyma? j? od króla W?adys?awa IV, który wkrótce cofn?? to nadanie i w 1645 r. przekaza? j? "iure caduco" Franciszkowi Wesselenyi, hrabiemu na T?czynie i dziedzicowi na Gdowie. Na pocz?tku XVIII w. (przed 1706 r.) dobra b?a?owskie kupi? od Fr. Wesselenyi Hieronim Augustyn Lubomirski. Po jego ?mierci dobra zosta?y podzielone mi?dzy synów. Po 1726 r. B?a?ow? i okolice (wi?c zapewne i Pi?tków?) przej?? Aleksander Jakub Lubomirski. Poniewa? nie mia? synów, jego dobra odziedziczy?a córka - Fryderyka Konstancja Lubomirska. W 1785 r. cz??? klucza b?a?owskiego sprzeda?a siostrze - Karolinie Henryce i jej m??owi (Karol Jerzy Flemming). Prawdopodobnie w tej sprzedanej cz??ci znajdowa?a si? i Pi?tkowa, gdy? od ostatnich przedstawicieli rodu Flemmingów naby? ich dobra Wincenty Skrzy?ski, a w skorowidzach miejscowo?ci z 2 pot. XIX w. jako w?a?ciciele Pi?tkowej figuruj? w?a?nie Skrzy?scy.
W porównaniu z innymi wsiami w?o?ci b?a?owskiej Pi?tkowa by?a wsi? raczej ma??. Folwark natomiast by? du?y w stosunku do wielko?ci wsi. W po?owie XIX w. zabudowa wsi by?a w ca?o?ci drewniana. By? tam wtedy folwark, karczma nad potokiem Pi?tkówka, liczne kapliczki i krzy?e przydro?ne. Pod koniec XIX w. w Pi?tkowej powsta?a murowana kaplica mszalna przy g?ównej drodze. W 1911 r. wzniesiono murowan? szko??. W 1912 r. wzniesiono du?? murowan? kaplic? na szczycie wzniesienia oddzielaj?cego Pi?tkow? od Futomy.
Pocz?tkowo (XV w.) Pi?tkowa nale?a?a do parafii B?a?owa, pó?niej do parafii Futoma. Dopiero po 1972 r. erygowano tu parafi?, wtedy te? (1973 r.) po?wi?cono nowo wybudowany ko?ció? p.w. Matki Boskiej Królowej Polski.
Systematycznie wzrasta?a liczba ludno?ci wsi: 755 - 1870 r.; 860 - 1880 r.

Zabytki:
Kaplica mszalna
Wzniesiono j? przy g?ównej drodze w centrum wsi, pod koniec XIX w. Murowana, potynkowana. W ?rodku znajduje si? o?tarz.
Kaplica
Wybudowano j? na szczycie wzniesienia oddzielaj?cego Pi?tkow? od Futomy w 1912 r. Jest to du?a, murow2 kaplica kryta dachówk?. Po obu stronach drzwi znajduj? si? nieczytelne obecnie napisy. Po bokach kaplicy sn? dwie lipy (80-100 lat).
Szko?a
Wybudowana w 1911 r., murowana.
We wsi zachowa?o si? troch? starych drewnianych domów z lat 20. i 30. XX w.



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2021 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.006 secs