G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mie?cie
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Gmina Horyniec Zdrój

Gmina Horyniec Zdrój zajmuje obszar o powierzchni 203,03 km i posiada  ponad 5000 mieszka?ców. W porównaniu do rozleg?o?ci obszaru jest stosunkowo s?abo zaludniona. ?rednio na l km2 terenu przypada 27 osób. Najmniej zaludnione s? wsie po?o?one w g??bi Roztocza, jak Werchrata i Prusie, gdzie na l km2 terenu przypada odpowiednio 11 i 10 osób.
Bogactwem gminy s? naturalne ?ród?a wód mineralnych i z?o?a borowiny, mimo rozwoju uzdrowiska, ci?gle jeszcze w niedostatecznym stopniu spo?ytkowane. Praktycznie nie wykorzystywane pozostaj? zasobne z?o?a wapieni i piaskowców, tylko w znikomym stopniu eksploatowane w kamienio?omach Brusna.
Pomijaj?c walory zdrowotne samego Hory?ca, na terenie gminy istniej? doskona?e warunki do wypoczynku i uprawiania ró?nych form turystyki i rekreacji. Stosunkowo dobrze rozwini?ta sie? dróg - mimo nie najlepszego stanu nawierzchni -u?atwia zwiedzanie poszczególnych miejscowo?ci i atrakcyjnych miejsc, dotarcie do najdalszych zak?tków. Istniej ? tu doskona?e warunki terenowe dla w?drówek pieszych, rowerowych jak i konnych. Amatorzy jazdy na rowerach górskich znajd? tu trasy, gdzie mo?na poszale?, wy?y? si? i zakosztowa? sportowych emocji.
Poznanie uroków tej cz??ci Roztocza u?atwia szlak turystyczny im. ?w. Brata Alberta (znaki zielone) prowadz?cy z Hory?ca Zdroju do Narola oraz ?cie?ka przyrodniczo-kultu-rowa z Hory?ca Zdroju do Nowin Horynieckich. Obie trasy doskonale nadaj? si? tak?e dla rowerów górskich jak i jazdy konnej.
Pi?kne okolice, czyste powietrze, du?e zalesienia i wyj?tkowo sprzyjaj?ce warunki klimatyczne, stwarzaj? w gminie szerokie mo?liwo?ci rozwoju us?ug turystyczno-rekreacyjnych i lecznictwa uzdrowiskowego.

Dzi?kujemy Urz?dowi Gminy w Hory?cu Zdroju za przekazanie materia?ów.
Zapraszamy na stron? www.horyniec-zdroj.pl

  1. Po?o?enie
  2. ?rodowisko geograficzne
  3. Klimat
  4. Historia
  5. Zabytki
  6. Szlaki turystyczne
  7. Obszary chronione, parki, rezerwaty
  8. So?ectwa na terenie Gminy
1. Po?o?enie

Horyniec Zdrój po?o?ony jest na pó?nocno-wschodnim kra?cu województwa podkarpackiego, w powiecie lubaczowskim, w odleg?o?ci oko?o 20 km na pó?nocny wschód od tego miasta. Horyniec jest wsi? stosunkowo du??, uzdrowiskiem i o?rodkiem gminy, przestrzennie bardzo rozleg?ej, posiadaj?cej znacz?ce walory rekreacyjno-wypoczynkowej.
Uzdrowisko w Hory?cu funkcjonuj?ce ju? od ponad stu lat dysponuje zasobnymi ?ród?ami niezwykle cennych wód mineralnych i z?o?em borowiny, najwi?kszym w Polsce. Mimo tych niezaprzeczalnych walorów Horyniec Zdrój jest ci?gle jeszcze niedostatecznie znany i doceniany jako uzdrowisko.
Miejscowo?? po?o?ona z dala od wielkich i t?ocznych aglomeracji oraz ruchliwych szlaków komunikacyjnych jest cicha i spokojna. Korzystaj?c z uzdrawiaj?cych mocy miejscowych ?róde? mineralnych i borowiny mo?na si? delektowa? przyjaznym klimatem, czystym powietrzem i pi?knem okolicznego krajobrazu.
W zasi?gu gminy znajduj? si? naj?adniejsze fragmenty Roztocza, w tej cz??ci nazywanego Roztoczem Po?udniowym. Ta kraina niepozornych wzgórz i rozleg?ych lasów, pe?na jest osobliwego uroku i sielskich krajobrazów, mo?e troch? bezludna i jakby zapomniana, ale przez to jeszcze bardziej poci?gaj?ca. ?wiat tu inny, a i ludzie jacy? inni, zapracowani, ale pogodni i ?yczliwi.
Tak wi?c Horyniec Zdrój jak i Roztocze to idealne miejsca dla wypoczynku, rekreacji, uprawiania ró?nych form turystyki, saku temu doskona?e warunki terenowe, w miar? dostateczna i nadal rozwijaj?ca si? baza, przyjazne ?rodowisko.



2. ?rodowisko geograficzne

Obszar gminy Horyniec Zdrój rozci?ga si? na terenie dwu krain fizyczno geograficznych - P?askowy?u Tarnogrodzkiego nale??cego do Kotliny Sandomierskiej i Roztocza Po?udniowego nazywanego te? Wschodnim, stanowi?cego skrajn? cz??? d?ugiego wa?u Roztocza. Niemal dok?adnie na pograniczu obu mezoregionów le?y Horyniec Zdrój. Nieco na pó?noc od tej miejscowo?ci podnosz? si? pierwsze wzniesienia Roztocza.
Krajobraz po?udniowej i zachodniej cz??ci gminy po?o?onej w obr?bie P?askowy?u Tarnogrodzkiego kszta?tuj? lekko pofa?dowane wysoczyzny (p?askowy?e) wyniesione przeci?tnie 220 - 260 m n.p.m., poprzedzielane p?ytkimi dolinami rzek i ma?ych równin akumulacyjnych. Wysoczyzny s? suche i piaszczyste, natomiast doliny i obni?enia przewa?nie podmok?e, cz?sto wype?nione mokrad?ami i torfowiskami. Rozleg?e torfowisko w dolinie ?widnicy, w rejonie miejscowo?ci Podemszczyzna, zawiera ogromne ilo?ci niezwykle warto?ciowej borowiny. P?askowy? Tarnogrodzki zbudowany jest z utworów mioce?skich, g?ównie i?ów, na których zalegaj? osady dyluwialne, gliny i piaski polodowcowe oraz utwory pylaste upodobnione do lessów.
Krajobraz Roztocza buduj? obszerne i roz?o?yste wzniesienia o charakterze p?askowy?ów, o silnie rozwini?tych równaniach wierzchowinowych, przeci?tnej wysoko?ci 300-360 m n.p.m., przy deniwelacjach dochodz?cych do 100 m. Ponad wierzchowiny tych wzniesie? wybijaj? si? pojedyncze, odosob-nione, wzgórza osta?cowe si?gaj?ce 390 m. Wyró?niaj? si? one kopiastym kszta?tem, o stromych stokach i charakterystycznie ?ci?tych wierzcho?kach. Nale?? do nich, wznosz?ce si? ju? na obrze?ach gminy, najwy?sze wzniesienia tej cz??ci Roztocza - Wielki Dzia? (390,4 m), Kr?g?y Goraj (388,7 m) i D?ugi Goraj(391,5m).
Roztocze Po?udniowe zbudowane jest ze ska? osadowych okresu kredy i trzeciorz?du. Na starszych utworach kredowych, tworz?cych zr?b ca?ego Roztocza, spoczywaj ? m?odsze i bardziej odporne osady trzeciorz?dowe, g?ównie piaskowce wapniste i gruze?kowate wapienie. Wy?cielaj? je p?aty glin morenowych i piaski pochodzenia lodowcowego. Te ostatnie pokrywaj ? niekiedy grub? warstw? zbocza i dna dolin. Pozosta?o?ci? lodowca s? tak?e spotykane tu pojedyncze g?azy narzutowe pochodzenia skandynawskiego.
Roztocze b?d?ce antyklin?, wypi?trzy?o si? w toku ruchów górotwórczych w okresie trzeciorz?du, a wykszta?ci?o ostatecznie w czwartorz?dzie. Wyra?na kraw?d? denudacyjna pochodzenia tektonicznego, o uk?adzie pó?nocno-zachodnim, oddziela Roztocze od P?askowy?u Tarnogrodzkiego.
Pasma wzgórz Roztocza rozdzielaj? przewa?nie suche doliny i w?wozy. Obszar ten cechuje znikoma sie? wód powierzchniowych i rzadko?? wyst?powania naturalnych ?róde?. Przewa?nie tylko w strefie kraw?dziowej pojawiaj? si? charakterystyczne ?ród?a szczelinowe, niekiedy bardzo obfite, typu wywierzyskowego.
Na po?udniowo-zachodnim sk?onie Roztocza maj? swoje ?ród?a rzeczki Brusienka, ?widnica i Papiernia oraz zasilaj?ce je nieliczne strugi. W centrum tej cz??ci Roztocza, w rejonie Werchraty, znaj duj ? si? ?ród?a rzeczki Raty.
?rodowisko przyrodnicze gminy wyró?nia si? bogactwem i ró?norodno?ci? gatunków. Szczególnie interesuj?ce pod tym wzgl?dem s? ?rodkowe partie Roztocza, gdzie na skutek wysiedle? ludno?ci po II wojnie ?wiatowej, zanik?o szereg osiedli, a na gruntach porolnych nast?pi?a naturalna sukcesja lasu. Podobny proces obserwuje si? wspó?cze?nie na cz??ci gruntów dawnych PGR. Pod wzgl?dem geobotanicznym obszar gminy le?y w obr?bie prowincji ni?owo-wy?ynnej ?rodkowoeuropejskiej, na pograniczu dwu okr?gów fitogeograficznych: Lubaczowsko-Cieszanowskiego i Roztocza Po?udniowego, co ogólnie odpo wiada podzia?owi fizyczno-geograficznemu. W obr?bie P?askowy?u Tarnogrodzkiego wyst?puje ro?linno?? typowa dla pasa kotlin podgórskich, na Roztoczu dominuje ro?linno?? charakterystyczna dla pasa wy?yn. ?rodowisko przyrodnicze poszczególnych okr?gów uzale?nione jest od stopnia wykorzystania rolniczego gruntów, warunków klimatycznych, glebowych i stosunków wodnych danego obszaru.
Terytorium gminy charakteryzuje si? stosunkowo du?ym stopniem zalesienia. W obr?bie Roztocza lasy zajmuj? ponad 50 % powierzchni terenu, na P?askowy?u nieco mniej ni? 40 %. W?ród zbiorowisk le?nych Roztocza wyst?puj? g?ównie lasy i bory ?wie?e oraz lasy i bory mieszane. Drzewostan tych lasów tworzy g?ównie sosna. Naturalne dla tego regionu s? ?yzne buczyny karpackie (forma podgórska) o odmianie roztocza?skiej. Porastaj ? one wy?sze partie wzniesie? oraz liczne tu w?wozy i parowy. Rozleg?e po?acie takich buczyn spotyka si? w rejonie Nowin Horynieckich (Las Buczyna) oraz Werchraty. Po?ród ?yznych lasów li?ciastych pojawiaj? si? zespo?y typowo gradowe, m.in. w okolicach Nowin Horynieckich. W nielicznych skupiskach zachowa?y si? drzewostany jod?owe. Du?a cz??? roztocza?skich lasów ro?nie na gruntach po-rolnych, cz??? z nich powsta?a z samo siewów.
Zbiorowiska ro?linne Roztocza cechuje du?a ró?norodno??. Wyst?puje tu wiele gatunków ro?lin bardzo rzadkich, cz?sto reliktowych i podlegaj?cych ochronie. Oprócz typowych dla tej cz??ci kraju gatunków ?rodkowoeuropejskich, spotyka si? ro?liny pó?nocne, górskie, syberyjskie i stepowe, a m.in. czosnek nied?wiedzi, ?ywiec gruczo?kowaty, przetacznik górski, lulecznic? krai?sk? i sa?atnic? le?n?.

ZDROWIE I LECZNICTWO
Pocz?tki zorganizowanej dzia?alno?ci uzdrowiskowej w Hory?cu mo?na datowa? na koniec XIX w. W 1928 r. ostatni w?a?ciciel dóbr horynieckich Stanis?aw Kar?owski uruchomi? nowy zak?ad zdrojowy, który dziennie ?wiadczy? ok. 500 zabiegów dla kuracjuszy. Po zniszczeniach UPA z okresu II wojny ?wiatowej uzdrowisko popad?o w zapomnienie do pocz?tku lat 60-tych. Od tego okresu baza lecznicza uzdrowiska systematycznie si? powi?ksza.
1962 r - Wybudowano nowy zak?ad zdrojowy tzw. ?azienki - rozebrane w 2000r.
1968 r - Otwarto sanatorium Metalowiec w b. zespole pa?acowo - parkowym Poni?skich.
1977 r - Otwarto nowoczesne sanatorium Rolnik.
1994 r - Otwarto Centrum Rehabilitacji Rolników (Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spo?ecznego) - nowe sanatorium + b. sanatorium Rolnik.
1998 r - przekazano do u?ytku nowy zak?ad przyrodniczy przystosowany do obs?ugi ca?ej przysz?ej Dzielnicy Lecznictwa Uzdrowiskowego.
Uzdrowisko Horyniec - Zdrój z racji usytuowania na mapie kraju, nale?a?o do niedawna do mniej znanych uzdrowisk polskich.

Stan ten w ostatnich latach zacz?? ulega? stopniowej zmianie poniewa?:
- uzdrowisko reprezentuje nieliczny w kraju typ uzdrowiska nizinnego
- bazuje na bogatych zasobach doskona?ej jako?ci lokalnych surowcach leczniczych: siarczkowych wodach mineralnych i borowinie
- w rejonie uzdrowiska korzystnie kszta?tuj? warunki klimatyczne - zw?aszcza insolacyjne, wyra?aj?ce si? m. in. du?? liczb? dni pogodnych ( ?rednio 50 w roku) i rocznym nas?onecznieniem (ok. 1600 godzin)
- klimat nizinny jest mniej bod?cowy od klimatu uzdrowisk górskich i podgórskich
- wi?kszo?? mieszka?ców Polski ?yje w strefie klimatu nizinnego i jest lepiej do niego przystosowana.



3. Klimat

Gmina Horyniec Zdrój le?y na pograniczu dwu krain klimatycznych: regionu Wy?yny Lubelskiej obejmuj?cej Roztocze i subregionu Kotliny Sandomierskiej obejmuj?cej tereny P?askowy?u Tarnogrodzkiego. Pomi?dzy klimatami obu krain nie ma znaczniejszych ró?nic.
Klimat tej cz??ci Roztocza pozostaj?cy pod wyra?nym wp?ywem oddzia?ywania wy?yn i bardzo odczuwalnych wp?ywów kontynentalnych, wyró?nia si? nieco ostrzejszym klimatem, d?u?sz? i bardziej mro?n? zim?, a dla równowagi tak?e d?u?szym i ciep?ym latem. Charakteryzuje si? on najni?sz? w kraju liczb? dni z uk?adami ni?owymi, najmniejszym zachmurzeniem i najd?u?szym nas?onecznieniem. Najwi?ksze nas?onecznienie w porze zimowej wyst?puje w miesi?cu lutym, za? w porze letniej w okresie czerwiec - wrzesie?. Na lato przypada przeci?tnie 75 dni bezchmurnych. ?rednia temperatura roku wynosi 7°C, lata 18,1°C, a zimy -4,2°C. Roczna suma opadów waha si? w granicach 700 mm. Pokrywa ?nie?na utrzymuje si? stosunkowo d?ugo - ?rednio 172 dni. Najwi?ksza pokrywa przypada na stycze? - nast?pnie na luty i grudzie? - a w marcu utrzymuje si? tylko przez 9 dni.
W samym Hory?cu, w rejonie którego wyst?puje lokalny mikroklimat, latem jest przeci?tnie o jeden stopie? ch?odniej, natomiast w zimie o jeden stopie? cieplej. Wiatry - dominuj? zachodnie, a nast?pnie pó?nocno - zachodnie. Najmniej wiatrów przypada na kierunek pó?nocny i pó?nocno - wschodni. W rejonie Hory?ca Zdroju wyst?puje bardzo du?a liczba ciszy - ?rednio 33%. Tereny lepiej nawietrzne znajduj? si? na odkrytych wzniesieniach - mi?dzy lasami. W obr?bie dolin ze wzgl?du na okresy du?ej ciszy, wyst?puj? mg?y i d?u?sze stagnacje powietrza ch?odnego o znacznej wilgotno?ci wzgl?dnej.
Wyst?puj?ce w rejonie gminy warunki klimatyczne s? szczególnie korzystne dla turystyki i wypoczynku. Powietrze jest tu czyste, nasycone du?? ilo?ci? tlenu produkowanego przez rozleg?e lasy. Przewa?aj?ce w tych stronach drzewostany sosnowe wytwarzaj? tzw. fitoklimat, przesycony oparami olejków eterycznych, niezwykle cenny dla zdrowia. Dobry klimat jest jednym z atutów zdrowotnych Hory?ca Zdroju.



4. Historia

Pocz?tki istnienia
Okolice Hory?ca zasiedlane by?y ju? w czasach neolitu. Od tej epoki, poprzez kolejne okresy pradziejów, zamieszkiwa?y tu spo?eczno?ci ró?nych przedhistorycznych ludów, a? do pocz?tków wczesnego ?redniowiecza, kiedy to na naszych ziemiach pojawi?y si? plemiona s?owia?skie. U schy?ku pierwszego tysi?clecia obszar ten znalaz? si? w zasi?gu L?dzian (Lachów), plemion s?owia?skich zaliczanych do grupy polskiej, których terytoria obejmowa?y dorzecza górnego Bugu i Sanu. W po?owie X w. ziemie L?dzian dosta?y si? pod panowanie Rusi. Od tego czasu ta cz??? Polski, z pewnymi przerwami, nale?a?a do ksi???t ruskich, a? do momentu zaj?cia Rusi przez Kazimierza Wielkiego w latach 1340-1349. Najwcze?niejsza wzmianka historyczna zwi?zana z omawianym regionem pochodzi z 1214 r. i dotyczy grodu Lubaczów.
W przesz?o?ci Horyniec zwi?zany by? z ziemi? be?sk?. W 1388 r. król W?adys?aw Jagie??o darowa? ziemi? be?sk? ksi?ciu mazowieckiemu Siemowitowi IV. Powsta?e w ten sposób ksi?stwo be?skie istnia?o do roku 1462. W jego obr?bie znalaz? si? równie? Horyniec, o którym wiemy, ?e istnia? wcze?niej ni? po?wiadczaj? to ?ród?a historyczne. W rejonie tym dominowa?o osadnictwo etnicznie ruskie. Za czasów Siemowita nast?pi?a ekspansja ludno?ci, g?ównie szlachty z Mazowsza.
W pocz?tkach XV w. pojawi?y si? w tych stronach grupy Wo?ochów, ludów pasterskich, na wpó? koczowniczych, przyby?ych z po?udniowej strony Karpat. Element wo?oski wykorzystano do zasiedlenia pustych jeszcze obszarów tej cz??ci Roztocza. Wo?osi b?d?cy, podobnie jak miejscowi Rusini, wyznawcami prawos?awia, szybko ulegli rutenizacji.

Pierwsze zapisy
Pocz?tki Hory?ca nie s? znane. Pierwsza wzmianka historyczna o Hory?cu pochodzi z 1444 r. Wówczas to W?adys?aw, ksi??? mazowiecki i be?ski, darowa? istniej?c? od dawna osad? Piotrowi Pieczykurowi z Wilcz, szlachcicowi pochodz?cemu z Mazowsza. Mo?na s?dzi?, ?e osada powsta?a jeszcze za czasów przynale?no?ci tych ziem do Rusi. Po?rednio potwierdza to nazwa wsi, wywodz?ca si? wg Rosponda, od ukrai?skiego s?owa hora, tj. góra. Nie wiadomo jak d?ugo Horyniec pozostawa? w posiadaniu Pieczykurów, ani do kogo nale?a? w XV w. W dost?pnych aktach brak jest danych na ten temat. Dopiero w 1592 r. jako w?a?ciciele wsi pojawiaj? si? Luto-s?awscy. Wkrótce potem, bo ju? w 1637 r. Horyniec by? w posiadaniu braci Jana, Piotra i Tomasza Gorelowskich, w 1662 r. nale?a? do Piotra Felicjana Telefusa. Wed?ug nie potwierdzonych w ?ród?ach informacji, w XVII w. miejscowo?? mia?a by? przej?ciowo w posiadaniu Jana Sobieskiego, który mia? maj?tek w pobliskim Nieborowie (obecnie Ukraina). Jak g?osi tradycja, Sobieski zbudowa? w Hory?cu zameczek my?liwski, cz?sto bywa? tu na polowaniach i korzysta? z k?pieli z tut. wód mineralnych.
Z listów Sobieskiego wynika, ?e istotnie bywa? w tej okolicy na polowaniach. Wiadomo tak?e, ?e w 1661 r. bawi?a tu przejazdem Maria Kazimiera de la Grand? d' Ar?uien, s?awna pó?niej królowa Marysienka, wówczas b?d?ca jeszcze ?on? Jana Zamoyskiego. W 1672 r. Sobieski rozbi? pod Hory?cem czambu? tatarski.

W?a?ciciele Hory?ca
Pozostawiaj?c opowie?ci z pogranicza legendy wracamy do historii. Telefusowie wybudowali w Hory?cu murowany dwór i drewnian? cerkiew, których istnienie potwierdza wzmianka z 1672 r., a w 1703 r. rozpocz?li budow? ko?cio?a Franciszkanów. Przypuszczalnie na prze?omie XVII i XVIII w. podj?li prób? przekszta?cenia Hory?ca w miasto, lub lokacji miasta na jego terenie. Zapewne ?ladem tych poczyna? jest nazwa Miasteczko obejmuj?ca wschodni? cz??? wsi. By? mo?e by?o tu lokalne targowisko.
Oko?o 1717 r. Horyniec, pozostaj?cy wówczas w r?kach spadkobierców P. F. Telefusa, zakupi? Miko?aj Stadnicki ze ?migrodu, starosta be?ski, piastuj?cy nadto kilka innych wa?nych urz?dów. W posiadaniu Stadnickich Horyniec pozostawa? do ko?ca XVIII w. Zofia z Polety?ów Stadnicka, wdowa po Ignacym Stadnickim, oko?o 1790 r. wysz?a ponownie za m?? za Aleksandra ksi?cia Poni?skiego. Rodzina Poni?skich pochodzi?a z Wielkopolski. Ojciec Aleksandra, Adam Poni?ski, podskarbi wielki koronny, tytu? ksi???cy uzyska?, a w?a?ciwie naby?, dopiero w 1773 r. W historii zapisa? si? wielce niechlubnie, uwa?any jest za zdrajc? sprawy narodowej, by? marsza?kiem sejmu podpisuj?cego pierwszy rozbiór Polski, a pó?niej gorliwym uczestnikiem konfederacji targowickiej. Pozostawa? na us?ugach Rosji, pobieraj?c od cara ca?kiem sowite wynagrodzenie. Niezale?nie od niechlubnej dzia?alno?ci ojca, Aleksander Poni?ski zapisa? si? dobrze w dziejach Hory?ca, a jego potomkowie dokonali znacz?cych poczyna? dla dobra kultury narodowej. Jego syn Leander Piotr Poni?ski, zacz?? gromadzi? pami?tki rodzinne i ksi??ki, a wnuk, Ludwik Nikodem Poni?ski, za?o?y? w Hory?cu i osobi?cie prowadzi? teatr rodzinny. Staraniem Oskara Franciszka Poni?skiego powsta? w horynieckim pa?acu ogromny ksi?gozbiór, licz?cy w 1914 r. oko?o 40 000 pozycji (niektóre ?ród?a podaj? 25 000 pozycji), w tym wiele starodruków i r?kopisów. Bezcenny ten zbiór zosta? znacznie uszczuplony podczas I wojny ?wiatowej. Ostatnim m?skim potomkiem horynieckiej linii tego rodu by? Kalikst Poni?ski, zmar?y w 1920 r. Po jego ?mierci maj?tek horyniecki przeszed? w r?ce Stanis?awa Kar?owskiego z Szalejowa, znanego bankowca i senatora, o?enionego z Ró?? Alfreda Ludwik? ksi??n? Poni?sk?, siostr? ostatniego z Poni?skich. Kar?owski przekaza? w 1926 r. ksi?gozbiór Poni?skich na rzecz Biblioteki Narodowej w Warszawie. Wi?kszo?? jego zbiorów sp?on??a podczas powstania warszawskiego w 1944 r. Poni?scy wykazywali wielk? trosk? o rozwój Hory?ca. W miejscu dawnego dworu Telefusów wznie?li okaza?y pa?ac, wybudowali teatr i cerkiew. Pa?ac Poni?skich sta? si? znanym w ówczesnej Galicji o?rodkiem ?ycia towarzyskiego i kulturalnego. Wykorzystuj?c znane od dawne ?ród?a mineralne, pod koniec XIX w., za?o?yli w Hory?cu zak?ad k?pielowy. Wnet zyska? on pewien rozg?os, a wie? zacz??a nabiera? charakteru miejscowo?ci kuracyjnej. Do rozwoju Hory?ca w niema?ym stopniu przyczyni?a si? budowa linii kolejowej Jaros?aw - Sokal, otwartej w 1884 r.

Lata wojenne
Na prze?omie lat 1918-1919 w regionie lubaczowskim, w tym równie? w okolicach Hory?ca mia?y miejsce walki polsko-ukrai?skie. Od listopada 1918 do ko?ca stycznia 1919 r. miejscowo?? zajmowa?y si?y ukrai?skie. W bitwie pod Hory?cem stoczonej 24.12.1918 r. zgin??o 12 polskich ?o?nierzy. Dopiero 30.01.1919 r. przyby?e z Jaros?awia oddzia?y polskie wypar?y Ukrai?ców ze wsi. W przesz?o?ci Horyniec zamieszkany by? w wi?kszo?ci przez Rusinów-Ukrai?ców. Pod koniec XIX w., na ogóln? liczb? 1994 mieszka?ców, tylko 547 osób by?o wyznania rzymskokatolickiego (narodowo?ci polskiej). Stan ten uleg? pó?niej jednak zmianie. W 1937 r. mieszka?o tu ogó?em 2781 osób, w tym: 1873 Polaków, 676 Ukrai?ców i 232 ?ydów. Natomiast wioski po?o?one w granicach obecnej gminy by?y zaludnione g?ównie przez Ukrai?ców. Polacy zamieszkiwali jedynie w Nowinach Horynieckich, po cz??ci równie? w Nowym Bru?nie.
W tym czasie w Hory?cu by?o 375 domów, klasztor Franciszkanów, cerkiew greckokatolicka, maj?tek Kar?owskich obejmuj?cy 2205 ha ziemi i lasów, tartak, m?yn i zak?ad uzdrowiskowy.
W pocz?tkach drugiej po?owy wrze?nia 1939 r. w okolicach Hory?ca mia?y miejsce starcia wycofuj?cych si? jednostek wojska polskiego z Niemcami. T?dy przebija?y si? w kierunku Lwowa resztki Nowogrodzkiej Brygady Kawalerii p?k. W?adys?awa Andersa. Niemcy zaj?li Horyniec, byli tu jednak krótko. W ich miejsce ju? 20 wrze?nia wkroczy?y wojska sowieckie. Zaborcy podzielili si? zdobycz?. Granica, tzw. linia demarkacyjna, pomi?dzy strefami okupacyjnymi przebiega?a mniej wi?cej ?rodkiem powiatu lubaczowskiego. Horyniec znalaz? si? po strome Sowieckiej i ju? z dniem l. 11.1939 r., na mocy specjalnego dekretu Rady Najwy?szej ZSRR, zosta? w??czony do ówczesnej Ukrai?skiej Republiki Radzieckiej. Mieszka?cy Hory?ca i okolic, niezale?nie od narodowo?ci, stali si? obywatelami Zwi?zku Radzieckiego. Okupacja sowiecka trwa?a do czerwca 1941 r. W zwi?zku z rozpocz?t? w 1940 r. budow? umocnie? nadgranicznych, Rosjanie wybudowali w Hory?cu koszary dla kadry wojskowej, których reszki przetrwa?y do dzi? nieopodal parku podworskiego. W chwili wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 r., nadgraniczne fortyfikacje nie odegra?y wi?kszej roli. Mimo zaci?tego oporu wkrótce pad?y, po po?udniu 22 czerwca Niemcy byli ju? w Hory?cu. Pod koniec okresu okupacji niemieckiej Horyniec znalaz? si? w bezpo?rednim rejonie dzia?a? Ukrai?skiej Powsta?czej Armii (UPA), szerz?cej terror w?ród polskiej ludno?ci etnicznego pogranicza. Podobnie jak na ca?ych kresach wschodnich, tak i w tym regionie rozgorza?a nowa wojna polsko-ukrai?ska, powoduj?c ogromne straty po obu stronach, w tym równie? w?ród ludno?ci cywilnej. W regionie lubaczowskim dzia?a? otoczony ponur? s?aw? kure? "Zalizniaka" ("?ele?niaka" - major UPA Iwan Szpontak). W tej cz??ci lasów Roztocza mieli swoje kryjówki czo?owi przywódcy ukrai?skiego podziemia.
W najbli?szej okolicy, ju? w 1944 r. nacjonali?ci ukrai?scy dokonali pogromów polskich mieszka?ców wsi Rudki i Nowin Horynieckich.
W wyniku narastaj?cego zagro?enia, 29.05.1944 r. niemal wszyscy Polacy opu?cili czasowo Horyniec. Wi?kszo?? powróci?a dopiero po wyzwoleniu, lecz w okolicy nie by?o nadal spokoju. Dwukrotnie, w 1945 i 1946 r., mia?y miejsce napady UPA na Horyniec. Upowcy spalili zabudowania dworskie, pa?ac, szko??, stacj? kolejow?, uzdrowisko i wiele domów. W latach 1945 - 1947 w okolicy mia?y miejsce zaci?te walki jednostek milicji i wojska polskiego z banderowcami (nazwa od nazwiska przywódcy UPA Stefana Bandery).

Lata powojenne
Wkrótce po wojnie rozpocz?to przesiedlanie ludno?ci ukrai?skiej do ZSRR. Akcja ta prowadzona by?a do po?owy czerwca 1946 r. W toku j ej trwania z terenu gminy wysiedlono, g?ównie do ZSRR, ponad 1700 rodzin (7724 osób). Przesiedlenia wznowiono w 1947 r. w ramach tzw. operacji "Wis?a", wywo??c pozosta?am jeszcze ludno?? ukrai?sk? na tzw. ziemie zachodnie. W kilku wioskach (Prusie, Werchrata) pozosta?o tyko oko?o 80 rodzin mieszanych i ukrai?skich, a i z tych jeszcze w grudniu 1949 r. kilkadziesi?t osób wysiedlono na zachód.
Po zako?czeniu przesiedle? w Hory?cu pozosta?o niespe?na 1500 osób, natomiast okoliczne wsie zosta?y w niemal ca?kowicie wyludnione, po wielu mniejszych osiedlach nie ma dzi? prawie ?ladu. W lipcu 1949 r. ca?a gmina liczy?a 3153 mieszka?ców, podczas gdy pod koniec 1944 r. zamieszkiwa?o tu 14285 osób (10768 Ukrai?ców i 3517 Polaków). Celem ponownego zasiedlenia opuszczonych wsi, w?adze podj??y akcj? osiedle?cz?. Osadzano tu rodziny repatriantów zza wschodniej granicy oraz przybyszów z przeludnionych rejonów ówczesnego województwa rzeszowskiego. Akcja osiedle?cza nie przybra?a tu jednak wi?kszego zasi?gu.
Do 1939 r. Horyniec nale?a? do powiatu lubaczowskiego wschodz?cego w sk?ad województwa lwowskiego. Po wojnie powiat lubaczowski zosta? w??czony do nowo powsta?ego województwa rzeszowskiego. Nowa granica ze Zwi?zkiem Radzieckim zburzy?a dawne podzia?y administracyjne. Do powiatu lubaczowskiego przy??czono skrawki terenów nale??ce do powiatów, które znalaz?y si? za granic?. W najbli?szej okolicy by?y to wsie: Dziewi?cierz, Werchrata, Radru? i Prusie z dawnego powiatu Rawa Ruska, które w??czono do gminy Horyniec. W Hory?cu, na bazie dawnego maj?tku Kar?owskich upa?stwowionego w 1944 r., powsta?o Pa?stwowe Gospodarstwo Rolne. Podobne gospodarstwa utworzono w szeregu okolicznych poukrai?skich wsiach. W po?owie 1949 r. powsta? w Hory?cu zespó? PGR, grupuj?cy o?cienne gospodarstwa w jedno wielkie przedsi?biorstwo. W 1987 r. tut. gospodarstwo zosta?o przej?te przez s?ynny swego czasu Kombinat Rolno-Przemys?owy "Igloopol", upad?o jednak z pocz?tkiem lat dziewi??dziesi?tych.
Z biegiem lat Horyniec zacz?? si? powoli odbudowywa?, i rozwija?, na co niema?y wp?yw mia?o reaktywowanie uzdrowiska.
Horyniec b?d?cy od 1973 r. siedzib? gminy, a od 6.02.1998 r. oficjalnie miejscowo?ci? uzdrowiskow?, jest - jak na tutejsze warunki - sporym o?rodkiem us?ugowo-gospodarczym, znanym ponadto z aktywnej dzia?alno?ci kulturalnej. Od 1976 r. organizowana jest tu s?ynna "Biesiada Teatralna" - Ogólnopolski Przegl?d Teatrów Ma?ych Form, odbywaj? si? tu znane ju? spotkania z bluesem "Przystanek Horyniec".



5. Zabytki

Zasoby Dziedzictwa Kulturowego Gminy Horyniec - Zdrój

Obiekty sakralne:
Na terenie gminy Horyniec zwi?zane by?y w przesz?o?ci z 2 grupami wyznaniowymi: katolick? (Polacy) i greko-katoiick?(Rusini).
Fatalny w skutkach dla szeregu obiektów by? okres 1944-1950, w którym w wyniku star? z UPA oraz bezpo?rednio po ich zako?czeniu uleg?y ca?kowitemu zniszczeniu 4 cerkwie w: Podemszczy?nie, Krzywem, Dziewi?cierzu i Monastyrze, a wi?kszo?? pozosta?ych obiektów zosta?o zagrabionych i zdewastowanych.
Aktualnie na terenie gminy znajduj? si? nast?puj?ce obiekty sakralne:
- 4 drewniane cerkwie w: Nowym Bru?nie, Prusiu i w Radru?u
- 2 cerkwie murowane w: Hory?cu- Zdroju i Werchracie
- 2 zachowane cerkwiska (teren po nieistniej?cych obiektach) w Dziewi?cierzu
i Podemszczy?nie
- ko?ció? w Nowym Bru?nie
- klasztor OO. Franciszkanów w Hory?cu-Zdroju
- relikty monastyru 00. Bazylianów k. Monastyrza
- kaplica Matki Boskiej "Na ?ródle" k. Nowin Horynieckich.

Cmentarze
Na terenie gminy znajduje si? ??cznie 17 cmentarzy - w tym:
- 9 cmentarzy greko-katolickich w: Krzywem, Podemszczy?nie, Nowym Bru?nie,
Starym Bru?nie, Dziewi?cierzu, Prusiu, Werchracie i 2 w Radru?u
- 4 cmentarze wojenne z okresu I wojny ?wiatowej w: Nowym Bru?nie, Nowinach Horynieckich, Werchracie i Manastyrze ( w obrysie b. klasztoru OO. Bazylianów)
- 2 cmentarze epidemiczne w Nowym Bru?nie (1914-15r.) i Podemszczy?nie
(z pó?. XIX w.)
- 2 cmentarze katolickie w Nowym Bru?nie i Hory?cu.
Cmentarze greko-katolickie w Werchracie, Prusiu i Dziewi?cierzu u?ytkowane s?. w okresie powojennym jako katolickie. Wszystkie cmentarze z wyj?tkiem wojennych stanowi? wielkie nagromadzenie nagrobków i krzy?y kamiennych, niektórych b. bogatych pod wzgl?dem plastycznym i na wysokim poziomie artystycznym. Na terenie tym (w Starym i Nowym Bru?nie) dzia?a?a bowiem szeroko znana w Galicji z wyrobów kamieniarskich tzw. "szko?a bru?nie?ska". Z tego wzgl?du w charakterystyce najciekawszych lub najwarto?ciowszych cmentarzy zawartej poni?ej, nie skupiano si? na analizie nagrobków - na wi?kszo?ci cmentarzy podobnych stylowo - ale na charakterystycznych cechach za?o?e? przestrzennych
i historycznych.



6. Szlaki turystyczne

Szlak ?w. Brata Alberta Chmielowskiego
Szlak im. ?w. Brata Alberta zosta? wyznaczony w 1990 r., odnowiony i cz??ciowo zmieniony w 1998 r. Prowadzi przez najpi?kniejsze okolice tej cz??ci Roztocza i miejsca upami?tnione pobytem ?w. Brata Alberta oraz siostry b?. Bernardyny Jab?o?skiej.
?wi?ty Brat Albert (1845 - 1916) jest dzi? postaci? ogólnie znan?. Zanim przywdzia? szaty zakonne nazywa? si? Adam Chmielowski, jako m?ody ch?opak walczy? w powstaniu styczniowym, potem uko?czy? studia malarskie i okaza? si? wcale niez?ym malarzem. W 1880 r. wst?pi? do zakonu Jezuitów, ale po roku zosta? z niego wydalony. Podj?? dzia?alno?? charytatywn? i sta? si? charyzmatycznym opiekunem ludzi ubogich, upo?ledzonych i pokrzywdzonych, zak?ada? dla nich przytu?ki i schroniska. W 1887 r. przywdzia? szaty zakonne Franciszkanów i nazwa? si? Bratem Albertem. By? za?o?ycielem Zgromadzenia Braci III Zakonu ?w. Franciszka, popularnie zwanych Albertynami i podobnego Zgromadzenia Sióstr Pos?uguj?cych Ubogim zw. Albertynkami. Przez pewien czas dzia?a? na Roztoczu zak?adaj?c pustelnie dla braci i sióstr zakonnych. Pierwsza powsta?a w 1891 r. w Monastyrzu ko?o Werchraty, nast?pna dla sióstr w tym samym roku w Starym Bru?nie, potem przeniesiona do Prusia. W1983 r. Brat Albert zosta? beatyfikowany, a w 1998 r. zaliczony w poczet ?wi?tych ko?cio?a.W 1896 r., podczas odpustu w ko?ciele Franciszkanów w Hory?cu, Brat Albert spotka? Mari? Jab?o?sk? (l 878 -1940), pochodz?c? z Pizun, ma?ej wioski po?o?onej ko?o Narola. M?oda dziewczyna pozostaj?c pod wp?ywem dzia?alno?ci albertynów jeszcze w tym roku, w pustelni w Starym Bru?nie, przywdzia?a habit zakonny i przyj??a imi? Bernardyna. W 1902 r. zosta?a pierwsz? prze?o?on? generaln? Zgromadzenia Sióstr Albertynek. W 1997 r. zosta?a beatyfikowana. Historyczne spotkanie Brata Alberta i Siostry Bernardyny upami?tnia tablica umieszczona w przedsionku ko?cio?a klasztornego w Hory?cu Zdroju.
Szlak im. Brata Alberta rozpoczyna si? w Hory?cu Zdroju i wiedzie przez Dziewi?cierz, Werchrat?, Monastyrz, Wielki Dzia? i Jacków Ogród do Narola. Znakowany jest kolorem zielonym. Ca?kowita d?ugo?? szlaku wynosi oko?o 43 km, a czas j potrzebny na jego przej?cie zamyka si? w granicach 12 - 14 ! godzin. Odcinek szlaku znajduj?cy si? w granicach gminy, od Hory?ca Zdroju do Monastyrza, ma d?ugo?? oko?o 23 km. Na jego przej?cie potrzeba 7-8 godz.
Od Hory?ca Zdroju szlak prowadzi drog? do klasztoru Franciszkanów w Miasteczku, nast?pnie do kaplicy Matki Bo?ej w Nowinach Horynieckich. Na tym odcinku przebieg szlaku pokrywa si? z tras? opisanej uprzednio ?cie?ki przyrodniczej. Od kaplicy kieruje si? ku wzniesieniu Buczyna, dalej wiedzie na przemian le?nymi to znów polnymi dró?kami w ogólnym kierunku na wschód, doprowadzaj?c do rezerwatu przyrody "So?okija" po?o?onego nieopodal osiedla Dziewi?cierz. Potem mija przysió?ek S?otwina i poprzez lesiste pagóry schodzi w dolin?, po?ród której roz?o?y?y si? nieliczne zabu-dowania przysió?ka Dolina. Tu przekracza drog? do Werchraty i lini? kolejow?, nast?pnie, po przej?ciu przez mizerny strumie? wyprowadza na garb wzniesienia (338 m), po którego przeciwnej stronie, rozsiad? si? ma?y przysió?ek Moczary. Od kra?ca osiedla szlak kieruje si? na pó?noc, lasem a potem polami schodzi do wsi Werchrata i pod??a do stacji kolejowej.
Od stacji szlak prowadzi w kierunku pobliskiej wioski Prusie, gdzie by?a jedna z pustelni sióstr Albertynek, potem wraca do centrum Werchraty i drog? przez wie? pod??a w kierunku Narola. Niespe?na kilometr za wsi? zbacza w prawo, na drog? wiod?c? do Mrzyg?odów, i zaraz potem skr?ca na gruntow? dró?k? w lewo. Poprzez las, ??ki i znowu lasem podchodzi na wzgórze z ruinami klasztoru Bazylianów. Niegdy? w tym rejonie by?a wie? Monastyr i pustelnia za?o?ona przez Brata Alberta.
Przy krzy?u zawieszonym na starym buku, upami?tniaj?cym miejsce pustelni, ko?czymy opis interesuj?cego nas odcinka szlaku. Od tego miejsca mo?na jeszcze podej??, szlakiem zielonym, a pó?niej niebieskim, do najwy?szego wzniesienia tej cz??ci Roztocza - D?ugiego Goraju (oko?o 2 km).

Horyniecka ?cie?ka przyrodnicza
?cie?ka zosta?a przygotowana i otwarta wiosn? 1998 r. staraniem Zarz?du Parków Krajobrazowych w Przemy?lu. Rozpoczyna si? od przystanku PKS w centrum Hory?ca Zdroju i tu te? si? ko?czy. Prowadzi przez urokliwe tereny po?o?one na pó?nocny wschód od Hory?ca, przez Miasteczko i Las Puchary do kaplicy w Nowinach Horynieckich, sk?d wraca do Hory?ca. Na trasie ?cie?ki znajduje si? 6 przystanków oznakowanych tablicami, na których umieszczono informacje dotycz?ce okolicznego ?rodowiska przyrodniczego. ?cie?ka oznakowana jest bia?o-czerwonymi kwadracikami i na odcinku od klasztoru Franciszkanów do kaplicy w Nowinach Horynieckich, pokrywa si? z przebiegiem szlaku turystycznego im. Brata Alberta (znaki zielone).
Od centrum Hory?ca ?cie?ka biegnie drog? w kierunku Werchraty (ul. Wojska Polskiego), do cz??ci zwanej Miasteczko i klasztoru Franciszkanów. Od osiedla kieruje si? wiejsk? drog? na pó?nocny wschód, mija p?ytk? dolink? i wchodzi w las zwany Puchary. Pocz?tkowo prowadzi utwardzon? drog? le?n?, do jej ostrego za?omu. Tu skr?ca w prawo i dalej pod??a le?nymi dró?kami. Mija podmok?y las olszynowy pe?en mokrade? i wodnych zastoisk. W okolicy 60-letnie olchy czarne, dorodne buki i graby, a w runie bogactwo ró?nych gatunków ro?lin pospolitych jak i chronionych.
Dalej prowadzi krajem lasu i ??k, a potem znowu wchodzi w las porastaj?cy obszern? wysoczyzn? wzniesion? 280 - 310 m. W otoczeniu pi?kny drzewostan bukowy o charakterze podgórskiej buczyny karpackiej, przemieszany z sosn?, brzoz? i grabem. ?cie?ka doprowadza do linii kolejowej Jaros?aw - Hrebenne i ma?ej dolinki ze strug? krystalicznie czystej wody potoku S?otwina. Dró?ka przechodzi pod wiaduktem kolejowym. Po przeciwnej stronie urokliwy zak?tek tzw. S?otwina. U podnó?a zalesionego wzniesienia Buczyna, w charakterystycznej niecce, ma?a polanka, na jej skraju kaplica Matki Bo?ej w Nowinach Horynieckich, b?d?ca od wieków miejscem szczególnego kultu. Na zboczach niecki wybija kilka silnych ?róde? tworz?cych typowe dla Roztocza wywierzysko.
?cie?ka skr?ca na po?udniowy zachód i wprowadza ponownie w kompleks le?ny Puchary. Po oko?o 3 km dociera do drogi Horyniec Zdrój - Nowiny Horynieckie. Na skraju lasu drewniany krzy? zwany Jele?, z wyrze?bion? w drewnie g?ow? jelenia. Wed?ug podania, podczas jednego z polowa? król Jan III Sobieski, mia? tu zastrzeli? okaza?ego jelenia. Tu ko?czy si? w?drówka przez lasy. Znaki wiod? dalej drog? do Hory?ca Zdroju (oko?o 2 km).
?cie?ka ma d?ugo?? oko?o 10 km i terenowo jest bardzo ?atwa, doskonale nadaje si? do przejazdu rowerem. Na jej przej?cie potrzeba 3-4 godziny.



7. Obszary chronione, parki, rezerwaty

Ca?y obszar gminy Horyniec obj?ty jest prawn? ochron? krajobrazu.
Oko?o 1/3 obszaru, zajmuj?ca po?udniowo-zachodni? cz??? gminy, po?o?ona jest w granicach Roztocza?skiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (ROChK).
Pozosta?e 2/3 gminy przynale?y do Po?udnioworoztocz?skiego Parku Krajobrazowego (z wy??czeniem zabudowy Hory?caZdroju) (PPK).
W orientacyjnym uj?ciu granica miedzy w/w obszarami ROChK i PPK przebiega wzd?u? dróg powiatowych: P?azów - Nowe Brusno - Horyniec Zdrój i dalej na wschód od Hory?ca - równole?nikowo, do granicy z Ukrain?. Obok ochrony krajobrazu, prawna ochrona ?rodowiska przyrodniczego w gminie Horyniec obejmuje równie?: rezerwaty przyrody, stanowiska dokumentacyjne i pomniki przyrody.

Roztocza?ski Obszar Chronionego Krajobrazu
Utworzony zosta? na mocy Uchwa?y Nr XX/148/87 b. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Przemy?lu z dnia 25.06.1987r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu na terenie woj. przemyskiego (Dz. U. Woj. Przem. Nr.8 póz. 92 z pó?n. zmianami).
Ca?y Obszar zajmuje powierzchni? 32.174 ha, przypadaj?c? na 4-ry gminy: Narol, Horyniec, Cieszanów i Lubaczów. W gminie Horyniec Obszar zajmuje powierzchni? 7.356 ha, tj. oko?o 36% powierzchni ca?ej gminy.
G?ównym celem powo?ania ROChK jest stworzenie otuliny parków krajobrazowych -tj. wytworzenie strefy przej?ciowej mi?dzy terenami nie podlegaj?cymi ochronie, a terenami prawnie chronionych parków krajobrazowych: Po?udnioworoztocza?skiego i Puszczy Solskiej (poza obszarem gm. Horyniec), cechuj?cych si? zaostrzonymi kryteriami gospodarczo-przestrzennymi.

Po?udnioworoztocza?ski Park Krajobrazowy
Utworzony zosta? na mocy Uchwa?y Nr VII/40/89 b. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Przemy?lu z dnia 13.07.1989r. (Dz. U. Woj. Przem. Nr. 13 póz. 105 z pó?n. zmianami).
Park zajmuj?cy ??czn? powierzchni? 20.256 ha usytuowany jest na terenie 2-ch województw:
Podkarpackiego - 16.237 ha / 80% pow. Parku (gminy Narol i Horyniec) Lubelskiego - 4.019 ha / 20% pow. Parku (gmina Lubycza Królewska).
Celem utworzenia Parku jest ochrona walorów: krajobrazowych, przyrodniczych, wypoczynkowych i kulturowo-historycznych Roztocza Wschodniego, przed nasilaj?c? si? antropopresj?.
Na terenie gminy Horyniec Park zajmuje powierzchni? 12.922 ha, co stanowi oko?o 64% powierzchni ca?ej gminy. Uchwa?y o utworzeniu PPK i ROChK zawieraj? szereg: zakazów, nakazów i ogranicze?, do przestrzegania których zobowi?zani s? wszyscy u?ytkownicy terenów prawnie chronionego krajobrazu.

Rezerwaty Przyrody
W obszarze gminy Horyniec aktualnie znajduje si?:
- 1 uznany rezerwat "So?okija"
- 6 obszarów proponowanych do uznania za rezerwaty przyrody: Monasterz -
Dahany - Kierniczki - Dublen - Buczyna Horyniecka - Prusie.
Skrótowa charakterystyka w/w obszarów przedstawia si? nast?puj?co:

So?okija - pow. 7,43 ha
Przedmiot ochrony - skupisko ja?owca pospolitego w s?siedztwie m. Dziewi?cierz, charakteryzuj?cego si? ró?nymi formami pokrojowymi: krzewiast? kolumnow? piramidaln? i formami po?rednimi osi?gaj?cymi niejednokrotnie znaczne rozmiary dla tego gatunku.

Monasterz - pow. 129,93 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu le?nego o ciekawej rze?bie terenu
z pozosta?o?ciami fortyfikacji obronnych b. klasztoru oo. Bazylianów oraz licznymi ska?kami wapiennymi.

Dahany - pow. 137,04 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu le?nego ze zbiorowiskiem ?yznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej oraz interesuj?cymi elementami przyrody nieo?ywionej.

Kierniczki - pow. 52,38 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu le?nego z torfowiskiem przej?ciowym wraz z otaczaj?cymi je zbiorowiskami o charakterystycznym uk?adzie.

Dublen - pow. 43,55 ha
Przedmiot ochrony - fragment ?yznej buczyny karpackiej ze stanowiskami ro?lin górskich i chronionych.

Buczyna Hory niecka - pow 83,82 ha
Przedmiot ochrony - fragment zbiorowiska ?yznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej.

Prusie - pow. 219,00 ha
Przedmiot ochrony - fragment kompleksu le?nego, z rzadko wyst?puj?cym w tym rejonie zbiorowiskiem ?yznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej oraz stanowiskami ro?lin chronionych i górskich.

??czna powierzchnia wszystkich w/w rezerwatów przyrody wynosi 673,15 ha.

Stanowiska dokumentacyjne
Obejmuj? 2 osta?ce wapienne w miejscowo?ci Nowiny Horynieckie - tzw. Kamienie Kultu S?o?ca, uznane za stanowisko dokumentacyjne rozporz?dzeniem nr 23 b. Wojewody Przemyskiego z dnia 5.06.1998 r. (Dz. U. Woj. Przem. Nr 10 póz. 11).

Pomniki Przyrody
Obejmuj? 8 obiektów przyrodniczych:
- d?b szypu?kowy w m. Wólka Horyniecka (grunty Nadle?nictwa Lubaczów)
o pier?nicy 600 cm
- d?b szypu?kowy w m. ?widnica (grunt prywatny) o pier?nicy ponad 400 cm
- grusza polna o obwodzie 260 cm oraz d?b szypu?kowy o obwodzie 440 cm na
terenie Parku Zdrojowego w Hory?cu
- 4 osta?ce skalne w m. Monasterz.



8. So?ectwa na terenie Gminy

So?ectwo Nowe Brusno
Wie? pocz?tkowo znana jako "Wola Bru?nie?ska"; od XVIII w. rozpowszechni?a si? nazwa "Brusno Nowe", obecnie "Nowe Brusno". Osada lokowana w ko?cu XVI w. na terenie Brusna Starego, z którym jeszcze na pocz?tku XVIII w. zachowa?a wspólnot? prawn? i gruntow? otrzymuj?c w 1621 mandat króla Zygmunta III. Pierwotnie osada wyst?powa?a w sk?adzie starostwa lubaczowskiego; oko?o po?owy l w. wy??czona z dóbr monarszych i do ko?ca XVIII w. jako niezale?na dzier?awa zostawa?a w posiadaniu m. in. Kurdwanowskich. Po 1784 ponownie w obr?bie luzowskich dóbr kameralnych;w 1818 zakupiona przez Kapu?ci?skich, nast?pnie sno?? Nowina Sroczy?skich, w 2-giej po?owie XIX w. nale?a?a cz??ciowo do Klimyiczów i ?ychli?skich, w latach 80-tych do Zygmunta Munza, na prze?omie XIX w. i w. w posiadaniu m. in. Ludwika hr. Dembickiego oraz Zygmunta i Stanis?awa Bia-zeskich, pó?niej Stanis?awa Niedzie?skiego, od 1906 w?asno?? kolejno Maksymia i Alfreda Liptay'ów.Wie? spustoszona przez najazdy tatarskie w XVII w., cz??ciowo zniszczona w 1914 i 1941 oraz podczas zmaga? polsko-ukrai?skich w latach 1944-1947. Osada z przewag? gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrze?ach bru?nie?skiego o?rodka kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowany niewielki zak?ad metalurgiczny, przy którym w ci?gu XVIII w. rozwin??a si? samodzielna osada o pierwotnej nazwie "Ruda (Rudka) Bru?nie?ska" a nast?pnie "Rudka". Od 1785 na terenie wsi, od strony Starego Brusna, istnia?a kolonia niemiecka Deutschbach, obecnie Polanka Horyniecka. W sk?adzie etnicznym przewa?ali Polacy, nast?pnie wyst?powali Ukrai?cy i ?ydzi. Du?a wie? rozci?gni?ta wzd?u? prawego brzegu potoku Brusienka, p?yn?cego na zachód i równolegle biegn?cej drogi ??cz?cej niegdy? Werchrat?
i Stare Brusno z Cieszanowem, która przeci?ta jest szlakiem wiod?cym z Hory?ca do P?azowa. Osada w wi?kszej cz??ci w typie ?a?cuchówki, pierwotnie z przysió?kiem M?odowce. W zachodnim ko?cu wsi usytuowany ko?ció? pw. Nawiedzenia NMP, a we wschodnim drewniana cerkiew grekokatoiicka., pw. ?w. Paraskewii. Przy drodze do P?azowa istnia?y dawniej zabudowania dworskie i folwarczne.

So?ectwo Polanka Horyniecka
Ma?a wioska po?o?ona po prawej stronie doliny Brusienki, nieco powy?ej Nowego Brusna, u podnó?a wa?u Roztocza. Poprzednio Deutschbach (Niemiecki Potok); za?o?ona w latach 1782-83 przez Niemców w ramach kolonizacji Galicji prowadzonej przez cesarza Józefa II.
W czasie okupacji Niemcy opu?cili Deutschbach. Po wojnie nazw? wsi zmieniono na Polanka Horyniecka. Obecna wie? obejmuje tereny dwóch dawnych jednostek osadniczych, kolonii Deutschbach i Starego Brusna. Obecnie we wsi zajmuj?cej obszar 3,06 km , jest zaledwie 30 gospodarstw. Nieco na pó?noc od wsi wybija si? w?ród pól zalesione wzgórza Hrepcianka (331 m), wybitnie osta?cowy pagór, w rejonie którego znajduje si? kilka sowieckich schronów bojowych z 1941 r. i resztki rowów przeciwczo?gowych.
Oko?o 3 km na pó?nocny zachód od wioski, na urokliwej polanie, istnia? dawniej folwark nale??cy do maj?tku w Hory?cu. Po wojnie powsta?o tu PGR Polanka, po jego upadku w 1989 r. nabyte przez Przedsi?biorstwo Rolno-Handlowe "Amigo", które prowadzi?o tu stadnin? koni. Od1998 r. gospodarzy tu nowo powsta?a spó?ka agroturystyczna "Polanka", tak?e prowadz?ce stadnin? koni i dysponuj?ce baz? noclegow?. W rejonie by?ego folwarku jest ?adny staw, kapliczka, kamienny krzy? przydro?ny i resztki jazu m?yna wodnego. W okolicy ciekawie ukszta?towane garby Roztocza si?gaj?ce wysoko?ci 350-360 m i rozleg?e lasy. Szczególnie interesuj?ce s? po?o?one w pobli?y ?ród?a Brusienki.
Od Polanki Horynieckiej prowadzi na wschód, w g??b Roztocza, w?ska kamienista droga, któr? mo?na dotrze? a? do Werchraty. Niewiele ponad kilometr od wioski, na Kamiennej Górze zw. te? Brusienk? (365 m), znajduj? si? s?ynne niegdy? kamienio?omy. W rejonie tym wyst?puj? du?e z?o?a wapieni litotamniowych z dolnej fazy tortonu, eksploatowane co najmniej od kilku stuleci.

So?ectwo Podemszczyzna
Pierwotnie znana jako "Podymszczyzna". Pocz?tki osadnictwa datowane na pó?ny okres wp?ywów rzymskich. Osada za?o?ona prawdopodobnie w 3-ciej ?wierci XVI w.; w 1579 sprzedana przez Ann? z Magierów Niszczyck? Stanis?awowi Cieszanowskiemu, staro?cie samborskiemu. Do ko?ca XVII w. pozostawa?a w sk?adzie klucza cieszanowskiego, w posiadaniu pocz?tkowo Cieszanowskich, Wierzbickich i Lipskich, a od 1637 Be??eckich. Na pocz?tku XVIII w. wie? ospad?a od w?o?ci Cieszanowskich, utrzymuj?c si? w r?kach Be??eckich. W 2-giej ?wierci XIX w. przesz?a w posiadanie Ignacego Mrozowickiego, nast?pnie Julii Karczewskiej; w po?owie XIX w. nale?a?a do Feliksy z Be??eckich Westkówny, a nast?pnie W?adys?awy z Estków Za?uskiej; w 2-giej po?owie w?asno?? adwokata Lwa Wszelaczy?skiego. Pod koniec XIX w. maj?tek zosta? w??czony do dóbr horynieckich i nale?a? odt?d do ks. Poni?skich, w po?owie lat 20-tych XX w. obszar dworski przej?li cz??ciowo Kar?owscy.
Osada wyniszczona przez najazdy tatarskie w XVII w., w trakcie l i II wojny oraz podczas walk z UPA. Niegdy? funkcjonowa?y: dwie karczmy, m?yn, tartak, gorzelnia, cegielnia; wyrabiano smo??, w?giel drzewny, pota? i terpentyn?. Wie? zamieszkiwana by?a przez Ukrai?ców, Polaków i ?ydów.
Miejscowo?? po?o?ona na sk?onie wzniesienia opadaj?cego w dolin? rzeczki ?widnica, przy drodze ??cz?cej Nowe Brusno ze szlakiem prowadz?cym z Lubaczowa do Hory?ca. G?ówna cz??? wsi w uk?adzie ?a?cuchówki, od wschodu przylega do niej przysió?ek Puchacze; od pó?nocnego-zachodu istnia? niegdy? przysió?ek K?osowskie. Przy pó?nocnym ko?cu wsi miejsce po cerkwi greko-katolickiej, pw. Opieki NMP, a przy po?udniowym nad ?widnic? po?o?ony dawniej dwór z ogrodem krajobrazowym i folwarkiem.

So?ectwo Krzywe
Pierwotnie okre?lana tak?e jako "Krzywa Wie?", "Krzywo b?ocie". Za?o?ona prawdopodobnie w XVII w., wzmiankowana w 1709. Pocz?tkowo osada królewska w granicach starostwa lubaczowskiego; na pocz?tku XVIII w. wydzier?awiona Teodorowi Aleksandrowi Czas?awskiemu, cze?nikowi ró?a?skiemu, towarzyszowi chor?gwi królewicza Aleksandra, który w 1714 za zezwoleniem Króla Augusta II, odst?pi? wie? Tomaszowi Aleksandrowi G?seckiemu, skarbnikowi be?skiemu. Ok. po?owy XVIII w. ponownie w dobrach staro?cie?skich. W 1791 maj?tek zosta? zaj?ty przez rz?d i w 1818 sprzedany Stefanowi Kapu?ci?skiemu. W 2-iej po?owie XIX w. jako w?a?ciciele wyst?powali Witwiccy i Radkiewicze oraz Micha? Kislingier. Pod koniec XIX w. obszar dworski wszed? w sk?ad dóbr horynieckich i znalaz? si? w posiadaniu ks. Poni?skich, a od lat 20-tych XX w. cz??ciowo Kar?owskich. Niegdy? we wsi funkcjonowa?y dwie karczmy. Miejscowo?? zamieszkiwana by?a przez Ukrai?ców, Polaków i ?ydów. G?ówna cz??? wsi po?o?ona dawniej na stoku wzniesienia, opadaj?cego w dolin? potoku Krzywe, dop?ywu ?widnicy, przy drodze, która dobiega?a do g?ównego szlaku, ??cz?cego Lubaczów z Hory?cem i Nowym Brusnem. Obecnie wie? tworz? dawne jej cz??ci: Duchnicze i Tarasówka. W centrum dawnej osady zachowany cmentarz, przy którym usytuowana dzwonnica z XIX/XX w. Niegdy? na wzniesieniu z zachodniej cz??ci wsi, przy g?ównej drodze, istnia? folwark.

So?ectwo Wólka Horyniecka
Ma?a wioska po?o?ona 3 km na po?udniowy wschód od Hory?ca Zdroju, na szerokiej piaszczystej równinie, obrze?onej p?atami lasów na horyzoncie. W XVII-XVIII w. w rejonie wioski istnia?a papiernia. Jej ?lady przetrwa?y w nazwie przysió?ka Papiernia, po?o?onego nieco na pó?noc od wioski, nad rzeczk? o tej samej nazwie Wie? zajmuje obszar o powierzchni 8,38 km , posiada 70 gospodarstw i liczy 351 mieszka?ców. Na polach pomi?dzy Wólk? Horynieck? a Hory?cern jest tajemniczy kopiec, miejsce od dawna okre?lane jako mogi?a, by? mo?e si?gaj?ca czasów przedhistorycznych. Miejscowe podanie wi??e go z osob? Jana Sobieskiego. Inna wersja legendy powiada, ?e jest to mogi?a poleg?ego wodza, usypana przez jego ?o?nierzy.

So?ectwo Radru?
Pierwotnie wie? wyst?powa?a pod nazw?: "Nadrruscz", "Zadru?", "Radrus". W 1-szej po?owie XVI wieku obj?ta kolonizacj? wo?osk?. Prawo ruskie wzmiankowane w 1545, ostatecznie wprowadzone w 1569 przywilejem króla Zygmunta Augusta, potwierdzone nast?pnie w 1634 przez króla W?adys?awa IV. Do 1462 zapewne w posiadaniu ksi???t mazowieckich, nast?pnie wie? królewska w starostwie lubaczowskim. Od 1778 w dobrach kameralnych; w 1818 zakupiona przez Piotra Dobrskiego, od ok. 1842 w posiadaniu Jana Szwajkowskiego a od 1862 Leo Borowskiego, nast?pnie w?asno?? kolejno: od 1864 Jana Starowiejskiego, od ok. 1873 Kazimierza Andruszewskiego, od ok. 1891 na krótko Wac?awa Toczyskiego, ju? od ok. 1892 Jana Jaworskiego, od pocz. XX w. Leszka Majewskiego, od ok. 1912 Boles?awa Targowskiego, a od ok. 1926 do ko?ca lat 30-tych Marii Wojakiewiczowej. Wie? spustoszona przez najazdy tatarskie: na pocz. XVI w. i w latach 1621,1626, 1629, 1672. W 1-szej po?owie XVII w. miejsce sporu o wysoko?? powinno?ci i op?at mi?dzy w?o?ciami a administracj? staro?ci?ska.. Teren zmaga? polsko-ukrai?skich w latach 1944-1947.
Rozwój wsi na prze?omie XVI i XVII w. - wówczas lokalny o?rodek hutnictwa i obróbki ?elaza, od XVI w. wzmiankowani równie? bartnicy, karczmarze, m?ynarze, w XVII w. tak?e tkacze, browar z winnic? w tym czasie pocz?tek eksploatacji kamienia dla celów produkcji wapna; w XIX - XX w. przy dworze czynna gorzelnia. W sk?adzie etnicznym do lat 40-tych XX w. wyst?powali kolejno Ukrai?cy, Polacy, ?ydzi i Niemcy. Niegdy? rozleg?a wie? po?o?ona miedzy potokami Glinianiec na pó?nocy i Baszenka na po?udniu; g?ówna cz??? osady rozci?gni?ta na kraw?dzi g??bokiej i podmok?ej doliny potoku Radru?ka, lewobrze?nego dop?ywu Papierni, p?yn?cego szerokimi zakolami na zachodzie. Niegdy? w centrum wsi miejsce przeci?cia traktu wiod?cego z Niemirowa do Narola, z lokaln? drog? prowadz?ca, z Hory?ca do Potylicza. Pierwotnie o charakterze ?a?cuchówki z pozosta?o?ci? uk?adu dworzyskowego (Gaje Lasowe), z?o?ona z kilku przysió?ków: Ha?anie, Hrynie, Kuzyki, Kuczery, Prusy, Sopot Wielki, Sopot Ma?y. W 1938r. wie? liczy?a 2.590 mieszka?ców - w tym 2.410 greko-katolików. W 1945r. przeci?ta granic?. Obecnie niewielka miejscowo??, po?o?ona przy granicy pa?stwa, na uboczu g?ównych szlaków komunikacyjnych, o rozproszonej zabudowie. W centrum osady, na prawym brzegu Radru?ki, usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, parafialna, pw. ?w. Paraskewii, obecnie nieu?ytkowana, nieco dalej na po?udniu, na lewym brzegu potoku, dawna kaplica greko-katolicka, filialna, pw. ?w. Miko?aja, obecnie kaplica rzymsko-katolicka, filialna. Pierwotnie istnia?y: dwór z ogrodem na po?udniowym skraju osady (dawne PGR); karczma w ?rodkowej cz??ci wsi, przy drodze do Potylicza; dwa m?yny: 1-szy w przysió?ku Ha?anie, na potoku Glinianiec, w pó?nocno-zachodniej cz??ci wsi; 2-gi w przysió?ku Hrynie, na potoku Baszenka, na po?udniowy-zachód od centrum osady.

So?ectwo Nowiny Horynieckie
Pierwotna nazwa wsi: Nowe Wzgórze, zamieszka?e niemal wy??cznie przez ludno?? polsk?. Wg miejscowej tradycji za?o?ona jako osada le?na w 1484r. przez drwali, smolarzy i w?glarzy. W 1809r. podczas wojny z Austri? pod??a?y przez wie? w drodze na Lwów wojska ks. Józefa Poniatowskiego. W 1914r. pod Nowinami dosz?o do du?ej bitwy, w której rosyjski genera? Plekwe zada? kl?sk? wojskom austriackim arcyksi?cia Józefa Ferdynanda, bior?c wielu je?ców. W lesie w pobli?u wsi cmentarz wojenny z 1923r. , na którym pochowano 1000 poleg?ych w tej bitwie ?o?nierzy austriackich i rosyjskich. W marcu 1944r. w rejonie Nowin partyzanci wysadzili poci?g za co w odwecie Niemcy spalili cz??? wsi. W nocy z 16 /17 sierpnia 1944r. bojówki UPA zamordowa?y 18 Polaków i spali?y wi?kszo?? zabudowa?. Po tej tragedii mieszka?cy opu?cili wie? a? do 1948r. (cz??? uchod?ców za?o?y?a pod Lubaczowem now? wie? Piastowe). Nowiny Horynieckie zajmuj? obszar o powierzchni 5,26 km2, maj?49 gospodarstw i licz? 110 mieszka?ców. Przed wojn? we wsi by?o prawie 150 gospodarstw. Mimo zniszcze? zadanych przez Niemców i UPA, na terenie wioski przetrwa?o kilka drewnianych domów z pocz?tków XX w. oraz trzy XIX-wieczne kapliczki. Po?rodku wsi kamienny krzy?, ustawiony na mogile ofiar napadu UPA. Na wschodnim kra?cu kapliczka ?w. Jana postawiona podobno na pami?tk? rozgromienia przez wojska Sobieskiego w 1672 r. oddzia?u tatarskiego, który zdo?a? unikn?? pogromu pod Cieszanowem. Kapliczka mia?a by? postawiona ju?  w 1672 r. i wtedy to podobno zmieniono nazw? wsi. Na zachodniej kraw?dzi wzgórza Buczyna, zwanego te? Pa?sk? Gór?, znajduje si? cmentarz ?o?nierski z czasów I wojny ?wiatowej. Cmentarz urz?dzony w 1923 r., kryje szcz?tki poleg?ych w bitwie pod Nowinami, w tym ponad 100 Polaków walcz?cych w obu obcych armiach.

So?ectwo Werchrata
Wie? pierwotnie znana jako "Wierzchrata", "Wichrata". Po?wiadczona ?ród?owo w 1444; prawo wo?oskie wzmiankowane w 1507; w 1582 wyst?powa? knia?. Do 1775 osada wchodzi?a w sk?ad dóbr wojewody be?skiego; nast?pnie nale?a?a do Zofii ks. Lubomirskiej, wojewodziny lubelskiej, pó?niej na krótko stanowi?a w?asno?? Ksawerego Starze?skiego. Przed 1804 wyst?powa?a jako centrum niewielkiego klucza dóbr w posiadaniu hr. ?osiów. W ko?cu XIX w. w?asno?? m. in. Rozalii Ottenkron, Ludwika hr. D?bickiego, Emanuela i nast?pnie Heleny Homoliacz; od pocz?tku XX w. obszar dworski nale?a? m. in. do Aby Ettlinger. Wie? spustoszona w trakcie najazdów tatarskich na pocz?tku XVI w.; w 1-szej po?owie XVII w. obj?ta zaburzeniami spo?ecznymi na tle ekonomicznym; wyniszczona w 1915, podczas nalotu niemieckiego w 1939 oraz niemal zupe?nie podczas walk LWP z UPA w latach 1944-47. W przesz?o?ci wiejski o?rodek rzemie?lniczy o du?ym znaczeniu; od XVI do XX w. rozwój eksploatacji kamienia (wapno, kamienie m?y?skie i ?arnowe) w obr?bie bru?nie?skiego rejonu kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowani hutnicy i rudnicy, ku?nierze, a w XVIII w. tak?e liczni tkacze. Od XVI w. funkcjonowa? m?yn i karczma; na prze?omie XIX i XX w. ilo?? karczem i domów zajezdnych wzros?a do dziewi?ciu, w tym czasie przy m?ynie funkcjonowa? tartak i folusz, wówczas tak?e czynnych by?o kilku garncarzy. W zestawie etnicznym przewa?a?a ludno?? ukrai?ska, nast?pne miejsce zajmowali ?ydzi, Polacy i Niemcy. W 1939r. wie? liczy?a 3.210 mieszka?ców. Ludno?? ukrai?ska wysiedlona zosta?a w maju 1947r. Osada po?o?ona na pagórkowatym terenie Wschodniego Roztocza, w pa?mie Horaje, na po?udniowy wschód od wyniesienia Wielkiego Dzia?u (390 m n.p.m.), u ?róde? i w dolnym biegu rzeki Rata, wzd?u? traktu ??cz?cego niegdy? Raw? Rusk? z Narolem przy jaros?awsko-sokalskiej linii kolejowej (ob. Jaros?aw-Be??ec). Niegdy? rozleg?a wie?, z?o?ona z g?ównej cz??ci o charakterze ?a?cuchówki i licznych przysió?ków bezkszta?tnych, z których wa?niejsze: Bohusze, Dahany, File, Goraj, Górniki, Kozubele, Majdan, Monastyrz (Monastyr), Mrzyg?ody, Nesteraki, Nied?wiedzie, Stawki (Stawy-szcze), Zawa?y?a. Obecnie ?redniej wielko?ci osada z rozproszon? zabudow? skoncentrowan? przy g?ównej drodze przelotowej. W centrum usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka., parafialna, pw. ?w. Jerzego, obecnie ko?ció? katolicki. W przysió?ku Monastyrz, w latach 1678-1806, istnia? monaster bazylianów z trzema ?wi?tyniami, z których najd?u?ej czynna by?a cerkiew pw. Opieki N M P. W pobli?u funkcjonowa?a równie? niewielka pustelnia, za?o?ona przez ?w. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego) w 1891, a tak?e, na tzw. "Buczynie", greko-katolicka kaplica liturgiczna; we wschodniej cz??ci osady znajdowa? si? dwór wraz z folwarkiem (ob. PGR).

So?ectwo Prusie
Wie? niegdy? znana pod nazw? Pro?nia, Prusye, Prussye. Po?wiadczona przez Jana D?ugosza ok. 1475. Na prze?omie XV i XVI w. obj?ta kolonizacj? na prawie wo?oskim, wzmiankowanym od 1507. Od pocz?tku XIX w. wie? królewska w starostwie lubaczowskim, w 1818 zakupiona przez Franciszka Schrotta, po czym do po?owy XIX w. w?asno?? Micha?a ?wi?tkiewicza i jego spadkobierców; pó?niej w posiadaniu m. in. Samuela i Bernarda Wohfel-dów, Wieliczków oraz Wiktora i Franciszki Jordanów. Od 1874 maj?tek zosta? w??czony do dóbr Rawa Ruska, nale??cych do Adama, a nast?pnie Paw?a ks. Sapiehów. Osada cz??ciowo zniszczona przez najazdy tatarskie na pocz?tku XVI w.; w 1-szej po?owie XVII w. obj?ta zaburzeniami spo?eczno-ekonomicznymi. Wie? z przewag? gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrze?u bru?nie?skiego rejonu kamieniarskiego; od XVI w. funkcjonowa? m?yn i stawy hodowlane oraz karczma, rozwija?o si? gontarstwo, w XIX w. czynna by?a hamernia miedzi, a tak?e cegielnia przy folwarku. W sk?adzie etnicznym wyst?powali Rusini, Polacy i ?ydzi. Ludno?? ukrai?ska wysiedlona zosta?a w maju 1947r.
Miejscowo?? po?o?ona na Wschodnim Roztoczu, w dolinie rzeki Rata, wzd?u? po?udnikowego traktu ??cz?cego dawniej Werchrat? z Potyliczem i Rawa. Ruska. Obecnie osada przedzielona granica, pa?stwow?, rozci?gni?ta w typie ?a?cuchówki z istniej?c? niegdy? cz??ci?: Za ?uhem. Przy zachodnim ko?cu wsi usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, pw. Narodzenia NMP, obecnie kaplica katolicka. Na po?udniowy-wschód od centrum znajdowa? si? dwór z folwarkiem. W latach 1897-1914 istnia?a pustelnia ??. Albertynek.

So?ectwo Dziewi?cierz
Pierwotna nazwa "Dziewi?ciory". W latach 1565-1566 lokowana na surowym korzeniu przez Andrzeja Myszkowskiego, wojskowego krakowskiego, kasztelana lubelskiego, ówczesnego starost? lubaczowskiego. W 1630r, osada liczy?a 56 domów. Do 1778 wie? królewska w obr?bie starostwa lubaczowskiego, nast?pnie w sk?adzie dóbr kameralnych; w 1918 sprzedana Franciszkowi Schrottowi, wkrótce przesz?a na w?asno?? Micha?a ?wi?tkiewicza,. a pó?niej na jego spadkobierców; w 2-giej po?owie XIX w. nale?a?a do Fryderyka Hausnera, Pauliny Bauman; na prze?omie XIX i XX w. d?u?ej pozostawa?a w posiadaniu Wiktora i Franciszki Jordanów, nast?pnie zosta?a przej?ta przez w?a?cicieli ?ydowskich; na pocz?tku XX w. maj?tek rozparcelowano. Na pocz?tku XVII w. osada obj?ta zaburzeniami spo?ecznymi o charakterze ekonomicznym; cz??ciowo zniszczona podczas l i II wojny ?wiatowej. W XVIII - XX w. znaczny rozwój rzemios?a garncarskiego obok centrum potylickiego oraz kamieniarskiego na obrze?ach o?rodka bru?nie?skiego. W XVII w. czynna niewielka huta ?elaza, od tego czasu funkcjonowa?y: m?yn i karczmy. W?ród ludno?ci w przewadze wyst?powali Ukrai?cy, nast?pnie kolejno: Polacy, Niemcy i ?ydzi.
W centrum wsi rozga??zia? si? g?ówny szlak prowadz?cy z Lubaczowa przez Horyniec a wschód do Potylicza, Rawy Ruskiej i Be?za oraz na pó?noc do Werchraty, który ??czy? si? z lokaln? droga, wiod?c? na pó?nocny-zachód, z Poty?icza do Starego Brusna. sada za?o?ona pierwotnie z kilku rozrzuconych cz??ci i bezkszta?tnych przysió?ków, z których wa?niejsze: Dolina (Dunajecka, Popowa), Kiernica, Moczary, So?otwina, Srome ?ozy. Oko?o 1785r. mi?dzy Dziewi?cierzem a Potyliczem powsta?a kolonia. W l938r. wie? liczy?a 2.750 mieszka?ców - w tym 2.210 greko-katolików. W 1945r. zosta?a przeci?ta granic?, - m. in. Isingen znalaz? si? po stronie ukrai?skiej. Obecnie niewielka przygraniczna miejscowo?? z rozproszon? zabudow?, posiad?jsca 26 gospodarstw i 355 mieszka?ców, zajmuje obszar o powierzchni 14,76 km2



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2021 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.031 secs