G?ówna Konie Bilety Lotnicze Ryanair Wizzair Wycieczki Alpy Bilety Rzeszów Mapa Podkarpacia Tanie Loty
Kamera Rzeszów Bilety Autokarowe Zdrowie i Uroda Ci??a i Poród Dieta i Odchudzanie Wypo?yczalnia Pizza Rzeszów
DODAJ OFERTE Aktualno?ci BANERY REKLAMA Prywatno?? Kontakt Foto Wycieczki Rzeszów MTB Rzeszów
Agroturystyka
Apartamenty
Biura turystyczne
Domki letniskowe i wypoczynkowe
Hotele i Motele
O?rodki wczasowe i wypoczynkowe
Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery
Pola namiotowe
Przewodnicy i Piloci
P?ywalnie i Baseny
Restauracje i Gastronomia
Sanatoria
Schroniska
Sklepy sportowe i turystyczne
Stadniny koni
W?dkarstwo
Wyci?gi narciarskie
Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne
Dodaj ofertę
Gdzie sp?dzisz Wakacje 2011?
Bieszczady
Beskid Niski
Pogórze
W mie?cie
U rodziny
Ze znajomymi
Wyniki :: Więcej

.: Miasto Rzeszów

Rzeszów jest stolic? województwa podkarpackiego. Z powierzchni? 54 km kw. i liczb? mieszka?ców ok. 163 tys. jest jednym z najwi?kszych o?rodków miejskich tego regionu kraju. W po?o?onym nad rzek? Wis?ok mie?cie spotykaj? si? dwie krainy geograficzne – równinna, lesista Kotlina Sandomierska i pi?knie ukszta?towane, pagórkowate Pogórze Karpackie. Okolice Rzeszowa obfituj? w nale??ce do najbogatszych w Polsce z?o?a gazu ziemnego i ropy naftowej. Korzystne po?o?enie miasta w regionie przygranicznym rozszerzonej Unii Europejskiej, blisko?? po?udniowej i wschodniej granicy pa?stwa (odleg?o?? do granic ze S?owacj? i Ukrain? wynosi niespe?na 90 km) stanowi? o znaczeniu miasta jako wa?nego w?z?a komunikacyjnego, sprzyjaj? rozwojowi handlu i turystyki.
Szczególnie istotna dla rozwoju miasta jest dogodno?? po??cze? komunikacyjnych. Tu krzy?uj? si? wa?ne trakty drogowe – mi?dzynarodowa trasa E-40 Drezno-Kijów oraz drogi krajowe nr 9 i 19, umo?liwiaj?ce najkrótsze po??czenie krajów skandynawskich i nadba?tyckich z pa?stwami Europy ?rodkowo-Wschodniej. Przez Rzeszów prowadzi równie? magistrala kolejowa E-30 ze Wschodu na Zachód, maj?ca mi?dzynarodowe znaczenie gospodarcze.
Turystom zainteresowanym dziedzictwem naszej przesz?o?ci proponujemy poznanie rzeszowskich zabytków, do zachowania i odnawiania których przyk?ada si? szczególn? wag?. Udokumentowana historia miasta si?ga roku 1354, kiedy to król Kazimierz Wielki nada? Rzeszowowi prawa miejskie. Do najbardziej interesuj?cych zabytków mo?emy zaliczy?: XIV-wieczny Ko?ció? Farny; datowany na wiek XV, wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany Ratusz (pi?knie odrestaurowany w latach 1993-1996); XVI-wieczny Zamek Lubomirskich; pochodz?ce z XVII wieku: ko?ció? oo. Bernardynów, Zespó? Klasztorny Popijarski i Letni Pa?acyk Lubomirskich; XVIII-wieczny ko?ció? i klasztor oo. Reformatów; jak równie? kamienice w Rynku, które obecn? form? architektoniczn? otrzymywa?y stopniowo, pocz?wszy od XVII wieku. Spo?eczno?? Rzeszowa przez wieki by?a mieszank? kultur i narodów. Dowodem zamieszkiwania tutaj ludno?ci ?ydowskiej s? do dzi? zachowane Synagogi - Staromiejska z XVII i Nowomiejska z XVIII wieku. Szczególn? atrakcj? dla zwiedzaj?cych jest podziemny szlak turystyczny usytuowany pod p?yt? Rynku.
Tury?ci maj? zapewnion? w mie?cie szerok? baz? noclegowo-gastronomiczn?. Mo?na przyjemnie sp?dzi? czas w pizzeriach, restauracjach, kawiarniach i dyskotekach. W mie?cie dzia?aj? liczne muzea, galerie fotografii i malarstwa, domy kultury. Do najbardziej charakterystycznych nale??: Muzeum Etnograficzne im. Franciszka Kotuli, które posiada jeden z najbogatszych zbiorów w kraju oraz powsta?e w 2002 roku Muzeum Historii Miasta Rzeszowa.

Dzi?kujemy Urz?dowi Miasta Rzeszowa za przekazanie materia?ów promocyjnych i zapraszamy na oficjaln? stron? Rzeszowia: www.eRzeszow.pl

  1. Historia Rzeszowa
  2. Kalendarium Historyczne
  3. Prawa Miejskie
  4. Zabytki w Rzeszowie
  5. Podziemna Trasa Turystyczna
  6. Turystyka, Wypoczynek, Szlaki Piesze i Rowerowe
1. Historia Rzeszowa

Archeologiczne znaleziska dowodz?, ?e jeszcze przed uzyskaniem prawa lokacyjnego Rzeszów by? ju? du?? osad? po?o?on? w rejonie dzisiejszego Staromie?cia (Antiqua Reschow). Pierwsza udokumentowana wzmianka o grodzie pochodzi z 1354 roku, kiedy to Rzeszów otrzyma? prawa miejskie. Król Kazimierz Wielki darowa? miasto rycerzowi i dyplomacie Janowi Pakos?awicowi, który z wdzi?czno?ci przyj?? nazwisko - Rzeszowski. Zgodnie z jego wol? miasto przeniesiono w miejsce dzisiejszego Starego Rynku. Ród Rzeszowskich w?ada? miastem do roku 1583.  
W 1363 roku istnia? ju? w Rzeszowie ko?ció? parafialny, a w roku 1406 otworzono parafialn? szko??. Na pocz?tku XV wieku miasto zniszczy? po?ar. Odbudowane, otrzyma?o wiele przywilejów: pozwolenie na sprzeda? piwa, wina oraz soli, zgod? na prowadzenie kramów rzemie?lniczych oraz pobieranie op?at celnych i myta przewozowego. Dzieki temu oraz wytyczeniu przez Rzeszów g?ównych szlaków komunikacyjnych do Krakowa i Lwowa oraz Dukli i Sandomierza - znaczenie miasta nad Wis?okiem szybko ros?o. W roku 1430 Rzeszów uzyska? prawo p?dzenia byd?a z Rusi do Krakowa i dalej, a? do Niderlandów. W 1589 r. Sejm Warszawski uzna? rzek? Wis?ok za sp?awn?, dzi?ki czemu powsta? nowy szlak handlowy, wiod?cy przez San i Wis?? do Gda?ska.
W wieku XVI miasto posiada?o ju? dobrze zorganizowan? administracj?, na któr? sk?ada?y si? s?d i rada miejska (od 1633 r. zwana Magistratem). Cz?onkowie jej pe?nili kolejno funkcj? burmistrza. Kupcy rzeszowscy utrzymywali rozleg?e kontakty handlowe z Warszaw?, Krakowem, Wroc?awiem a tak?e Litw?, Mo?dawi? i W?grami. Mieszczanie szybko si? bogacili, rozwija?o si? rzemios?o zorganizowane w cechach. I chocia? nie omija?y Rzeszowa cz?ste po?ary, wojny, ?upieskie napady Wo?ochów i Tatarów - miasto za ka?dym razem podnosi?o si? z upadku i ros?o.
Ostatnie ?wier?wiecze XVI w. i pierwsze czterdzie?ci lat XVII w. to czas najwi?kszej ?wietno?ci miasta, które sta?o si? wa?nym o?rodkiem handlu i rzemios?a. Ten "z?oty okres" w rozwoju Rzeszowa zwi?zany jest ?ci?le w nowym suwerenem - Miko?ajem Spytkiem Lig?z?. W?a?ciciel rozbudowa? i ufortyfikowa? Rzeszów w sposób na owe czasy nowoczesny, fundowa? wyposa?enie ko?cio?a, ?o?y? na nowe budowle municypalne. W roku 1591 wzniós? ratusz miejski, w 1600 r. rozpocz?? budow? okaza?ego zamku, a nast?pnie otoczy? miasto wa?ami obronnymi (1627 r.). W latach 1624 - 1629 ufundowa? warowny klasztor oo. Bernardynów, w którego ?wi?tyni mia?o znale?? si? przysz?e mauzoleum rodu Lig?zów. O zamo?no?ci Rzeszowa ?wiadcz? ksi?gi miejskie z ko?ca XVI i pocz?tku XVII wieku, które wymieniaj? wielu dzia?aj?cych na jego terenie z?otników. W?ród nich wyj?tkow? pozycj? piastowa? mistrz Wawrzyniec Kasprowicz.
W roku 1638 Rzeszów wraz z okolicznymi w?o?ciami przeszed? we w?adanie rodu Lubomirskich. Jerzy Sebastian Lubomirski - potomek bogatej magnackiej rodziny - by? cz?owiekim wykszta?conym, politykiem, utalentowanym dowódc? wojskowym. Za?o?y? w roku 1658 s?ynne pó?niej Kolegium Pijarów, b?d?ce wówczas jedn? z nielicznych w Polsce szkó? ?rednich. W?ród jego wyk?adowców by? ksi?dz St. Konarski. Na przestrzeni wieków podwoje szko?y opu?ci?o wielu s?awnych pó?niej Polaków m. in.: Ignacy ?ukasiewicz, W?adys?aw Sikorski, W?adys?aw Szafer, Julian Przybo?.
Na prze?omie XVI i XVII wieku miasto rozros?o si?, wykraczaj?c poza dotychczasowe ?redniowieczne granice. Szybko jednak - na skutek wojen, tragicznego po?aru w roku 1681 oraz niefortunnej polityki kolejnych w?a?cicieli z rodu Lubomirskich, zacz??o podupada?.
Lubomirscy, czerpi?c znaczne korzy?ci z handlu zbo?em, d??yli równocze?nie do ograniczenia swobód mieszczan, rzemie?lników i kupców. Rzeszów, zyskuj?c jako siedziba magnatów traci? jednocze?nie znaczenie gospodarczo - handlowe.
W okresie konfederacji barskiej 13 sierpnia 1769 roku pod Rzeszowem - w rejonie dzisiejszej dzielnicy Pobitno - dosz?o do bitwy pomi?dzy oddzia?ami konfederatów a oddzia?ami rosyjskimi. Po bitwie cia?a zabitych pochowano a nad mogi?? Polaków, dla upami?tnienia batalii, usypano zachowany do dzi? kopiec ziemny.
Upadek miasta ostatecznie przyspieszy?o zaj?cie Ma?opolski - w roku 1772 - przez zaborcze wojska austriackie. W rok pó?niej uczyniono z Rzeszowa siedzib? obwodu administracyjnego - cyrku?u. W zamku Lubomirskich w?adze austriackie ulokowa?y s?d i wi?zienie.
Licz?ce 3,3 tys. mieszka?ców miasto wraz z rozleg?ym terytorium Ma?opolski (zwanej przez zaborców Galicj?) na okres 146 lat wesz?o w sk?ad imperium Habsburgów. Jego po?o?enie na rubie?y monarchii, blisko?? granicy z Cesarstwem Rosyjskim, w strefie potencjalnego konfliktu dwóch mocarstw (a wi?c i wysokiego ryzyka inwestycyjnego), spowodowa?o odp?yw lokalnego kapita?u. Rzeszów jako o?rodek miejski coraz bardziej traci? na znaczeniu. O?ywcze impulsy w rozwoju miasta pojawi?y si? dopiero w po?owie XIX wieku. W roku 1844 Rzeszów naby? od ksi?cia Jerzego Lubomirskiego prawo dominalne i w rok pó?niej sta? si? miastem wolnym.
Uzyskanie przez Galicj? znacznych swobód politycznych i gospodarczych w ramach Austro-W?gierskiej Monarchii by?o kolejnym wydarzeniem sprzyjaj?cym rozwojowi Rzeszowa. W roku 1858 do miasta doprowadzono lini? kolejow?, któr? nast?pnie, w 1863 roku, przed?u?ono do Lwowa.
W roku 1848 w Galicji zniesiono pa?szczyzn?. Oznacza?o to w pe?ni rynkow? gospodark? w rolnictwie, ale tak?e woln? konkurencj? o miejsca pracy na wsi. Ujawni?o si? ogromne bezrobocie. Mieszka?cy przeludnionych, ubogich galicyjskich wiosek emigrowali "za chlebem" do Ameryki, Niemiec i Francji, ale tak?e do pobliskich miast. W roku 1910 Rzeszów liczy? 23 tysi?ce mieszka?ców. Po?ow? z nich stanowi?a ludno?? pochodzenia ?ydowskiego. Niewielkie miasteczko zacz??o si? przekszta?ca? w miejski o?rodek kapitalistyczny. W roku 1888 pojawi?y si? w nim telefony, w 1900 powsta?a gazownia i gazowe lampy uliczne, a 11 lat pó?niej uruchomiono elektrowni? oraz rozpocz?to zak?adanie sieci wodoci?gowej.
W latach poprzedzaj?cych wybuch I wojny ?wiatowej Rzeszów zyska? now? funkcj? jako zaplecze twierdzy przemyskiej. W tym czasie, na pó?nocnych kra?cach Austro-W?gierskiej Monarchii trwa?a intensywna rozbudowa infrastruktury militarnej. Dla Rzeszowa oznacza?o to powa?ny dop?yw kapita?u z kasy cesarskiej. Ten okres koniunktury wykorzysta?, sprawuj?cy przez 17 lat swoj? funkcj?, burmistrz Stanis?aw Jab?o?ski. Za jego urz?dowania uko?czono wiele inwestycji budowlanych (koszary, szko?y, przebudow? ratusza) oraz stworzono infrastruktur? miejsk? (o?wietlenie elektryczne, gaz, nowe wodoci?gi, brukowane ulice). Zbli?aj?cy si? kres monarchii austriackiej sprzyja? narastaniu nastrojów niepodleg?o?ciowych. W roku 1918 rozpocz??a w Rzeszowie dzia?alno?? Polska Organizacja Wojskowa, której komendantem by? Leopold Lis-Kula, pó?niejszy bohater walk o niepodleg?o?? Polski.
Z okresu II Rzeczypospolitej najlepiej zapisa?y si? w historii Rzeszowa lata 1937-1939. W ramach rz?dowego programu rozwoju polskiego przemys?u obronnego, w ?rodkowej Ma?opolsce powsta?y podwaliny tzw. Centralnego Okr?gu Przemys?owego. W Rzeszowie zlokalizowano Pa?stwowe Zak?ady Lotnicze, produkuj?ce do dzi? silniki lotnicze oraz fili? pozna?skiej Fabryki H. Cegielskiego, wytwarzaj?c? dzia?a przeciwlotnicze. Spowodowa?o to o?ywienie inwestycyjne Rzeszowa, które zapewni?o mieszka?com liczne miejsca pracy. W tym czasie miasto otrzyma?o równie? kanalizacj? typu rozdzielczego. W okresie mi?dzywojennym stacjonowa? w Rzeszowie du?y garnizon wojskowy, w sk?ad którego wchodzi?a 10 Brygada Pancerno-Motorowa dowodzona przez genera?a Stanis?awa Maczka.  
Podczas II wojny ?wiatowej Rzeszów uleg? cz??ciowemu zniszczeniu. W gruzach leg?y zabytki, kamienice i zak?ady przemys?owe. Hitlerowcy wymordowali wielu rzeszowian, niszcz?c prawie zupe?nie lokaln? spo?eczno?? ?ydowsk?. W roku 1944, po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej, Rzeszów awansowa? do miana stolicy województwa i centrum administracyjno-kulturalnego po?udniowo-wschodniej Polski. To zadecydowa?o o tempie rozwoju miasta. Przez przy??czenie do Rzeszowa w 1952 roku terenów s?siaduj?cych jego obszar powi?kszy? si? ponad czterokrotnie. 
W latach 1950-60 modernizacji poddano centrum. Zbudowano nowe domy mieszkalne i ró?ne obiekty u?yteczno?ci publicznej (m. in. gmachy Urz?du Wojewódzkiego i ówczesnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR, hal? targow?, kino "Zorza", Dom Handlowy "Delikatesy". Rozpocz?to kontynuacj? budowy osiedli mieszkaniowych w rejonie ulic Hetma?skiej (pierwsze rzeszowskie wie?owce 1960-63) i D?browskiego. W latach nast?pnych powsta?y osiedla: Piastów (1960-65), Baranówka I (1962-71), Tysi?clecia (1963-75) i Pu?askiego (1973-75), w 1969 r. rozpocz?to budow? Nowego Miasta. Rozbudowano tak?e system komunikacji.
Po II wojnie ?wiatowej Rzeszów sta? si? najwa?niejszym o?rodkiem akademickim Polski po?udniowo-wschodniej. W roku 1963 powsta?y dwie pierwsze rzeszowskie wy?sze uczelnie - Wy?sza Szko?a Pedagogiczna oraz Wy?sza Szko?a In?ynieryjna, która w roku 1974 zosta?a przekszta?cona w Politechnik? Rzeszowsk? im. Ignacego ?ukasiewicza. Politechnika Rzeszowska prowadzi do dzi? jedyny w kraju kierunek kszta?cenia pilotów lotnictwa cywilnego. W 1969 r. Uniwersytet im. Marii Sk?odowskiej w Lublinie utworzy? w Rzeszowie swoj? fili?, a w 1993 r. do grona rzeszowskich uczelni w do??czy?y: Akademia Rolnicza oraz Wy?sze Seminarium Duchowne. Kolejnym etapem rozwoju o?rodka akademickiego w Rzeszowie by? rok 1996 r., kiedy do grona rzeszowskich uczelni publicznych do??czy?y dwie uczelnie prywatne: Wy?sza Szko?a Zarz?dzania oraz Wy?sza Szko?a Informatyki i Zarz?dzania. Do 2000 roku w mie?cie funkcjonowa?o siedem wy?szych uczelni, na których kszta?ci?o si? ok. 40 tys. studentów.
W wyniku prac powsta?ej w 1993 r. w Rzeszowie Fundacji Rozwoju O?rodka Akademickiego 1 wrze?nia 2001 r. dzia?alno?? rozpocz?? Uniwersytet Rzeszowski, powo?any w oparciu o Wy?sz? Szko?? Pedagogiczn?, Fili? Uniwersytetu Marii Curie-Sk?odowskiej z Lublina i Wydzia? Zamiejscowy Akademii Rolniczej z Krakowa, który zajmuje si? kszta?ceniem przysz?ych nauczycieli, prawników, ekonomistów oraz pracowników administracji. Pe?n? gam? kierunków edukacji w Rzeszowie uzupe?niaj?: Wy?sze Seminarium Duchowne oraz uczelnie niepa?stwowe: Wy?sza Szko?a Zarz?dzania, Wy?sza Szko?a Informatyki i Zarz?dzania, Wy?sza Szko?a Spo?eczno-Gospodarcza dzia?aj?ca w podrzeszowskim Tyczynie oraz Zamiejscowy Wydzia? Administracyjno - Prawny Wy?szej Szko?y Administracji i Zarz?dzania w Przemy?lu, z siedzib? w Rzeszowie. Ponad 45 tys. uczniów z miasta i regionu zdobywa wiedz? w licznych szko?ach ?rednich, gimnazjach oraz szko?ach podstawowych. Rzeszów jest wi?c miastem ludzi m?odych.
Od grudnia 1997 roku miasto posiada hejna?, który rozbrzmiewa z Ratusza co trzy godziny.
Dzi? Rzeszów jest najwi?ksz? aglomeracj? miejsk? po?udniowo-wschodniej Polski, niekwestionowanym centrum handlowym i gospodarczym, najwi?kszym o?rodkiem akademickim i kulturalnym tej cz??ci kraju, stolic? województwa podkarpackiego oraz siedzib? w?adz diecezjalnych.



2. Kalendarium Historyczne

1354
Kazimierz Wielki nadaje miastu prawa lokacyjne
 
1589
Miko?aj Spytek Lig?za zostaje w?a?cicielem Rzeszowa
 
1638
Rzeszów z okolicznymi w?o?ciami przeszchodzi we w?adanie rodu Lubomirskich
 
1658
Za?o?enie Kolegium Pijarów
 
1677
Jan III Sobieski nadaje miastu nowe przywileje
 
1820
Rzeszów zostaje zaliczony do tzw. miast królewskich
 
1844
Rzeszów nabywa od ksi?cia Jerzego Lubomirskiego prawo dominalne i w rok pó?niej staje si? miastem wolnym
 
1858
Uruchomienie po??czenia kolejowego z Krakowem
 
1886
Za?o?enie Towarzystwa Gimnastycznego "Sokó?"
 
1888
Telefonizacja miasta
 
1892
Ods?oni?cie pomnika Adama Mickiewicza
 
1898
Ods?oni?cie pomnika Tadeusza Ko?ciuszki
 
1900
O?wietlenie gazowe ulic
 
1911
Uruchomienie elektrowni miejskiej oraz pocz?tek budowy sieci wodoci?gowej
 
1937-39
Powstanie Pa?stwowych Zak?adów Lotniczych w ramach COP
 
1944
Wyzwolenie Rzeszowa spod okupacji niemieckiej
 
1944
Miasto zostaje stolic? województwa rzeszowskiego
 
1944
Powo?anie Teatru im. Wandy Siemaszkowej
 
1951
Powo?anie Wieczorowej Szko?y In?ynierskiej
 
1963
Powo?anie Wy?szej Szko?y Pedagogicznej oraz Wy?szej Szko?y In?ynierskiej obecnie Politechniki Rzeszowskiej
 
1969
I ?wiatowy Festiwal Polonijnych Zespo?ów Folklorystycznych
 
1973
Otwarcie Filharmonii Rzeszowskiej im. Artura Malawskiego
 
1991
Wizyta w Rzeszowie Ojca ?wi?tego Jana Paw?a II
 
1992
Utworzenie Diecezji Rzeszowskiej
 
1992
Ods?oni?cie pomnika pu?kownika Leopolda Lisa-Kuli
 
1993
Ods?oni?cie odnowionego pomnika genera?a W?adys?awa Sikorskiego
 
1994
Nadanie Sztandaru 21 Brygadzie Strzelców Podhala?skich przez Prezydenta RP
 
1997
Uchwalenie hejna?u dla Rzeszowa
 
1999
Rzeszów staje si? stolic? województwa podkarpackiego
 
2001
Powstanie Uniwersytetu Rzeszowskiego



3. Prawa Miejskie

Dokument o nadaniu praw miejskich dla Rzeszowa z 1354 r., w przeka?dzie Krzysztofa Paw?owskiego z ?aciny na j?zyk polski.
 
Kazimierz król Polski nadaje Janowi Pakos?awicowi, dziedzicowi ze Stro?ysk, miasto Rzeszów i przyznaje temu miastu prawo niemieckie.  
W imi? Pa?skie amen. Przystoi zaiste, by szlachetna g?owa wspiera?a si? na szlachetnych cz?onkach. Stosownym jest zatem, aby Majestat królewski mia? bogatych poddanych, których pomoc? wsparty móg? w odpowiednim czasie znale?? obron? w przeciwno?ciach. Niech wi?c wiedz? obecni i potomni, do których wiadomo?ci niniejszy dokument dotrze na wieczn? pami?tk?, ?e my Kazimierz, z ?aski Bo?ej król Polski oraz pan i dziedzic ziemi krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, ??czyckiej, kujawskiej, pomorskiej i ruskiej, rozwa?aj?c godne, wspania?e i chwalebne zas?ugi i dowody oddania naszego wiernego Jana, syna Pakos?awa, dziedzica ze Stro?ysk, jakimi ju? wcze?niej [si? wykaza?] a [swym] rozwa?nym dzia?aniem dla wspólnego dobra naszego Królestwa Polskiego i Ziemi Ruskiej, któr? z woli Bo?ej rz?dzimy, wprowadzaj?c ?ad i pokój, nie ul?k? si? wyruszy? do ludów tatarskich, nie dbaj?c o swe ?ycie, lecz nara?aj?c je z oddaniem na rzecz dobrego imienia i po?ytku tych?e Królestw, i wydaje si? rozs?dne i zgodne z honorem, aby zas?u?eni za swe zas?ugi odpowiednio byli wynagradzani, dlatego te?, by inni nasi poddani tym gorliwiej starali si? dorówna? podobnie chwalebnym czynom, temu? panu Janowi, synowi Pakos?awa i jego potomkom zst?puj?cym w linii prostej obu p?ci, zarówno m?skiej jak ?e?skiej, dajemy, przyznajemy, powierzamy i darowujemy po wieczne czasy miasto Rzeszów z ca?ym jego okr?giem, po?o?one w ziemi ruskiej w tych granicach, jakie od dawna zosta?y ustalone przez najja?niejszych ksi???t ruskich, których z Bo?ej ?askawo?ci zostali?my prawnym nast?pc? i tej?e Ruskiej Ziemi zwierzchnim panem, z wszelkim prawem i pe?n? w?adz?, tak jak sami to prawo od nich uzyskali?my i posiedli?my wraz ze wszystkimi i poszczególnymi wsiami i wolami osadzonymi i tymi, które osadzone b?d?, oraz plonami, dochodami, czynszami, korzy?ciami, przychodami, przyleg?o?ciami oraz wszelkimi ich przynale?no?ciami, mianowicie polami, ??kami, pastwiskami, wodami, strumieniami, jeziorami i sadzawkami, lasami, borami, zagajnikami, zaro?lami, d?browami oraz prawem ?owienia zwierzyny i wszelkiego rodzaju ptactwa, ?yj?cego tam nad ziemi? i pod ziemi? i takiego, które si? tam znajdzie w przysz?o?ci wraz z rozwojem przyrody, których granice biegn? poczynaj?c od znaków granicznych ziemi sandomierskiej, mianowicie od wsi D?browa, nale??cej, jak wiadomo, do ziemi sandomierskiej, i z drugiej strony ci?gn? si? za znakami granicznymi a? do wsi Le?ajsk po?o?onej nad granic? ziemi jaros?awskiej, z prawej za? strony id?c w kierunku Rusi wyznaczone s? granicami stykaj?cymi si? z granicami zamku Czudec.

Ponadto pragn?c okaza?, jak wy?ej wspomniano, wi?ksz? ?askawo?? samemu panu Janowi oraz jego potomkom, jemu samemu i jego nast?pcom czyli dziedzicom, przyznajemy wszelkie prawo i pe?n? w?adz? sprawiedliwego karania na wy?ej wymienionym terytorium z?oczy?ców i przest?pców oraz skazywania ich zgodnie z orzeczonym wyrokiem. Zezwalamy [mu] ?askawie, by w swym okr?gu rzeszowskim zak?ada?, stawia?, wznosi? i obwarowywa? wszelkie zamki czyli miejsca warowne, w których mo?e bezpiecznie zachowa? i ocali? swe ?ycie i swoje dobra przed atakiem wszelkich wrogów. Ponadto ten?e pan Jan oraz jego nast?pcy b?d? ?ci?ga? i z pe?nym prawem pobiera? c?o od dawna ustalone, b?d? za przewóz towarów, b?d? od pieszych kupców. Podj?li?my równie? z ?aski królewskiej uchwa??, i? wspomniane wy?ej miasto Rzeszów wraz z ca?ym swym okr?giem we wsiach i wolach osadzonych i tych, które osadzone b?d?, maj? przyj?? i stosowa? prawo niemieckie zwane magdeburskim. Z tego te? powodu, aby powy?sze miasto wraz ze wsiami i przylegaj?cymi do nich wolami, mo?na by?o szybciej odbudowa? i osadza?, wszystkich i poszczególnych ich mieszka?ców wy??czamy na wieki i uwalniamy od wszelkich s?dów wojewodów, kasztelanów, s?dziów, pods?dków oraz ich urz?dników, tak ?e w ogóle nie b?d? oni zobowi?zani przed nimi lub którym? z nich odpowiada?, a jedynie wójt lub so?tysi powy?szych wsi b?d? wedle swego prawa niemieckiego odpowiada? na ich skargi przed obliczem naszym lub naszego s?du, o ile jednak zostan? pozwani pismem umocnionym nasz? piecz?ci?. Kmiecie natomiast, kiedy ich so?tysi oka?? si? niedbali w wymierzaniu sprawiedliwo?ci, b?d? s?dzeni przez swego pana ,tak jak tego wymaga i ??da ich prawo niemieckie.
Pragn?c nadto okaza? szczególn? ?askawo?? wspomnianemu panu Janowi, chcemy, by wszyscy i poszczególni mieszka?cy wymienionego okr?gu rzeszowskiego cieszyli si? tak? sam? wolno?ci? przyznan? na wieczne czasy, jak? z naszego nadania posiadaj? so?tysi w nowo osadzonych wsiach, od kiedy sprawowali?my w?adz? nad tym okr?giem.
Na po?wiadczenie tego faktu i pewniejsze udokumentowanie polecili?my wyda? niniejsze pismo umocnione powag? naszej piecz?ci.

Dzia?o si? to w Krakowie, w niedziel?, w któr? ?piewa si? "Wszelka ziemia" w roku tysi?c trzysta pi??dziesi?tym czwartym, w obecno?ci nast?puj?cych ?wiadków: wojewody Jana, kasztelana sandomierskiego Wilczka, kasztelanów Eustachego lubelskiego, Stanis?awa ma?ogojskiego, podkomorzego Andrzeja, wojskiego krakowskiego Piotra i wielu innych godnych zaufania osób.

Pismo [zosta?o] sporz?dzone w?asnor?cznie przez pana Zbigniewa kanclerza krakowskiego.



4. Zabytki w Rzeszowie

Stara cz??? miasta stanowi obecnie tylko niewielki fragment wspó?czesnego Rzeszowa: obejmuje Rynek oraz kilkana?cie ulic w najbli?szym jego otoczeniu. W tych granicach miasto funkcjonowa?o od czasów lokalizacji w 1354 r.a? do prze?omu XIX i XX w. Dopiero w ostatnim stuleciu Rzeszów przekroczy? swoje ?redniowieczne op?otki i wyrós? do rangi najwi?kszego miasta w regionie po?udniowo-wschodniej Polski. ?ródmie?cie prezentuje ró?norodno?? form zabudowy i stylów architektonicznych, od ?redniowiecza do czasów nam wspó?czesnych. Na terenie Rzeszowa zachowa?o si? oko?o 400 budowli i obiektów zabytkowych oraz sporo pami?tek historycznych, z czego wi?kszo?? zgrupowana jest w rejonie ?ródmie?cia. W podziemiach rynkowych kamienic przetrwa?y do dzi? gotyckie relikty ?redniowiecznych budynków z czasów narodzin miasta. Secesyjne i eklektyczne elewacje mieszcze?skich kamienic i gmachów publicznych dowodz? jego rozwoju w dobie przekszta?cania si? z feudalnego miasteczka w kapitalistyczny o?rodek miejski. Jan Canger, Tylman z Gameren, Jan Chrzciciel Falconi, Piotr Belotti - to niektórzy ze znanych na ówczesne czasy budowniczowie wielu budynków Starówki. Tutaj ?y?y i mieszka?y dziesi?tki pokole? mieszka?ców Rzeszowa, w?ród których byli m??owie stanu, malarze, arty?ci, pisarze i naukowcy. W rzeszowskim Kolegium Pijarów naucza? ksi?dz Stanis?aw Konarski - pedagog i reformator szkolnictwa, przez kilka lat mieszka? tu i prowadzi? dzia?alno?? konspiracyjn? Ignacy ?ukasiewicz - twórca polskiego przemys?u naftowego. Mia? tu te? swój warsztat blacharski Marcin Bolerowski, bohater powstania styczniowego. Do rzeszowskiego gimnazjum ucz?szcza? W?adys?aw Sikorski, m?? stanu, genera? i polityk. Obecnie stare mury i ulice zabytkowej cz??ci Rzeszowa nadal t?tni? ?yciem. Tu znajduje si? centrum handlowe i kulturalne miasta, tu mieszcz? si? siedziby ró?nych urz?dów i instytucji, banki, niektóre wydzia?y wy?szych uczelni, a tak?e prawie wszystkie wa?niejsze placówki kulturalne.

Wa?niejsze obiekty godne zwiedzenia (opis szlaku zabytków po Rzeszowie):

- Ko?ció? Farny
- Zespó? klasztorny Bernardynów
- Teatr im. Wandy Siemaszkowej
- Ulica 3 Maja
- Ko?ció? ?w. Krzy?a
- Muzeum Okr?gowe
- Wille secesyjne
- Zamek
- Rynek
- Cmentarz
- Ko?ció? ?w. Trójcy
- Synagoga nowomiejska
- Synagoga staromiejska
- Pa?ac letni Lubomirskich



5. Podziemna Trasa Turystyczna w Rzeszowie

Podziemna Trasa Turystyczna Miasta Rzeszowa sk?ada si? z 34 piwnic, jej d?ugo?? wynosi 213 m. Wej?cie do piwnic znbajduje sie w kamienicy nr 12, od strony ul. Króla Kazimierza.
 
Rzeszów, lokowany na prawie magdeburskim w 1354 roku, otrzyma? liczne przywileje umo?liwiaj?ce jego rozwój oraz prawo handlowania. Podstaw? bogactwa dawa?o mieszcza?stwu rzemios?o zorganizowane w cechy oraz handel. W?ród licznych rzemios? reprezentowanych w Rzeszowie wyró?nia?y si?: tkactwo, sukiennictwo, krawiectwo, kowalstwo, szewstwo, ku?nierstwo, piwowarstwo, z?otnictwo i inne. W prowadzeniu handlu sprzyja?o kupcom rzeszowskim dogodne po?o?enie miasta na szlakach handlowych wiod?cych z Rusi przez Kraków i ?l?sk do Niemiec oraz z Gda?ska na W?gry. Ogromne znaczenie dla rozwoju Rzeszowa mia?y równie? jarmarki odbywaj?ce si? od najdawniejszych czasów na ?w. Wojciecha (23 kwietnia), ?w. Feliksa (30 sierpnia) i ?w. Barbary (4 grudnia), a tak?e nadane w 1633 roku miastu prawa sk?adu wina i ryb. Na magazynowanie ró?norodnych towarów, którymi handlowali miejscowi oraz przyje?d?aj?cy z ró?nych stron kraju i zagranicy kupcy, potrzebne by?y sk?ady. Ciasne obszarowo, opasane wa?ami miasto ?redniowieczne nie dawa?o mo?liwo?ci budowania sk?adów naziemnych na w?skich dzia?kach rynkowych, zabudowanych domami mieszkalnymi oraz warsztatami rzemie?lniczymi, s?odowniami, browarami i stajenkami. Rol? magazynów towarowych pe?ni?y zatem piwnice – dr??one w gruncie lessowym oraz murowane, a niekiedy równie? drewniane. Piwnice powstawa?y nie tylko pod kamienicami, ale tak?e pod Rynkiem, ulicami i podwórkami, cz?sto na ró?nych g??boko?ciach, dochodz?cych nawet do 10 m. Tworzy?y one nieregularn? sie? komór i korytarzy ró?nych wielko?ci.
Piwnice znajduj?ce si? na II i III kondygnacji zwykle nie pokrywa?y si? z uk?adem wy?ej po?o?onych piwnic i wychodzi?y poza obrys budynków w g??b Rynku i ulic, tworz?c podziemn? komunikacj? pomi?dzy pierzejami Rynku. Niewykluczone, ?e oprócz legalnych towarów, w piwnicach sk?adowano tak?e towary, które ukrywano przed ocleniem. Przypuszczalnie piwnice stanowi?y równie? schronienie dla mieszka?ców w czasie wojen, najazdów, rabunków, których miasto zazna?o wiele na przestrzeni wieków. Niektóre piwnice, zw?aszcza te znajduj?ce si? w I kondygnacji pod kamienicami, nazywane by?y „sklepami ziemnymi”. Pe?ni?y one bowiem funkcj? handlow?. Takie sklepy – piwnice czynne by?y w okresie mi?dzywojennym, a nawet jeszcze po II wojnie ?wiatowej, a? do lat 70. Po upadku handlu u?ytkowano tylko cz??? piwnic. Piwnice te, zlokalizowane w II i III kondygnacji, przesta?y by? przydatne, zasypywano je wi?c ?mieciami, gruzem i ziemi? lub pozostawiano w postaci pustek. Wej?cia do nich zamurowywano. Z biegiem lat obecno?? rozbudowanej sieci wyrobisk podziemnych pod zespo?em staromiejskim sta?a si? dla niego powa?nym zagro?eniem. Wskutek rozmi?kczenia pod?o?a lessowego wodami z nieszczelnych sieci wodno–kanalizacyjnych, piwnice traci?y sw? stateczno?? i zacz??y si? zapada?. Proces ten trwa?, pocz?wszy od II wojny ?wiatowej, a? do lat 60, tworz?c zapadliska na powierzchni ulic i Rynku. By? te? przyczyn? katastrof budowlanych.
Usuwanie zagro?e? na obszarze staromiejskim rozpocz?to w latach 1960-1967 pod nadzorem prof. Feliksa Zalewskiego z krakowskiej Akademii Górniczo – Hutniczej. Wtedy to g?ównie likwidowano komory podziemne ci?gn?ce si? wzd?u? po?udniowej i wschodniej pierzei Rynku i pod ulic? Mickiewicza oraz wzmacniano fundamenty najbardziej zagro?onych kamienic rynkowych. Potem prace górnicze przerwano. Wznowiono je dopiero w 1977 roku, nadaj?c im charakter kompleksowej akcji ratunkowej centrum staromiejskiego. Kierowa? nimi prof. Zbigniew Strzelecki z krakowskiej AGH, a od 1984 roku Andrzej Stro?ski, koordynator ds. rewaloryzacji rynku staromiejskiego. Prace zabezpieczaj?ce trwaj? do dzi?. Zabezpieczone piwnice pod niektórymi kamienicami i pod p?yt? rynkow? wykorzystano do utworzenia Podziemnej Trasy Turystycznej. Trasa ta, o d?ugo?ci 213 m, obejmuje 34 piwnice. Piwnice po?o?one s? na ró?nych poziomach, najni?sza – na g??boko?ci 9,58 m – znajduje si? pod Rynkiem. Trasa spina trzy pierzeje Rynku: po?udniow?, wschodni? i pó?nocn?. W pierzei po?udniowej Tras? tworz? piwnice pod kamienicami nr 11 i 12, we wschodniej – pod nr 13 i 14, za? w pó?nocnej Trasa dochodzi do kamienicy nr 19, pod tarasem której zachowa?y si? relikty najstarszej, ?redniowiecznej zabudowy Rynku. Ostatnie badania wskazuj? na to, ?e pozosta?o?ci kamienne nie by?y piwnic?, lecz budowl? o nieokre?lonej funkcji. Uwag? zwracaj? przede wszystkim fragmenty kamiennych i ceglanych sklepie?, ostro?ukowa kamieniarka drzwiowa oraz obramienie okna z ?ukiem w „o?li grzbiet”.
Nazwy: „Piwnica Miodowa”, „Ratuszowa”, „Rzeszowskich”, „Lig?zy”, „Strzeleckiego”, itd. nadane komorom wi??? si? z funkcj? piwnic oraz z histori? kamienic i miasta. Piwnice tworz?ce Podziemn? Tras? Turystyczn? pochodz? z XV-XXw. Bieg Trasy wyznaczy?y kolejno odkrywane piwnice. Niewykluczone, ?e po odkryciu nast?pnych Trasa zostanie wyd?u?ona. 
 
ZWIEDZANIE PODZIEMNEJ TRASY TURYSTYCZNEJ:
• w zorganizowanych grupach (10-15 osób), wy??cznie z przewodnikiem
• godziny otwarcia:
poniedzia?ek – nieczynne
wtorek - pi?tek: 9:00 – 15:30
sobota - nieczynne
niedziela: od 1 kwietnia do 31 pa?dziernika: 12:00 – 18:00
od 1 listopada do 31 marca:  9:00 – 15:00
• wej?cie do Trasy znajduje si? w tylnej elewacji kamienicy Rynek 12, na poziomie II kondygnacji piwnic, za? wyj?cie na Rynku, obok kamienicy Rynek 19
• cena biletu: 5,50 z? doro?li i dzieci
• temperatura w podziemiach – ok. +8 st. CINFORMACJE: Muzeum Historii Miasta Rzeszowa
Oddzia? Muzeum Okr?gowego w Rzeszowie
35-064 Rzeszów, Rynek 12
tel.: +48/17/8754198
www.muzeum.rzeszow.pl  

REZERWACJE: tel.: +48/17/8754198
W?a?ciciel Trasy: Gmina Miasto Rzeszów
U?ytkownik: Muzeum Okr?gowe w Rzeszowie



6. Turystyka, Wypoczynek, Szlaki Piesze i Rowerowe

Wypoczynek
Wa?n? rol? w popularyzacji w?ród mieszka?ców miasta imprez sportowych, kulturalnych i wystawienniczych odgrywa Rzeszowski O?rodek Sportu i Rekreacji, dysponuj?cy Hal? Sportowo-Widowiskow? – jednym z najnowocze?niejszych i najwi?kszych tego typu obiektów w Polsce, mog?cym pomie?ci? ok. 4,5 tys. widzów.
W ostatnich latach miasto mo?e pochwali? si? równie? budow? kilku nowoczesnych krytych basenów. Parki i rozleg?e tereny zielone w mie?cie s? znakomitym miejscem wypoczynku dla mieszka?ców. Atrakcj? jest biegn?ca wzd?u? Wis?oka ?cie?ka przyrodnicza im. Profesora Szafera. Mo?na tu podziwia? wiele rzadkich okazów fauny i flory. ?cie?ka przebiega niedaleko rezerwatu „Lisia Góra”. Jest to wysoka, zalesiona skarpa w okolicy zalewu na Wis?oku, tworz?ca unikatowe ?rodowisko przyrodnicze z okazami kilkusetletnich d?bów. W okolicach Rzeszowa nie brakuje ciekawych miejsc rekreacyjnych. Na pó?noc od miasta, na piaszczystych terenach pokrytych lasami iglastymi (jesieni? wy?mienite miejsce dla grzybiarzy) znajduj? si? liczne stawy i zalewy, nad którymi wybudowano o?rodki wypoczynkowe (m.in. w Wilczej Woli, w O?annie ko?o Le?ajska, w Kamionce ko?o S?dziszowa M?p.). Popularnym miejscem organizacji imprez w tych okolicach jest pa?acyk my?liwski Potockich w Julinie ko?o Le?ajska. Zwiedzanie miasta i okolic umo?liwia sze?? szlaków turystycznych, m.in. szlak „dooko?a Rzeszowa”, d?ugo?ci 100 km. Oddalone od Rzeszowa o kilkadziesi?t kilometrów pasmo Bieszczadów to najbardziej interesuj?ce miejsce wypoczynku w regionie. Znajduje si? tu najwi?kszy w Polsce sztuczny zbiornik wodny – Jezioro Soli?skie ze wspania?ymi warunkami dla amatorów sportów wodnych. Czysta woda i powietrze, malownicze krajobrazy, bogactwo historii i kultury to najwi?ksze atuty tego rejonu.

Trasy Turystyczne
Szlak rowerowy koloru zielonego
Matysówka - Maria Magdalena - Borówki - Matysówka MAGDALENKA 
Tak? nazw? okre?la si? popularnie pasmo Marii Magdaleny, która z kolei pochodzi od wezwania ko?ció?ka stoj?cego na jego wierzchowinie. Pasmo to tworzy roz?o?yste wzniesienie d?ugo?ci prawie 20 km, z szeregiem bocznych rozga??zie?, ci?gn?ce si? od doliny Wis?oka na zachodzie, po ?ród?owe potoki Mleczki i Sawy na wschodzie na wysoko?ci 330 - 395 m. Wyniesione 150 - 200 m ponad otaczaj?ce je obni?enia i doliny, stanowi dominuj?cy element w krajobrazie regionu. Wyró?nia je usadowiona na grzbiecie k?pa drzew, kryj?ca wspomniany ko?ció?ek. Charakteryzuje si? ciekaw? form?. Jego grzbiet tworzy szeroka sp?aszczona wierzchowina, a ?agodne zbocza rze?bi? liczne strugi sp?ywaj?ce w g??bokich jarach i parowach. Ca?e pasmo pokrywaj? pola i u?ytki rolne i tylko w bardziej niedost?pnych miejscach zachowa?y si? p?aty lasów i zagajników. Wysoko w gór? si?gaj? zabudowania wsi i licznych przysió?ków. Niemal z ca?ej wierzchowiny rozci?gaj? si? wspania?e widoki. Pasmo Marii Magdaleny to doskona?y teren do spacerów i wycieczek, zim? tak?e narciarskich. Dzia?em pasma prowadzi szlak turystyczny z Rzeszowa do ?a?cuta, natomiast zachodnim skrajem przewija si? szlak ?ó?ty "Dooko?a Rzeszowa". Wiejska droga, wij?c si? w?ród zalesionego parowu i zabudowa? Malawy, wyprowadza na wierzchowin? Marii Magdaleny i dalej pod??a jej dzia?em na po?udniowy wschód. Wprost na po?udnie od kra?ca wsi wyró?nia si? kulminacja, zw. Kopiec lub Patria (dawniej Patryja 394 m). Na jej wierzcho?ku trzy ?elazne krzy?e i maszty radiowych przeka?ników. Niespe?na 0,5 km na pó?nocny wschód, na nieco mniejszej wynios?o?ci (373 m) stoi ko?ció?ek pod wezwaniem Marii Magdaleny, otoczony wie?cem starych drzew. Jest ta ma?a barokowa budowla, sk?adaj?ca si? z prostok?tnej nawy i prezbiterium oraz zakrystii z oratorium na pi?terku. Ko?ció? zosta? zbudowany w pierwszej ?wierci XVIII w. przez Stanis?awa Pillego, plenipotenta rzeszowskich posiad?o?ci Lubomirskich, zapewne z ich fundacji. Odnawiany by? kolejno w latach 1847 - 1927 i 1971 r. Ukszta?towanie terenu oraz grube (1,3 m) kamienne mury budowli z nisko umieszczonymi ma?ymi okienkami (przypuszczalnie dawne strzelnice), zdaj? si? wskazywa? na jej obronny charakter. Zapiska z 1721 r. podaje, ?e przy ko?ciele by?a wie?a. Wewn?trz o?tarz g?ówny w stylu regencji, z 1 po?. XVIII w., z obrazami Marii Magdaleny i Chrystusa Bolesnego z tego samego okresu. Dwa o?tarze boczne pó?nobarokowe z XVIII w. Obrazy i pos?gi o charakterze ludowym z XVIII w. Obecny ko?ció? zosta? wzniesiony w miejscu, gdzie od niepami?tnych czasów sta? drewniany ko?ció?ek, tak?e pod wezwaniem ?w. Magdaleny. Po naje?dzie tatarskim w 1624 r. zosta? rozebrany i w 1627 r. przeniesiony do Krasnego. Wed?ug tradycji i docieka? badaczy, miejsce to ma wyj?tkowe znaczenie spo?eczno-religijne i obronne. Podobno w 1624 r. ch?opi bronili si? tu przeciw Tatarom. Wzniesiony przed wiekami drewniany ko?ció?ek (kaplica) sta? samotnie w miejscu odludnym i trudno dost?pnym. Musia?a istnie? jaka? wa?na przyczyna, która spowodowa?a tu jego budow?. Niektórzy wi??? jego powstanie z maj?cym tu istnie? kiedy? grodem, po którym przetrwa?a tylko nazwa pobliskiego osiedla Grodzisko. Mog?o to by? tak?e miejsce kultu poga?skich S?owian, które pó?niej zaadoptowano na potrzeby nowej religii. Ko?ció? ten by? od niepami?tnych czasów szczególnym miejscem kultu. Dawniej 22 lipca odbywa?y si? tu odpusty z wielkimi kiermaszami. Zwyczaj odbywania odpustów, mo?e o mniejszym ju? znaczeniu, przetrwa? do naszych czasów. W rejonie pasma Magdalenki jest wiele miejsc dziwnych i tajemniczych, owianych czarami ludowych legend i poda?, dzi? ju? w wi?kszo?ci zapomnianych, niedaleko jest wynios?o?? o nazwie Babia Góra i S?one ?ród?o, a jeszcze bli?ej przysió?ek, zwany Rzym. 
 
WOLA RAFA?OWSKA
Wie? po?o?ona 17 km na wschód od Rzeszowa, w kotle bezimiennego potoku (prawy dop?yw Chmielniczanki) wrzynaj?cego si? g??boko w po?udniowe zbocza pasma Marii Magdaleny. Nale??ce do wsi liczne przysió?ki rozsiad?y si? po otaczaj?cych dolin? wzgórzach. Górny kraniec wsi, w rejonie wspomnianego ju? przysió?ka Grodzisko, osi?ga wysoko?? 395 m (najwy?sza kulminacja pasma Magdalenki). Wola Rafa?owska jest osad? przypuszczalnie bardzo star?, pomimo, ?e pod t? nazw? pojawi?a si? dopiero w 1587 r. O pradawnym osadnictwie mo?e ?wiadczy? nazwa Grodzisko. W 1450 r. wyst?powa?a pod nazw? Wola Jordanowa i nale?a?a do Rachwa?a Pileckiego. Przez ca?e stulecia stanowi?a cz??? posiad?o?ci "pa?stwa tyczy?skiego". Dopiero od po?owy XIX w. tutejszy maj?tek stanowi? oddzieln? maj?tno?? nale??c? do Miko?ajewiczów i Jaworskich. Pod koniec XIX w. wie? liczy?a 1253 mieszka?ców. Obecnie zajmuje obszar o powierzchni 894 ha i liczy 1112 mieszka?ców. Po?rodku wsi znajduje si? ko?ció? parafialny pw. ?w. Trójcy z wysok? wie?? od frontu i oddzielnie stoj?c? dzwonnic?, wzniesiony w 1891 r. Pierwotnie w miejscu obecnej ?wi?tyni sta? drewniany ko?ció?, zbudowany wkrótce po fundacji parafii w 1587 r. Wewn?trz godny uwagi pó?norenesansowy o?tarz g?ówny, w formie tryptyku o nieruchomych skrzyd?ach z obrazami malowanymi na deskach, pochodz?cy z 1613 r. W pobli?u ko?cio?a kilka wiekowych d?bów i jaworów (pomniki przyrody), stanowi?cych resztki dawnego parku dworskiego.

CHMIELNIK RZESZOWSKI 
Rozleg?a wie?, b?d?ca siedzib? w?adz gminy, po?o?ona 13 km na pó?nocny wschód od Rzeszowa, w dolinie rzeczki Chmielnik (zw. te? Chmielniczank?), w?ród wzniesie? pó?nocnej kraw?dzi Pogórza Dynowskiego. Do niedawna wie? nazywa?a si? tylko Chmielnik, dopiero w 1975 r. - dla odró?nienia od wielu innych Chmielników - zmieniono jej nazw? na Chmielnik Rzeszowski. Pocz?tki powstania Chmielnika nie s? znane. Na podstawie zachowanych zapisów mo?na przypuszcza?, ?e wie? posiada star? metryk?. Pierwsza wzmianka pochodz?ca z 1419 r. mówi o plebanie Miko?aju, co po?wiadcza istnienie tu wcze?niej parafii, powtórnie fundowanej w 1438 r. Wie? rz?dzi?a si? prawem niemieckim. So?tys Zbyszko z Chmielnika w 1425 r. wchodzi? w sk?ad tzw. s?du le?skiego w Tyczynie. Od czasów historycznie nam znanych wie? wchodzi?a w sk?ad tzw. pa?stwa tyczy?skiego. Jako wie? prywatna, Chmielnik nale?a? do Pileckich, Kostków i Branieckich. Po rozpadzie dóbr tyczy?skich w po?owie XIX w. tutejszy maj?tek by? w posiadaniu Szymanowskich, a pó?niej Wallisów, Brunickich i K?apowskich. Maria baronowa Brunicka, w?a?cicielka tutejszego folwarku pochodzi?a z bogatej rodziny ?ydowskiej Brunsteinów. Pod koniec XIX w. wie? liczy?a 307 gospodarstw i 1198 mieszka?ców.
Wkrótce po zaj?ciu Polski przez Niemców, ju? w listopadzie 1939 r. na terenie Chmielnika zawi?za?a si? organizacja konspiracyjna. Inicjatorem jej powstania by? Jan Ba?da ps. "?bik", pó?niejszy dowódca zgrupowania AK "Wedeta". Pod kryptonimem tym kry?o si? Kierownictwo Informacji i Propagandy Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W latach 1940-41 w Chmielniku mie?ci?a si? redakcja konspiracyjnej gazety "Na posterunku", organu obozu ZWZ (pó?niej AK) w Rzeszowie. Ba?da zgin?? w 1943 r. w potyczce z granatow? policj? pod Matysówk?. Miejsce jego ?mierci upami?tnia krzy? ustawiony w 1989 r.  Po wojnie wie? rozwin??a gospodarczo i kulturalnie. Posiada kanalizacj? i w?asn? oczyszczalni? ?cieków, rozbudowan? w 1996 r. W 1973 r. zosta?a siedzib? w?adz nowo utworzonej gminy. Ma tu swoj? siedzib? Okr?gowa Spó?dzielnia Telefoniczna.  Na terenie Chmielnika znajduj? si? ?ród?a mineralne. W latach 1925-30 Spó?ka W?glowo-Wapniowa "Chmielnik" prowadzi?a tu wiercenia poszukiwawcze za rop? naftow?. Zamiast ropy w odwierconym szybie "Wiktoria" znalezion? wod? mineraln? - solank?, maj?c? wysokie warto?ci lecznicze. Stary odwiert ukryty w lesie Grabówka ma by? w przysz?o?ci zrekonstruowany. W 1996 r. zawi?zana zosta?a spó?ka Chmielnik Zdrój stawiaj?ca sobie za cel rozwój agroturystyki i lecznictwa uzdrowiskowego. Spó?ka uruchomi?a ju? rozlewni? wody zmineralizowanej o nazwie "Alfred". 
Chmielnik jest wsi? stosunkowo du?? i rozleg??. Zajmuje obszar o powierzchni 2243 ha i ma 3195 mieszka?ców. G?ówna cz??? wsi ci?gnie si? wzd?u? drogi po prawej stronie doliny Chmielniczanki. W bocznych dolinach i na wierzchowinach wzniesie? rozsiad?y si? jej cz??ci i rozliczne przysió?ki, niekiedy o bardzo frapuj?cych nazwach. Po przeciwnej stronie doliny le?y Zawodzie, natomiast na po?udnie Jarz?bki, a na samej wierzchowinie dzia?u Borówki, które nale?? w cz??ci do pobliskiej gminy Hy?ne. Borówki staraj? si? o uzyskanie statusu samodzielnej wsi. Na pó?nocny zachód od centrum, przy bocznej drodze do S?ociny, le?y osiedle zwane Lisi K?t. Po obu stronach doliny Chmielniczanki podnosz? si? dwa rozleg?e pasma wzgórz - tzw. Dzia?y, o bardzo urozmaiconej rze?bie, porozdzielane dolinkami licznych strumieni, pokryte jarami i parowami. Sporo tu uroczych przylasków i nieu?ytków - latem pe?nych kwiatów i zió?. Od pó?nocy wznosi si? pasmo Marii Magdaleny (394 - 395 m). W pa?mie tym, tu? nad Chmielnikiem wyró?nia si? Kozia Góra (368 m). Dzia? po?udniowy osi?ga w rejonie Borówek wysoko?? 372 m. W stosunku do po?o?enia doliny (230 - 240 m), okoliczne wzgórza wznosz? si? blisko 150 m w gór?. W zakamarkach Magdalenki le?? przysió?ki o nazwach Wielkopolska, Rzym, Ukraina i Grodzisko. Okolice te rozs?awi?, zanikaj?cy ju? niestety, przysió?ek Rzym. Jeszcze przed kilkunastu laty by?o tu ponad 20 zagród, dzi? pozosta?o zaledwie kilka starych cha?up, kapliczka i dwa, mo?e trzy nowe domy. Podobno by? tu zwyczaj wybierania raz do roku miejscowego "papie?a", tu zwanego papi?em. Do Rzymu mo?na dojecha? lich? drog? prowadz?c? dzia?ami, od Chmielnika do przysió?ka na Magdalence. Inna historia wi??e si? z przysió?kiem Grodzisko. Wed?ug tradycji mia? by? tu niegdy? warowny gród, dotychczas nie znaleziono jednak po nim ?adnych ?ladów. W pobli?u Koziej Góry jest osada Przys?upy. Nazwa ta wywodzi si? zapewne od s?owa "przys?up", charakterystycznego dla nazewnictwa wo?oskiego w Karpatach.
W zachodniej cz??ci wsi przy odga??zieniu drogi do S?ociny, znajduje si? kamienny obelisk ku czci poleg?ych za Ojczyzn?, ustawiony w 1928 r. W pobli?u, na zboczu doliny, ko?ció? parafialny p.w. ?w. Bart?omieja (Sanktuarium Maryjne), zbudowany w 1724 r., pierwotnie barokowy, rozbudowany w 1890 r. (przed?u?enie nawy o jedno prz?s?o) i w latach 1957-58 (dodanie naw bocznych). Wewn?trz s? zachowane elementy dawnego wyposa?enia: kropielnica rokokowa z po?owy XVIII w., organy z pocz?tku XVIII w. Ko?ció? postawiono w miejscu poprzedniej ?wi?tyni, spalonej przez Tatarów w 1624 r. Z po?ogi ocala? ?askami s?yn?cy obraz Matki Boskiej ?askawej, stanowi?cy ozdob? wspó?czesnej ?wi?tyni, koronowany w 1997 r. Obraz malowany na p?ótnie mocowanym na desce, pochodzi przypuszczalnie z 1 po?owy XVI wieku. W pó?niejszym okresie nadano mu form? ikony. Dopiero podczas konsekracji przeprowadzonej w 1995 r. usuni?to przemalowania, przywracaj?c obrazowi pierwotne cechy. Na ?cianie ?wi?tyni ods?oni?ta w 1993 r. tablica po?wi?cona pami?ci ?o?nierzy AK poleg?ych w latach 1939 - 1945, pzy ko?ciele stoj?ca dzwonnica z XIX w. Opodal na zboczu kalwaria, po?wi?cona w 1996 r. Na cmentarzu grób czterech ?o?nierzy "Wedety", poleg?ych w 1943 r. We wsi szko?a podstawowa zbudowana w 1968 r., której w 1996 r. nadano imi? por. Jana Ba?dy (tablica pami?tkowa).  
 
OPIS SZLAKU ROWEROWEGO KOLORU ZIELONEGO: MATYSÓWKA - MARIA MAGDALENA - BORÓWKI - MATYSÓWKA 
0,0 KM - MATYSÓWKA GÓRNA - pocz?tek przy ostatnim przystanku autobusu miejskiego linii nr 5. Jedziemy na pó?noc w stron? przysió?ka ?wi?ty Roch. 2,4 KM - ?WI?TY ROCH - przystanek autobusu linii nr 16. Skr?camy w stron? przysió?ka Stare Budy (na prawo).
3,8 KM - STARE BUDY - w pobli?u le?niczówki. Skr?camy z drogi asfaltowej na drog? gruntow? w kierunku po?udniowo-wschodnim (na prawo).
5,3 KM - NOWE BUDY - Skr?camy z drogi gruntowej na drog? utwardzon? w kierunku pó?nocno-wschodnim, w stron? wzniesienia Maria Magdalena 394 m n.p.m. (w lewo).
8,3 KM - WZNIESIENIE MARIA MAGDALENA (394 m n.p.m.) - zabytkowy ko?ció?ek z pocz?tku XVIII wieku; skrzy?owanie rowerowego szlaku i pieszego szlaku o kolorze czerwonym. Skr?camy w drog? gruntow? w kierunku po?udniowo-wschodnim, w stron? przysió?ka Dwór (w prawo).
10,4 KM - DWÓR - przy drewnianym krzy?u. Skr?camy w drog? gruntow? w kierunku po?udniowym, w stron? przysió?ka Marysiówka (w prawo).
11,2 KM - MARYSIÓWKA - gospodarstwo agroturystyczne z mo?liwo?ci? zjedzenia ciep?ego posi?ku i noclegiem.
12,5 KM - KOZIA GÓRKA - przy krzy?u; wokó? panorama Pogórza Dynowskiego. Jedziemy nadal prosto na po?udniowy-wschód, w stron? wsi Wola Rafa?owska.
14,6 KM - WOLA RAFA?OWSKA - murowany ko?ció? z 1891 roku. Skr?camy w drog? asfaltow? w kierunku pó?nocno-zachodnim, w stron? przysió?ka Cha?adówka (na prawo).
16,5 KM - CHADA?ÓWKA - gospodarstwo agroturystyczne z mo?liwo?ci? zjedzenia ciep?ego posi?ku i noclegiem. Skr?camy w drog? asfaltow? w kierunku pó?nocno-zachodnim, a po 400 m w inn? drog? asfaltow? w kierunku po?udniowo-zachodnim, w stron? przysió?ka Jarz?bki (w prawo i w lewo).
17,9 KM - JARZ?BKI - gospodarstwo agroturystyczne z mo?liwo?ci? zjedzenia ciep?ego posi?ku i noclegiem. Jedziemy prosto na po?udniowy-zachód w kierunku wsi Borówki (prosto).
19,6 KM - BORÓWKI - wzniesienie o wysoko?ci 352 m n.p.m., z panoram? Pogórza Dynowskiego, m. in. Wilcze 508 m n.p.m. (w kierunku po?udniowo-zachodnim); skrzy?owanie rowerowego szlaku i pieszego szlaku o kolorze niebieskim. Skr?camy w drog? asfaltow?, pó?niej gruntow? w kierunku pó?nocno-zachodnim, przez Borkowski Las i Zawodzie (w prawo).
21,7 KM - ZAWODZIE - przy krzy?u. ?agodnym ?ukiem skr?camy z kierunku pó?nocno-zachodniego na kierunek pó?nocno-wschodni do wsi Chmielnik Rzeszowski (?agodnie w prawo).
24,2 KM - CHMIELNIK - szko?a podstawowa i przystanek PKS do Rzeszowa. Skr?camy na zachód, drog? asfaltow? w kierunku ko?cio?a parafialnego pw. ?w. Bart?omieja (Sanktuarium Maryjne) z 1742 roku i kalwarii po?wi?conej w 1996 r. (w lewo).
25,7 KM - CHMIELNIK - gospodarstwo agroturystyczne z mo?liwo?ci? zjedzenia ciep?ego posi?ku i noclegiem. Skr?camy w inn? drog? asfaltow? w kierunku pó?nocno-zachodnim w stron? przysió?ka Potoki (w prawo).
26,9 KM - POTOKI - gospodarstwo agroturystyczne z mo?liwo?ci? zjedzenia ciep?ego posi?ku i noclegiem. Jedziemy nadal na pó?nocny-zachód (prosto).
28,6 KM - MATYSÓWKA GÓRNA - koniec rowerowego szlaku turystycznego o kolorze zielonym, przy ostatnim przystanku autobusowym linii nr 5. Na podstawie materia?ów pana Jana Mackiewicza, przekazanych do Urz?du Miasta Rzeszowa przez Zwi?zek Komunalny WIS?OK

Szlak Turystyczno-Historyczny im. p?k. Leopolda Lisa - Kuli - Stanis?aw Pola?ski
Szlak turystyczno - historyczny im. p?k. Leopolda Lisa - Kuli zosta? wyznakowany przez znakarzy z Oddzia?u PTTK w Rzeszowie. Wnioskodawc? i pomys?odawc? wspomnianego szlaku by? w 2001 roku Podkarpacki Zwi?zek Pi?sudczyków w Rzeszowie, przy czym w pe?ni popiera? t? inicjatyw? Zarz?d G?ówny Zwi?zku Pi?sudczyków. Wsparcia finansowego udzieli?y:
- Urz?d Gminy w Markowej
- Starostwo Powiatowe w ?a?cucie
- Urz?d Marsza?kowski w Rzeszowie
- Urz?d Miasta w ?a?cucie
- Urz?d Miasta w Rzeszowie
- Oddzia? PTTK w Rzeszowie
Szlak zosta? wyznakowany w kolorze czerwonym, a jego d?ugo?? wynosi 39 km.

Opis przebiegu szlaku
W opisie szlaku zastosowano oznaczenie czasu przej?cia do danego miejsca, np. [1.00  ↑ 10.00] oznacza, ?e zaczynaj?c w Kosinie potrzeba 1 godziny, by doj?? do tego miejsca, natomiast 10 godzin id?c w drug? stron?, czyli zaczynaj?c w Rzeszowie.
0. Odleg?o?ci mi?dzy poszczególnymi punktami na szlaku:
KOSINA - MARKOWA - 7 KM
MARKOWA - HUSÓW - 7 KM
HUSÓW - ALBIGOWA HONIE - 7 KM
ALBIGOWA HONIE - CIERPISZ GRN. - 3 KM
CIERPISZ GRN. - M. MAGDALENA - 3 KM
M. MAGDALENA - S?OCINA KO?CIÓ? - 9 KM
S?OCINA KO?CIÓ? - RZESZÓW RYNEK - 3 KM
 
1. [0.00  ↑ 11.00] Kosina, miejscowo?? gdzie urodzi? si? p?k. L. Lis-Kula. Na budynku szko?y znajduje si? tablica mosi??na po?wi?cona p?k. L. Lisowi - Kuli.
Tre?? napisu na tablicy mosi??nej:
 
KOSINA 11.XI.1989
„NAJ?WI?TSZA PO BOGU, TAK W POKOJU JAK I NA WOJNIE JEST OJCZYZNA,
WSZELAKO MI?O?? T? POTWIERDZA JENO CZYN”
Z PRZYKAZA? LEGIONISTY
 
Umieszczono tam równie? schemat przebiegu szlaku mi?dzy Kosin? a Rzeszowem. Po zapoznaniu si? z przebiegiem szlaku, wracamy do drogi, gdzie na drzewie obok kiosku, znajduje si? znak pocz?tku szlaku oraz drogowskaz o nast?puj?cej tre?ci:
MARKOWA PKS - 7 KM
HUSÓW PKS - 14 KM
Zgodnie ze znakami idziemy w kierunku wschodnim, poboczem drogi, by po przej?ciu oko?o 300 m skr?ci? w prawo i po przej?ciu kolejnych 100 m skr?ci? znów w prawo. Szlak prowadzi obok plantacji chmielu, dalej prosto dochodzimy do samotnego gospodarstwa, obok którego skr?camy w lewo, w kierunku widocznej wie?y telefonii komórkowej.
 
2. [0.30  ↑ 10.30] Wie?a telefonii komórkowej, dalej szlak prowadzi zwyk?? drog? poln?, by po oko?o 15 minutach doj?? do miejsca pochówku rodziny ?ydowskiej, o czym informuje napis na kamiennym cokole:
 
TU SPOCZYWA SZYMON KIRSCHNER LAT 58
JEGO ?ONA CHAJA LAT 48
I ICH 9-LETNIA CÓRKA ITA
ZAMORDOWANI PRZEZ ZBRODNIARZY HITLEROWSKICH
WE WSI KOSINA 14.VIII.1942 R.
 
3. [1.00  ↑ 10.00] Szlak prowadzi przez ma?e obni?enie, obok kilku wierzb, by przej?? przez ma?y mostek, dalej w prawo obok olchy, tutaj znów idziemy prosto drog?, nie skr?caj?c wcze?niej drog? w lewo, w kierunku widocznych drzew obok drogi asfaltowej z Ka?czugi do ?a?cuta.
 
4. [1.15  ↑ 9.45] Na drodze asfaltowej skr?camy w lewo, w kierunku Markowej, gdzie wida? na horyzoncie wie?? ko?cio?a.
 
5. [1.30  ↑ 9.30] Po oko?o 15 minutach marszu drog? asfaltow? skr?camy w prawo na drog? prowadz?c? w kierunku Markowej.
 
6. [1.45  ↑ 9.15] Dochodzimy do bramy skansenu w Markowej.
Obok skansenu wisz? dwa drogowskazy:
KOSINA - 7 KM
HUSÓW - 7 KM
ALBIGOWA HONIE - 14 KM
 
Przy wej?ciu do skansenu znajduje si? tablica, na której mo?na przeczyta?:
MUZEUM WSI MARKOWA
W?ASNO??: TOWARZYSTWO PRZYJACIÓ? MARKOWEJ
GODZINY OTWARCIA:
OD 1.IV DO 30.XI
CODZIENNIE OPRÓCZ PONIEDZIA?KU
WTOREK - PI?TEK: 8.00 - 15.00
SOBOTA:  10.00 - 16.00
NIEDZIELA:  13.00 - 18.00
CENY BILETÓW:
DZIECI, M?ODZIE? - 2 Z?
DORO?LI - 3 Z?
GRUPY POWY?EJ 10 OSÓB Z PRZEWODNIKIEM ZA 10 Z?
GRUPY NALE?Y ZG?ASZA? W CENTRUM KULTURY GMINY MARKOWA
GOSPODARZ: FRANCISZEK BALAWEIDER
300 M. OD SKANSENU
TEL.: 226-57-99
CZAS ZWIEDZANIA 2 - 2,5 GODZ.
 
Na ko?cu tablicy informacja, jakie obiekty znajduj? si? w skansenie, jest ich ponad 10.
Dalej szlak przechodzi obok Gminnego O?rodka Kultury, by po kilku minutach doj?? do drogi przez wie?, gdzie skr?camy w prawo. Id?c dalej chodnikiem, mijamy ko?ció?, by skr?ci? w lewo przed budynkiem biblioteki w wiejsk? drog? ?wirow?. Po chwili kierujemy si? ponownie w lewo, aby doj?? wzd?u? rzeczki o nazwie Markówka do mostku, przez który przechodzimy, skr?caj?c w prawo.
 
7. [2.05  ↑ 8.55] Dochodzimy do drogi asfaltowej, prowadz?cej przez cz??? wioski po?o?onej na prawym brzegu Markówki, gdzie zgodnie ze znakami skr?camy w prawo. Id?c ca?y czas drog?, mijamy oprócz nowych domów stare, drewniane domy, o konstrukcji stropowo - zr?bowej, obok wielu domów rosn? lipy.
 
8. [2.25  ↑ 8.35] Z drogi asfaltowej nale?y skr?ci? w lewo, w poln? drog?, która prowadzi w kierunku Husowa, a w?a?ciwie cz??ci Husowa, gdzie znajduj? si? instalacje zwi?zane z eksploatacj? gazu ziemnego. Z drogi wida? równie? pojedyncze drzewa przy szosie nad Husowem.
 
9. [2.50  ↑ 8.10] Przechodzimy obok uj?cia gazu. Id?c dalej dochodzimy do p?yt betonowych na drodze, z tego miejsca mamy rozleg?? panoram?; zaczynaj?c od kierunku pó?nocno - wschodniego przesuwaj?c wzrok od prawej do lewej mo?na dojrze?: wie?? ko?cio?a w Markowej, ko?ció? w Kosinie, wzgórze Marii Magdaleny z wie?ami telekomunikacji i k?p? drzew z ko?cio?em, komin cegielni w Albigowej Honie.
 
10. [3.40  ↑ 7.20] Dochodzimy do drogi asfaltowej, gdzie zgodnie ze znakiem skr?camy w lewo.
Na drzewie wisz? drogowskazy:
MARKOWA - 7 KM
KOSINA - 14 KM
ALBIGOWA HONIE - 7 KM
MARIA MAGDALENA - 13 KM
 
Po krótkim odcinku skr?camy w prawo, w stron? domów we wsi Husów, by po przej?ciu obok nich doj?? ponownie do drogi asfaltowej, na której skr?camy w prawo. Po oko?o 100 m, skr?camy w lewo, by po krótkim odcinku przej?? z drogi na ukos w prawo na drog? poln?, która przechodzi przez ma?y potok, a dalej obok du?ego gospodarstwa.
 
11. [4.05  ↑ 6.55] Dochodzimy ponownie do drogi asfaltowej, gdzie skr?camy w prawo, by po oko?o 100 m obok krzy?a skr?ci? w lewo, a po kilku minutach zej?? na trawiast? drog? obok kilku gospodarstw.
 
12. [4.30  ↑ 6.30] Dochodzimy ?cie?k? poln? do d?bu, na którym znajduj? si? znaki szlaku. W pobli?u opuszczone gospodarstwo, polana, przez któr? przechodzimy w kierunku lasu (którego przej?cie zajmie oko?o 20 minut), by po wyj?ciu z lasu i?? ju? drog? szutrow?.
 
13. [4.40  ↑ 6.20] Dochodzimy do kapliczki stoj?cej w otoczeniu 2 lip. Miejsce szczególnie refleksyjne, kiedy lipy kwitn?, roznosi si? w powietrzu zapach kwiatu i s?ycha? brz?czenie pszczó?. Wszystko to przypomina fraszk? J. Kochanowskiego „Na lip?”, a pocz?tek tej fraszki brzmi:
 
„Go?ciu, si?d? pod mym li?ciem
A odpocznij sobie
Nie dojdzie Ci? tu s?o?ce, przyrzekam ja Tobie....”
 
14. [4.50  ↑ 6.10] Dochodzimy do triangu?u po lewej stronie naszej drogi. Z miejsca tego, przy odpowiedniej widoczno?ci, mo?na dojrze? Such? Gór? (591) ko?o Krosna, najwy?szy szczyt Pogórza Strzy?owsko - Dynowskiego (w kierunku po?udniowym). Szlak prowadzi ca?y czas wierzchowin?, sk?d w kierunku pó?nocnym wida? domy Handzlówki. W pewnym momencie nale?y uwa?a?, by wybra? w?a?ciw? drog? na rozwidleniu, gdzie trzeba i?? lekko na ukos w prawo, w kierunku widocznego stadionu klubu z Handzlówki, a nie prosto.
 
15. [5.15  ↑ 5.45] Szlak prowadzi drog? obok stadionu wspomnianego klubu, z drugiej strony ro?nie wspania?a lipa, dalej wiedzie droga szutrowa w kierunku widocznego komina w Albigowej Honie.
 
16. [6.00  ↑ 5.00] Osi?gamy Honie - przysió?ek w Albigowej, skrzy?owanie z drog? z Albigowej do Zabratówki, wcze?niej na drzewie naprzeciwko sklepu drogowskazy:
HUSÓW - 7 KM
MARKOWA - 14 KM
MARIA MAGDALENA - 6 KM
S?OCINA MPK - 14 KM
Dalej szlak prowadzi drog? w kierunku wzgórza Marii Magdaleny (droga odcinkami asfaltowa).
 
17. [6.05  ↑ 4.55] Osi?gamy miejsce zwane „Krzy?yki”, gdzie obok drogi stoi krzy? w otoczeniu lip. Wida? z tego miejsca Markow?, Kosin?, ca?? Albigow?. Dalej szlak prowadzi drog? ?wirow?, obok lasu, by na ko?cu lasu doj?? do miejsca, gdzie szlak czerwony prowadzono razem z zielonym w stron? wzgórza Marii Magdaleny. S? tutaj drogowskazy:
szlak czerwony 
ALBIGOWA HONIE - 3 KM
HUSÓW - 10 KM
  
szlak zielony 
KRACZKOWA - 7 KM
?A?CUT - 12 KM
Na pierwszym planie w kierunku pó?nocnym wida? z tego miejsca zabudowania Cierpisza.
 
18. [7.00  ↑ 4.00] Szlak prowadzi dalej drog? ?wirow?, przechodzi obok kilku domostw, by doj?? do miejsca, gdzie obok krzy?a dochodzi z Cierpisza Górnego bita droga, któr? mo?na doj?? w 15 minut do przystanku autobusowego PKS, w?a?nie w Cierpiszu Górnym. Wida? z tego miejsca ko?ció?ek na wzgórzu Marii Magdaleny, wie?e radiowo - telekomunikacyjne. W kierunku po?udniowym mo?na dojrze? szczyt Wilczego (510), oraz dalej w prawo (w kierunku zachodnim) mo?na zobaczy? wystaj?cy grzbiet Suchej Góry (591) wraz z charakterystyczn? wie?? telewizyjn?. Na najbli?szym planie w kierunku po?udniowym widoczne s? budynki Chmielnika.
 
19. [7.20  ↑ 3.40] Dochodzimy drog? ?wirow? do ma?ej kapliczki z obrazem Jezusa Mi?osiernego. U do?u napis:
„JEZU UFAM TOBIE BEZ GRANIC”
 
Jest te? tablica z napisem:
„od ca?ej okolicy, za ocalenie
w czasie wojen ?wiatowych”
 
Zgodnie ze szlakiem idziemy w kierunku ko?cio?a p.w. Marii Magdaleny, przy którym jest tablica opisuj?ca krótk? histori? ko?cio?a, usytuowana tam przez PST (Podkarpackie Stowarzyszenie Turystyczne). S? te? na lipie drogowskazy:
 
szlak czerwony 
S?OCINA MPK - 9 KM
RZESZÓW RYNEK - 12 KM
 
szlak zielony 
KRACZKOWA - 10 KM
?A?CUT - 15 KM
 
szlak czerwony 
ALBIGOWA HONIE - 6 KM
HUSÓW - 13 KM
Jest równie? tablica ze schematem szlaku. Po przej?ciu obok ko?cio?a szlak prowadzi drog? poln?, obok samotnego gospodarstwa. Ca?y czas w kierunku po?udniowym wida? Chmielnik, a na najbli?szym planie cz??? Chmielnika nosz?c? nazw? Rzym. Mieszka?cy Chmielnika nazw? t? wyja?niaj? w nast?puj?cy sposób. Kiedy mieszkaniec centrum Chmielnika wybiera? si? w odwiedziny do przysió?ka wsi nazywanej Rzym, to wybiera? si? jak do Rzymu, poniewa? by?a to bardzo odleg?a od centrum cz??? Chmielnika.
 
20. [8.00  ↑ 3.00] Szlak dochodzi do samotnego, opuszczonego gospodarstwa obok ma?ego zagajnika, za którym prowadzi dalej prosto, nie nale?y skr?ca? w prawo. Po kilku minutach marszu wida? komin EC w Za???u, wida? te? du?? cz??? Rzeszowa. Szlak przechodzi dalej drog? asfaltow? w?ród nowo wybudowanych domów.
 
21. [8.20  ↑ 2.40] Obok trzech lip z kapliczk? po?rodku nale?y skr?ci? w prawo, w kierunku widocznego lasu, gdzie krótki odcinek czerwonego szlaku przebiega razem z fragmentem szlaku ?ó?tego („dooko?a Rzeszowa”).
 
22. [8.40  ↑ 2.20] Dochodzimy do le?niczówki, przed któr? skr?camy w lewo, by po oko?o 15 minutach ponownie i?? drog? le?n?, ?ó?tym szlakiem. Kilka minut pó?niej spotykamy pi?kny okaz modrzewia, o obwodzie oko?o 3 m. Jest to pomnik przyrody.  W pobli?u ro?nie drugi podobny.
 
23. [9.15  ↑ 1.45] Szlak doprowadza nas do drogi asfaltowej prowadz?cej w kierunku kaplicy ?w. Rocha w S?ocinie Górnej. Po kilku minutach, nie dochodz?c do wspomnianej kaplicy, do której doprowadza szlak ?ó?ty, szlak czerwony skr?ca w prawo, w drog? poln?, w kierunku widocznego w centrum S?ociny ko?cio?a, którego wie?a rzuca si? w oczy. Id?c drog? poln?, mo?na dojrze? samotny krzy? na ?rodku otoczonego drzewami cmentarza cholerycznego z po?owy XIX w.

24. [9.50  ↑ 1.10] Dochodzimy do szko?y w S?ocinie, by po chwili przej?? obok kaplicy po?wi?conej powsta?com z 1864 r., w której górnej cz??ci znajduje si? figura ?w. Barbary.

25. [10.00  ↑ 1.00] Ko?ció? w S?ocinie. Naprzeciw ko?cio?a:
- kaplica ?w. Rocha
- drogowskazy o tre?ci:
RZESZÓW RYNEK - 4 KM
MARIA MAGDALENA - 9 KM
KRACZKOWA PKS -  19 KM
Dalej szlak prowadzi przez park podworski, z dworem po Ch?apowskich, w którym mie?ci? si? kiedy? dom dziecka, potem ul. Paderewskiego i Armii Krajowej. W?a?nie ul. Armii Krajowej doprowadzi nas, do ronda, obok którego jest g?ówne wej?cie na cmentarz pobici?ski. Na tym cmentarzu, w dzielnicy VIII, znajduje si? grób p?k. L. Lisa - Kuli (oko?o 100 m od wej?cia g?ównego). Szlak tymczasem prowadzi dalej ulicami: Mieszka I, Kwietniow?, Letni?, Wiosenn?, ?w. Micha?a Archanio?a, Al. Niepodleg?o?ci, Zag?oby, Rejtana, Wierzbow?, Naruszewicza, Kreczmara, Mickiewicza, Rynkiem, Matejki do Pl. Farnego.
 
26. [11.00  ↑ 0.00] Plac Farny w Rzeszowie, pomnik p?k. Lisa - Kuli. Znajduje si? tutaj tablica ze schematycznym przebiegiem szlaku. Jest równie? drogowskaz:
S?OCINA - 4 KM
MARIA MAGDALENA - 13 KM
Tutaj ko?czymy w?drówk? szlakiem z Kosiny do Rzeszowa. Mo?na oczywi?cie zacz?? w Rzeszowie (lub S?ocinie) i i?? do Kosiny. Jednak bior?c pod uwag? mo?liwo?ci komunikacyjne, wygodniej jest w?drowa? odwrotnie, w stron? Rzeszowa. Kto chce, mo?e z centrum miasta pojecha? autobusem MPK na Pobitno, na cmentarz, a potem doj?? do szlaku ulic? Armii Krajowej.

Proponowane wycieczki szlakiem im. p?k. Leopolda Lisa-Kuli
Jak wida? z opisu, przej?cie ca?ego szlaku wymaga oko?o 11 godzin, ale mo?na organizowa? wycieczki krótsze, 6-7 godzinne. Poni?ej propozycje kilku takich wycieczek.
 
1. Wycieczka na trasie Kosina - Markowa:
- dojazd poci?giem do Kosiny, gdzie mo?na zwiedzi?:
izb? pami?ci p?k. Lisa-Kuli w miejscowej szkole podstawowej, ko?ció? parafialny p.w. ?w. Stanis?awa biskupa, zabytkowy drewniany ko?ció? p.w. ?w.  Sebastiana;
- przej?cie szlakiem do Markowej, gdzie mo?na zwiedzi? tamtejszy skansen, 
- powrót  autobusem PKS lub autobusem prywatnej komunikacji  do  ?a?cuta.
Ca?a wycieczka, ??cznie z dojazdem i powrotem, zajmie oko?o 7 godzin.
 
2. Wycieczka na trasie Handzlówka - Markowa:
- dojazd autobusem do Handzlówki, gdzie mo?na zwiedzi?: muzeum wiejskie w
budynku by?ej plebanii, ko?ció? parafialny;
- przej?cie drog? , prowadz?c? obok cmentarza po?o?onego powy?ej ko?cio?a na grzbiet wzniesienia, gdzie nale?y skr?ci? w lewo, w kierunku widocznego stadionu, albowiem t? drog? prowadzi  szlak w kierunku Markowej, (przej?cie trasy z Handzlówki do Markowej zajmie oko?o 4 godzin),
- zwiedzanie skansenu w Markowej,
- powrót autobusem PKS lub autobusem prywatnej komunikacji do ?a?cuta,
Ca?a wycieczka, z dojazdem i powrotem, zajmie oko?o 7 godzin

3. Wycieczka na trasie Handzlówka - S?ocina (ko?ció?):
- dojazd autobusem do Handzlówki, gdzie mo?na zwiedzi?: muzeum wiejskie w budynku by?ej plebanii, ko?ció? parafialny;
 - przej?cie drog? ?wirow?, prowadz?c? obok cmentarza powy?ej  ko?cio?a na grzbiet wzniesienia, gdzie nale?y skr?ci? w prawo, w kierunku widocznego komina cegielni w Albigowej, albowiem t? drog? prowadzi szlak w kierunku Albigowej, a dalej w stron? S?ociny,
(przej?cie trasy z Handzlówki do S?ociny zajmie oko?o 3,5 godziny,
- powrót autobusem MPK (nr 6 lub 16) do Rzeszowa.
Wracaj?c autobusem nr 16 mo?na wysi??? obok cmentarza pobici?skiego i przej??  do grobu p?k. Lisa-Kuli (dzielnica VIII).
Ca?a wycieczka, z dojazdem i powrotem, zajmie oko?o 6,5 godzin.
Mo?na oczywi?cie nie wraca? autobusem do Rzeszowa, ale i?? do Pl. Farnego, do pomnika p?k.L. Lisa-Kuli  szlakiem, co zajmie oko?o 1 godziny. 

4. Wycieczka na trasie Cierpisz Górny - S?ocina (ko?ció?):
- dojazd  autobusem PKS do Cierpisza Górnego,              
- przej?cie drog? ?wirow? w kierunku po?udniowym na grzbiet wierzchowiny, gdzie obok krzy?a skr?camy w prawo , w kierunku widocznego ko?cio?a na wzgórzu Marii Magdaleny, (przej?cie trasy z  Cierpisza do S?ociny (ko?ció?) zajmie oko?o 3,5 godziny),      
- powrót autobusem MPK (autobus nr 6 lub 16) do Rzeszowa,   
Wracaj?c autobusem nr 16 mo?na wysi??? obok cmentarza pobici?skiego i przej?? do grobu p?k. Lisa-Kuli (dzielnica VIII), oko?o 100 m od wej?cia. Ca?a wycieczka, z dojazdem i powrotem, zajmie oko?o 5 godzin. Mo?na oczywi?cie nie wraca? autobusem do Rzeszowa, ale i?? do Pl. Farnego, do pomnika p?k. L. Lisa-Kuli  szlakiem, co zajmie oko?o 1 godziny.

Literatura
1. Urszula Janicka-Krzywda, Atrybut, patron, symbol, Kraków 1988      
2. Jan Malczewski, Zabytki architektury sakralnej Rzeszowa, Rzeszów 1992                         
3. Stanis?aw K?os, ?a?cut i okolice, Wydawnictwo „Roksana” w Kro?nie,1998           
4. Stanis?aw K?os, Rzeszów - Przewodnik, Rzeszów 1993         
5. Krystyna Musz-Kisa?a i Stanis?aw Kisa?a, Handzlówka, Stowarzyszenie  Promocji i Rozwoju Wsi Handzlówka, ?a?cut 2000
6. Muzeum Okr?gowe w Rzeszowie, O patronach rzeszowskich ulic, Rzeszów 1994

?cie?ka przyrodnicza im. W?adys?awa Szafera
?cie?ka przyrodnicza im. W?adys?awa Szafera, zwi?zanego z Rzeszowem, ?wiatowej s?awy paleobotanika i dzia?acza ochrony przyrody, zosta?a wytyczona przez Zarz?d Wojewódzki Ligi Ochrony Przyrody w Rzeszowie. Trasa spacerowa z 9 przystankami liczy prawie 6 km i prowadzi brzegiem Wis?oka od Starego Cmentarza do wyspy za Lisi? Gór?. Zapraszamy do wspólnej w?drówki...

Przystanek I. Stary Cmentarz.
Ruszamy ze Starego Cmentarza przy ul. Targowej, najstarszej rzeszowskiej nekropolii, interesuj?cej nie tylko ze wzgl?du na zabytkowe nagrobki, lecz tak?e z uwagi na wyst?puj?c? tu faun? i flor?. Na cmentarzu, niemal w samym centrum miasta, spotka? mo?na a? 52 gatunki ptaków, nietoperze, ?asice, je?a i wiewiórki. Za cmentarnym murem rosn? okazy bluszczu oplataj?cego nagrobki i ga??zie drzew oraz dorodne okazy orzecha czarnego, topoli bia?ej oraz wi?zu szypu?kowego (pie? najgrubszego ma w obwodzie 390 cm).
 
Przystanek II. Olszynki.
Z cmentarza ?cie?ka wiedzie w kierunku Wis?oka ul. Spytka Lig?zy, wzd?u? ?ywop?otu z ligustru. Po drodze mijamy okazy wierzby mand?urskiej oraz wierzby p?acz?cej. Nad Wis?okiem ?cie?ka skr?ca w prawo i dalej - pod mostem przy ul. Naruszewicza - prowadzi do drugiego przystanku na Olszynkach.
 
Przystanek III. Park Kultury i Wypoczynku.
Dalej trasa wiedzie do przystanku w Parku Kultury i Wypoczynku. W ostatnich latach na brzegach Wis?oka pojawi?y si? porosty, co szczególnie cieszy przyrodników, gdy? jest dowodem na znaczna popraw? czysto?ci wód Wis?oka.

Przystanek IV. Zapora na Wis?oku. Powoli zbli?amy si? do przystanku przy zaporze na Wis?oku, mijaj?c po prawej stronie skarp? otaczaj?c? stadion, na której ro?nie szpaler z wierzb p?acz?cych oraz krzewy irgi, ligustru, berberysu i derenia. W okresie jesienno-zimowym, poni?ej zapory spotka? mo?na liczne stada kaczki krzy?ówki, ?ab?dzia niemego oraz mewy ?mieszki.

Przystanek V. Ni?ej Zespo?u Szkól Elektronicznych.
Na zaporze ?cie?ka krzy?uje si? z po?udniow? obwodnic? miasta, która brutalnie wyrywa nas z obcowania z przyrod?. Zaraz potem jednak dró?ka prowadzi brzegiem Wis?oka do kolejnego przystanku na wysoko?ci Zespo?u Szkól Elektronicznych. Po drodze, przy ul. ?eglarskiej, rozpo?ciera swe ga??zie wspania?y okaz topoli czarnej (5,18 m obwodu) oraz pi?kna aleja topolowa utworzona z 14 okazów topoli chi?skiej i 85 sztuk topoli w?oskiej.

Przystanek VI. Przy uj?ciu wody WSK.
Id?c wzd?u? zalewu, sk?d rozpo?ciera si? ?adny widok na Pogórze Dynowskie, dochodzimy do uj?cia wody dla WSK. Obok k?adki prowadz?cej do urz?dze? czerpi?cych wod?, jakby na przekór technice, zachowa? si? olbrzymi pomnikowy okaz topoli bia?ej, o ?rednicy obwodu pnia 4,28 m. St?d ju? tylko kilka kroków na Lisi? Gór?...
 
Przystanek VII. Lisia Góra.
Ten najbardziej "dziki" z przystanków jest rezerwatem przyrody le?nej, zachowanym fragmentem niegdysiejszej Puszczy Sandomierskiej. Ze po?o?onego na wysoko?ci 17 m wzniesienia (licz?c od poziomu doliny Wis?oka) naszym oczom ukazuje si? wspania?y widok na okolice. Ro?nie tu ponad 30 pomnikowych okazów d?bów szypu?kowych i grabów. Najwi?kszy z d?bów, rozga??ziaj?cy si? na dwie odnogi, liczy u podnó?a 5,82 m. W ga??ziach drzew gnie?dzi si? oko?o 178 gatunków ptaków. Zima nocuj? tu stada gawronów, które przylatuj? a? ze Skandynawii. W?ród ga??zi dojrze? mo?na wiewiórk? pospolit?, a w podszycie i runie lasu ?yje zaj?c szarak, sarna, je? europejski, jaszczurka zwinka, ropuchy: szara i zielona oraz chroniony chrz?szcz - koziróg d?bosz.

Przystanek VIII. Skarpa lessowa.
Z Lisiej Góry, obok przystani kajakowej, schodzimy do skarpy lessowej - jednej z naj?adniejszych skarp w regionie. Jej wysoko?? wzgl?dna wynosi 30 m. Z wierzcho?ka skarpy rozpo?ciera si? widok na dolin? Wis?oka, Lisi? Gór?, Pogórze Dynowskie i Strzy?owskie oraz resztki parku, w którym ro?nie najgrubszy w Polsce okaz tulipanowca ameryka?skiego. Schodz?c w kierunku Wis?oka mijamy potok Paryja, wokó? którego gnie?dzi si? ok. 140 gatunków ptaków. Przystanek IX. Dawna przeprawa na wysp?.
I tak oto, mijaj?c po drodze metalowy mostek, dochodzimy do ostatniego przystanku przyrodniczej w?drówki. Na ko?cu ?cie?ki, na granicy administracyjnej Rzeszowa, istnia?a kiedy? przeprawa na najwi?ksz? spo?ród trzech wysepek na Wis?oku. Dochodzimy do zniszczonego mostku. Przed nami po?acie wody poro?ni?te szuwarami oraz uj?cie wody w Zwi?czycy. Za nami - patrz?c w kierunku Rzeszowa - widok na Lisi? Gór? i zalew. W oddali - kolorowe bloki Nowego Miasta bezlito?nie wyrywaj? nas z "przyrodniczego" zapomnienia i przypominaj?, ?e ju? pora wraca?...
 
(Grzegorz Rzeszowski G?os Rzeszowa, Nr 11 listopad 2001 r.)



.: Zobacz także

Administracja
Atrakcje turystyczne
Beskid Niski
Informacja Turystyczna
Kolejki w?skotorowe
Media podkarpackie
Muzea
Parki i rezerwaty
Prezentacje Gmin i Powiatów
Roweromania
Szlaki turystyczne
Twierdza Przemy?l
Uzdrowiska
Zamki Podkarpacia
Zielone granice
ZZ Biegi
Podkarpackie
Bilety Autobusowe
Bilety Lotnicze RyanAir
Bilety Lotnicze WizzAir
Ciekawe linki! Zg?o?/Dodaj
Hej! Na Grzyby!
Jaki namiot?
Mapy, Mapa OnLine
O ikonie s?ów kilka
Tanie Bilety Lotnicze
Turystyczna Piosenka
Wyci?gi, warunki narciarskie, pokrywa, temp.
Zamek w ?a?cucie
Księga gości
Forum
Galeria zdjęć
Szukaj...
Apartamenty Rzeszów
Autokar Europa
Bieszczady
Jazda Konna, Konie
Mapa Podkarpacia
Og?oszenia Motoryzacyjne
Portal Rolniczy
Login:

Hasło:

Zapomniałem hasło

Oferty Agroturystyka | Apartamenty | Biura turystyczne | Domki letniskowe i wypoczynkowe | Hotele i Motele | O?rodki wczasowe i wypoczynkowe | Pensjonaty i Pokoje Go?cinne, Kwatery | Pola namiotowe | Przewodnicy i Piloci | P?ywalnie i Baseny | Restauracje i Gastronomia | Sanatoria | Schroniska | Sklepy sportowe i turystyczne | Stadniny koni | W?dkarstwo | Wyci?gi narciarskie | Wypo?yczalnie i inne us?ugi turystyczne | Muzea | Parki | Roweromania | Szlaki turystyczne | Zamki | Grzyby | Uzdrowiska
SERWISY WSPÓŁPRACUJĄCE
         
         
Jeżeli jesteś zainteresowany współpracą z nami napisz do nas.
Copyright © Podkarpacki Portal Turystyczny & kwiateek & gate.cd 2003 - 2021 Wszelkie prawa zastrzeżone
Czas generowania strony: 0.018 secs